Kiểm soát côn trùng nhà máy, kho xưởng: khu nguy cơ, quy định, hồ sơ audit

Vì sao nhà máy cần kiểm soát côn trùng theo hệ thống?

Vì nhà máy có diện tích lớn, nhiều cửa nhận hàng, hàng hoá ra vào mỗi ngày, ca chạy liên tục, và mỗi lô hàng có thể bị khách trả lại nếu có côn trùng. Làm theo hệ thống nghĩa là có sơ đồ trạm, lịch, ngưỡng hành động, báo cáo xu hướng; khi audit hỏi, nhà máy chứng minh được bằng số liệu chứ không bằng lời.

• Diện tích lớn: hàng rào dài, nhiều cửa, nhiều kho.
• Hàng ra vào: pallet, thùng carton mang theo gián, mọt, chuột.
• Ca chạy liên tục: chỉ làm được lúc dừng ca, ngày vệ sinh.
• Khách hàng audit: BRC, FSSC, ISO 22000, GMP hỏi hồ sơ côn trùng.
• Rủi ro lô hàng: một con côn trùng trong sản phẩm có thể làm thu hồi cả lô.

Kiểm soát côn trùng nhà máy làm đúng khi phần lớn công sức dồn vào ngăn côn trùng vào xưởng, và khi có dấu hiệu thì có quy trình xử lý, ghi lại, sửa nguồn. Cách tổ chức chương trình theo hướng quản lý tổng hợp, xem bài triển khai quản lý sinh vật gây hại tổng hợp.

Ba vòng bảo vệ của nhà máy gồm những khu nào?

Nhà máy chia ba vòng: vành đai ngoài gồm hàng rào, bãi xe, mương, khu rác, cống; vành đai trong gồm tường xưởng, cửa nhận hàng, cửa xuất hàng, kho; và khu sản xuất. Mỗi vòng có loài hay gặp, cách đặt trạm, và mức được dùng chế phẩm khác nhau.

Ảnh thực tế ba vòng ở những nhà máy, kho đã làm có ở ảnh thi công tại nhà máy.

Khu nào trong nhà máy nguy cơ cao nhất?

Nguy cơ cao nhất là cửa nhận hàng và kho nguyên liệu, vì đó là nơi côn trùng vào theo hàng; tiếp theo là khu sản xuất hở, phòng đóng gói, nơi sản phẩm lộ ra. Căng tin, phòng thay đồ, khu rác là nơi côn trùng sinh ra. Nhà máy thực phẩm, dược, bao bì thực phẩm có mức nguy cơ cao hơn nhà máy cơ khí.

Bảng chia mức này nên được QA duyệt và dán ở phòng QA, để mọi lượt làm đúng mức của từng khu. Đoàn audit thường hỏi bảng này đầu tiên, vì nó cho thấy nhà máy đã nghĩ trước về rủi ro. Audit nhà máy hay ghi lỗi côn trùng nào, xem bài lỗi côn trùng hay bị ghi khi audit.

Côn trùng vào nhà máy theo đường nào?

Côn trùng vào nhà máy theo năm đường: cửa nhận hàng mở lâu, khe đáy cửa cuốn; pallet, thùng carton, bao nguyên liệu; rãnh thoát nước, cống nối ra ngoài; khe quanh ống, máng cáp xuyên tường; và côn trùng bay theo ánh đèn vào ban đêm. Chuột nhắt lọt qua khe cửa từ 6 mm, và một khi đã vào thì chỉ đi 3–9 m quanh ổ, nên bẫy phải đặt dày ở gần chỗ có dấu.

1. Cửa nhận hàng: mở khi xe vào, khe đáy cửa cuốn, dock leveler.
2. Hàng hoá: pallet gỗ, thùng carton, bao nguyên liệu mang gián, mọt.
3. Rãnh, cống: chuột cống, gián Mỹ đi theo đường nước.
4. Khe xuyên tường: ống, máng cáp, khe tôn mái.
5. Ánh đèn: côn trùng bay về đèn trắng ở cửa, mái.

