Mùa mưa, vì sao kiến ba khoang bay vào nhà theo đèn?

Vì sao mùa mưa kiến ba khoang bay vào nhà nhiều hơn?

Vì mưa lấy mất chỗ ở của nó. Kiến ba khoang sống trong ruộng, bãi cỏ ẩm; khi mưa lớn làm ngập những chỗ đó, hay khi ruộng vừa gặt, con bọ bay đi tìm chỗ khô vào ban đêm. Ở TP.HCM đợt rộ trùng tháng 9–11, lúc mưa dày và ngoại thành vào vụ gặt.

Về con vật, chỉ cần nhớ: nó là bọ cánh cứng dài 7–10 mm thuộc chi Paederus, khoang đen cam, không đốt, không cắn; dịch trong thân chỉ gây bỏng da khi con bọ bị dập. Hình thái và độc tính có ở trang nhận dạng kiến ba khoang; so với kiến thật, xem bảng phân biệt với các loài kiến thật.

Vì sao con bọ bay thẳng về phía đèn nhà mình?

Vì đèn nhà là điểm sáng nhất trong tầm bay của nó giữa đêm. Côn trùng bay đêm nhạy với ánh trắng xanh, nên bóng LED trắng ở ban công, hành lang, cửa sổ không rèm hút mạnh nhất. Căn hộ tầng cao nhìn ra ruộng, đất trống thì ánh đèn không bị gì che và thấy được từ xa.

Đêm oi, lặng gió ngay sau một trận mưa lớn thường có đợt dày nhất, dồn vào vài giờ đầu sau khi trời tối. Con bọ không làm tổ trong nhà; nó đậu qua đêm ở rèm, quần áo phơi, khăn tắm, drap rồi bị dập khi người trở mình hay lau mặt. Nhà nào bị nhiều vì gần nguồn nào, xem bài rà nguồn bọ quanh nhà mình.

Kiến ba khoang có cánh, có biết bay không?

Có. Kiến ba khoang có hai đôi cánh: đôi cánh cứng ngắn màu xanh đen chỉ che phần ngực, bên dưới là đôi cánh màng mỏng gấp gọn, lúc bay mới xoè ra. Nó bay tốt vào ban đêm và bị đèn sáng hút tới, nhất là những đêm oi ngay sau mưa lớn.

Vì cánh màng gấp kín dưới đôi cánh cứng nên lúc đậu nó trông như con kiến bò. Nhiều nhà vì thế chỉ đóng cửa chính mà để hở cửa sổ tầng trên, trong khi con bọ bay thẳng tới ô cửa sáng. Tài liệu côn trùng y tế của quân đội Mỹ ghi đèn sáng ban đêm hút được con trưởng thành từ nơi sống cách xa nhiều km. Rơi xuống sàn, nó vẫn chạy nhanh tới chăn gối, nên gom sớm bằng giấy thay vì để đó.

Mỗi tối trong mùa mưa, nhà nên làm gì theo từng giờ?

Làm theo nhịp buổi tối: đóng lưới và kéo rèm trước khi bật đèn, để đèn ngoài tắt hoặc chỉ bật bóng vàng trong đầu buổi tối, tắt hẳn đèn ban công sau 21 giờ, giũ gối và drap trước khi ngủ. Mỗi việc chỉ mất vài phút nhưng cắt đúng lúc con bọ bay vào.

Trước mùa mưa nên sửa đèn, lưới, rèm những gì?

Làm một lần trước đợt rộ tháng 9–11: đổi bóng ngoài trời sang ánh vàng dưới 3.000 K, dời đèn sáng chính ra xa cửa, vá lưới cửa sổ và cửa ban công, treo rèm dày ở phòng ngủ hướng ra đất trống. Bên trong nhà vẫn dùng bóng trắng sau lớp lưới là được.