Hàng nhận vào kho cần kiểm côn trùng ở những chỗ nào, xem bài kiểm côn trùng khi nhận thùng carton vào kho. Côn trùng bay vào nhà xưởng theo đường nào, chặn ra sao, xem bài côn trùng bay vào nhà xưởng.

Mỗi loài gây hại gì cho nhà máy?

Chuột cắn bao bì, dây điện, cáp điều khiển, làm bẩn nguyên liệu. Gián lẫn vào sản phẩm, bao bì. Côn trùng bay rơi vào sản phẩm trên dây chuyền hở. Mọt ăn nguyên liệu khô, làm hỏng cả lô. Mối ăn pallet gỗ, khung kho. Thiệt hại lớn nhất là lô hàng bị trả, khiếu nại, mất khách.

Mọt hại nông sản trong kho đẻ trong hạt, nên bao nhìn ngoài còn sạch mà bên trong đã có lứa mới; kho nguyên liệu khô nên soi bao mỗi tuần, nhất là bao ở dưới cùng, lâu chưa xuất. Lô có mọt nên được cách ly ngay, kiểm các lô nhập cùng ngày, cùng nhà cung cấp, vì mọt lây sang bao bên cạnh rất nhanh khi kho nóng. Nhà máy cơ khí, điện tử ít lo mọt nhưng lại lo chuột: một sợi cáp điều khiển bị cắn có thể làm dừng dây chuyền cả ca, thiệt hại lớn hơn nhiều chi phí đặt trạm cả năm. Chuột trong nhà máy chế biến thực phẩm gây áp lực gì, xem bài chuột trong nhà máy chế biến thực phẩm.

Việc nào thuộc QA, kho, bảo trì, đơn vị xử lý?

QA đặt yêu cầu, duyệt chế phẩm, đọc báo cáo, làm việc với đoàn audit. Kho kiểm hàng nhận, xếp kệ cách tường, xoay vòng hàng. Bảo trì sửa khe cửa, rèm gió, lưới, ống. Sản xuất giữ vệ sinh dây chuyền, báo khi thấy côn trùng. Đơn vị xử lý làm, ghi số liệu, đề xuất khắc phục.

Phân vai và bộ hồ sơ cho kho vận, logistics, xem cẩm nang côn trùng cho kho vận. Yêu cầu chung cho ngành kho vận, xem kiểm soát côn trùng cho ngành kho vận.

Quy định, tiêu chuẩn nào áp dụng cho nhà máy?

Nghị định 15/2018/NĐ-CP yêu cầu cơ sở sản xuất thực phẩm có biện pháp ngăn côn trùng, động vật gây hại, không dùng hoá chất diệt chuột, côn trùng trong khu sản xuất; Nghị định 115/2018 có mức phạt về an toàn thực phẩm. Khách hàng xuất khẩu yêu cầu thêm theo BRC, FSSC 22000, ISO 22000, HACCP, GMP, AIB.

• Cơ quan an toàn thực phẩm: kiểm cơ sở thực phẩm định kỳ, khi có phản ánh.
• Đoàn audit khách hàng: xem sơ đồ, báo cáo xu hướng, hành động khắc phục.
• Tổ chức chứng nhận: BRC, FSSC, ISO đánh giá hằng năm.
• Nhà máy dược: GMP có yêu cầu riêng về vùng sạch.
• Nhà máy không thực phẩm: yêu cầu của khách, của tập đoàn mẹ.

Mức phạt cụ thể thay đổi theo văn bản sửa đổi, nhà máy nên hỏi trực tiếp cơ quan quản lý khi cần. Nhà máy thực phẩm nên theo chuẩn nào, mỗi chuẩn hỏi gì, xem bài nhà máy thực phẩm kiểm soát côn trùng theo chuẩn nào.