• Lưới kín bốn mép, không rách góc; chỗ hay hở là khe cửa lùa, lỗ ống máy lạnh, khe dưới cửa ban công.
• Phòng ngủ sát ban công làm lưới trước, vì con bọ bị dập trên gối nhiều nhất.
• Đèn cần sáng để đi lại thì đổi sang loại cảm biến chuyển động.
• Không đặt đèn bắt côn trùng trên ban công hay ngay lối vào: nó kéo thêm côn trùng từ ngoài đồng về.

Đổi đèn giảm được tới đâu và chọn bóng thế nào có ở bài kiến ba khoang sợ gì, chọn bóng ra sao; ở chung cư, đèn hành lang là việc của ban quản lý, xem ban quản lý đổi đèn hành lang theo toà.

Con bọ đã đậu trên người thì gạt đi thế nào?

Thổi nhẹ, hoặc đặt tờ giấy sát da cho nó bò lên rồi thả vào lọ nước xà phòng; tuyệt đối không đập, búng hay miết. Dịch trong thân chỉ thoát ra khi con bọ bị dập, và vết đỏ rát xuất hiện khoảng 24 giờ sau, nên lúc đầu da trông bình thường.

Nghi đã dập con bọ trên da thì rửa ngay bằng nước sạch và xà phòng, không chà xát, rửa cả tay để dịch không dây sang mắt. Vết thường nổi mụn mủ trong 2–4 ngày và khô vảy sau 1–2 tuần nếu không gãi. Vết lan rộng, gần mắt, có sốt, hay trẻ nhỏ quấy khóc nhiều thì đưa đi khám, không tự đắp gì lên da; Bệnh viện Nhi Trung ương từng phát cảnh báo riêng về viêm da do kiến ba khoang ở trẻ em. Bảng việc nên và không nên theo từng chỗ con bọ đậu có ở bài xử lý khi con bọ đậu trên tay, bàn, chăn.

Nhà sát ruộng, bãi cỏ thì làm gì với phần đất quanh nhà?

Dọn phần đất thuộc nhà mình: cắt thấp cỏ ở dải sát chân tường, tỉa bụi rậm, dọn lá mục, khơi rãnh cho khỏi đọng nước, và xoay đèn sân hắt xuống đất thay vì chiếu vào bãi cỏ. Đó là chặng dừng chân cuối của con bọ trước khi tới khung cửa.

Không nên phun thuốc ra ruộng: đó là đất của người khác, diện rộng, và ngoài đồng kiến ba khoang ăn nhiều côn trùng hại lúa. Chưa có bằng chứng loại cây trồng nào đuổi được nó, nên thứ quyết định vẫn là ánh sáng và lối vào.

Khi nào cần kỹ thuật viên phun tồn lưu khung cửa, ban công?

Khi đã đổi đèn, lắp lưới, dọn vành đai cỏ mà mỗi sáng vẫn gom được nhiều con, thường là nhà sát ruộng, bờ kênh, hoặc nhà có trẻ nhỏ đã bị bỏng. Lúc đó kỹ thuật viên phun tồn lưu khung cửa, ban công, bậu cửa sổ nơi bọ đậu trú trong mùa cao điểm.

Phun trong phòng ngủ gần như không có tác dụng, vì con bọ không sống trong nhà mà bay vào mỗi tối; thuốc chỉ có ích ở mặt tường, khung cửa nơi nó đậu trước khi vào. Việc đó không thay được đèn và lưới, cũng không phải chữa vết bỏng da. Cách làm có ở trang phun tồn lưu khung cửa, ban công nơi bọ đậu trú; phun ở đâu mới có ích, xem phun thuốc ở mặt ngoài nào mới có ích.

Khu nhà năm nào cũng bị vào tháng 9–11 thì nên đưa lượt xử lý đầu mùa vào chương trình kiểm soát định kỳ hằng tháng, vì con bọ quay lại theo mùa mưa chứ không theo một lần phun.