Hồ sơ kiểm soát côn trùng nhà máy gồm những gì?

Hồ sơ kiểm soát côn trùng nhà máy gồm hợp đồng và phạm vi; sơ đồ trạm đánh số theo ba vòng; danh mục chế phẩm kèm số đăng ký, phiếu an toàn; báo cáo từng lượt; báo cáo xu hướng tháng, quý; ngưỡng hành động từng khu; phiếu hành động khắc phục; năng lực, đào tạo của kỹ thuật viên.

1. Hợp đồng, phạm vi: khu, loài, nhịp, ngưỡng.
2. Sơ đồ trạm: đánh số theo vòng, cập nhật khi đổi.
3. Danh mục chế phẩm: số đăng ký lưu hành, phiếu an toàn.
4. Báo cáo từng lượt: số đọc từng trạm, ảnh.
5. Báo cáo xu hướng: theo tháng, quý, theo khu.
6. Ngưỡng hành động: mức nào thì làm gì.
7. Phiếu khắc phục: phát hiện, nguyên nhân, việc sửa, ngày đóng.
8. Năng lực kỹ thuật viên: đào tạo, giấy tờ pháp lý đơn vị.

Báo cáo côn trùng nhà máy nên trình bày ra sao để QA đọc nhanh, đoàn audit đọc hiểu, xem bài báo cáo côn trùng trong nhà máy. Phiếu khắc phục có ngày đóng là thứ đoàn audit muốn thấy nhất, vì nó cho biết phát hiện đã được xử lý tới đâu.

Ngưỡng hành động đặt thế nào cho từng khu?

Ngưỡng hành động là mức số đọc ở trạm, bẫy, đèn mà vượt qua thì phải làm việc cụ thể. Khu sản xuất đặt ngưỡng thấp nhất, có khi là một con; kho, cửa nhận hàng ngưỡng giữa; vành đai ngoài ngưỡng cao hơn. Ngưỡng do QA duyệt, ghi trong hồ sơ.

Ví dụ trên chỉ để tham khảo; mỗi nhà máy đặt ngưỡng theo loại sản phẩm, yêu cầu của khách và số liệu thật của vài tháng đầu. Ngưỡng đặt quá cao thì không bao giờ phải làm gì, đặt quá thấp thì ngày nào cũng báo động; QA nên xem lại ngưỡng mỗi năm theo báo cáo xu hướng.

Dấu hiệu nào cho thấy nhà máy đang có vấn đề?

Dấu hiệu rõ nhất là phân chuột ở góc kho, sau pallet, cạnh cửa nhận hàng; bao bì bị cắn; gián ở phòng thay đồ, căng tin; số côn trùng trên keo đèn tăng nhiều tháng liền; bột mịn, mạng tơ trong bao nguyên liệu là mọt; trạm vành đai có dấu ăn tăng. Một dấu hiệu trong khu sản xuất là việc phải báo QA ngay.

Cách phát hiện chuột trong nhà xưởng nhanh, những dấu nào nhìn là biết, xem bài phát hiện chuột trong nhà xưởng.

Phần nào nhà máy tự làm, phần nào cần người chuyên môn?

Nhà máy tự làm phần ngăn và giữ sạch: đóng cửa nhận hàng khi không có xe, rèm gió, lưới, kệ cách tường, xoay vòng hàng, dọn rác, sửa khe, kiểm hàng nhận. Người chuyên môn làm phần cần chế phẩm, dụng cụ, số liệu: trạm, bẫy, đèn, gel, phun khu phụ trợ, báo cáo xu hướng, đề xuất khắc phục.

Kho nhiều nhà máy chừa lối soi cách tường khoảng 45 cm, rộng đủ để một người cầm đèn đi dọc kiểm bẫy; lối này mà bị xếp hàng lấn vào thì bẫy không đọc được, chuột có đường kín. Phần cần thuê người làm, gồm sơ đồ, ngưỡng, báo cáo cho audit, xem dịch vụ diệt côn trùng nhà máy theo chương trình IPM.

Rủi ro côn trùng ở nhà máy thay đổi theo mùa ra sao?

Mùa mưa ở miền Nam, khoảng tháng 5 tới tháng 11, làm muỗi tăng ở mương, chuột cống dạt vào khi mương ngập, mối bay vào đèn. Mùa nóng côn trùng bay, ruồi tăng; mọt sinh sản nhanh trong kho nóng. Mùa cao điểm hàng cuối năm, hàng nhập dồn, kho đầy, khó soi.

Kho xưởng bị ngập cần kiểm chuột, mối những chỗ nào ngay sau khi nước rút, xem bài kho xưởng bị ngập kiểm chuột và mối. Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên mùa mưa mương, hố thu nên được soi mỗi tuần.

Thế nào là kiểm soát côn trùng nhà máy đạt?

Kiểm soát côn trùng nhà máy đạt khi khu sản xuất không có phát hiện qua các lượt, số đọc kho và cửa nhận hàng dưới ngưỡng, báo cáo xu hướng đi ngang hoặc giảm, mọi phiếu khắc phục có ngày đóng, và đoàn audit không ghi lỗi côn trùng. Một phát hiện không làm mất đạt nếu được xử lý, ghi lại đúng quy trình.

• Khu sản xuất: không phát hiện qua các lượt.
• Kho, cửa nhận hàng: dưới ngưỡng.
• Báo cáo xu hướng: đi ngang hoặc giảm.
• Phiếu khắc phục: có ngày đóng.
• Audit: không ghi lỗi côn trùng.
• Sơ đồ: khớp vị trí trạm thật.

Sơ đồ khớp vị trí thật là điểm hay bị bỏ qua: trạm bị dời khi kho xếp lại mà sơ đồ không cập nhật, đoàn audit đi tìm không thấy, nhà máy mất điểm dù trạm vẫn sạch. Lập kế hoạch kiểm soát côn trùng định kỳ cho nhà máy ra sao, xem bài lập kế hoạch định kỳ cho nhà máy.

Nhà máy thực phẩm, dược, cơ khí, kho lạnh khác nhau ra sao?

Nhà máy thực phẩm lo côn trùng trong sản phẩm, audit BRC, FSSC, không dùng hoá chất trong khu sản xuất. Nhà máy dược lo vùng sạch theo GMP. Nhà máy cơ khí, điện tử lo chuột cắn cáp, ít lo sản phẩm. Kho lạnh lo cửa, rèm, khu xả đá. Cách làm, ngưỡng, hồ sơ theo đó cũng khác.

Nhà máy cơ khí thường nghĩ côn trùng không phải chuyện của mình, cho tới khi chuột cắn cáp điều khiển làm dừng cả dây chuyền. Kho nhập hàng mới cần kiểm côn trùng trước khi đưa hàng vào, xem bài kiểm côn trùng kho mới trước khi nhập hàng.

Sai lầm hay gặp khi kiểm soát côn trùng ở nhà máy

Sai lầm hay gặp nhất là đặt bả trong khu sản xuất thực phẩm, để cửa nhận hàng mở suốt ca, kệ sát tường, sơ đồ không cập nhật khi xếp lại kho, chỉ đọc trạm mà không làm phiếu khắc phục, và treo đèn côn trùng hút thẳng ra cửa. Mỗi sai lầm làm côn trùng vào xưởng hoặc làm nhà máy mất điểm khi audit.

Kiểm soát côn trùng nhà máy giữ được lâu khi ba vòng cùng được làm, mọi phát hiện có phiếu đóng, và sơ đồ luôn khớp với thực tế. Lịch kiểm hằng tháng và báo cáo cho QA, xem kiểm soát côn trùng định kỳ hằng tháng.