Kiểm soát côn trùng toà nhà, chung cư: khu chung, quy định, hồ sơ
Kiểm soát côn trùng toà nhà là việc của ban quản lý ở khu chung: hầm xe, phòng rác, trục rác, hố ga, bể ngầm, trục kỹ thuật, mái. Thông tư 05/2024/TT-BXD xếp việc này vào quản lý vận hành nhà chung cư. Ban quản lý giữ lịch, biên bản từng lượt, sơ đồ trạm, thông báo cư dân.
Ban quản lý nhận phản ánh gián ở tầng 18, cho phun căn hộ đó, tuần sau tầng 12 lại báo. Trong toà nhà, côn trùng sinh ở khu chung và đi theo đường chung: trục ống, hộp kỹ thuật, thang rác. Kiểm soát côn trùng toà nhà vì vậy bắt đầu từ khu chung, không phải từ từng căn hộ.
Trang này dành cho ban quản lý, ban quản trị chung cư và cao ốc muốn nhìn cả toà một lượt: khu chung nào nuôi côn trùng, côn trùng lên các tầng theo đường nào, việc nào thuộc ai, ai kiểm tra, hồ sơ cần giữ, và thế nào là đạt. Cách xử lý ở từng khu chung nằm ở trang cách xử lý côn trùng toà nhà.
Vì sao côn trùng trong toà nhà khó dứt?
Vì toà nhà có hàng trăm căn nấu ăn mỗi ngày nhưng chỉ có một hệ thống rác, cống, trục ống chung. Rác đổ xuống trục suốt đêm, hầm ẩm tối, hố ga đọng nước, và mỗi căn tự xịt thuốc theo kiểu của mình. Côn trùng bị đẩy qua lại giữa các căn mà nguồn ở khu chung vẫn còn nguyên.
- Rác chung: phòng rác tầng, trục rác, điểm tập kết dưới hầm.
- Nước chung: hố ga, bể ngầm, rãnh hầm, khay nước điều hoà trên mái.
- Đường chung: trục ống, hộp kỹ thuật, máng cáp nối mọi tầng.
- Mỗi căn một kiểu: căn này xịt, gián dạt sang căn bên, tầng trên.
- Khối đế: nhà hàng, siêu thị tầng dưới đẩy gián Đức, ruồi lên các tầng ở.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: toà nhà càng mới thì khe xuyên sàn càng ít, nhưng sau vài năm cư dân sửa bếp, đục tường đi ống, thay thiết bị vệ sinh, các khe này mở ra mà không ai bịt lại. Toà nhà 10 năm tuổi thường có nhiều đường đi giữa các căn hơn hẳn lúc mới bàn giao, nên phản ánh tăng dần dù ban quản lý vẫn làm như cũ.
Vì thế xử lý từng căn khi cư dân gọi là chạy theo sau. Kiểm soát côn trùng toà nhà làm đúng khi khu chung được làm theo lịch, và căn có phản ánh được kiểm kèm trục chung của căn đó.
Khu chung nào trong toà nhà sinh côn trùng?
Toà nhà có sáu khu chung sinh côn trùng, kể từ dưới lên: hầm xe với rãnh thoát nước; hố ga với bể nước ngầm; khối đế thương mại; phòng rác các tầng cùng trục rác; trục kỹ thuật, hộp gen; mái có dàn điều hoà. Cư dân thấy côn trùng trong căn, nhưng nguồn thường nằm ở một trong các khu này.
| Khu chung | Loài hay gặp | Vì sao sinh ở đây | Rủi ro |
|---|---|---|---|
| Hầm xe, rãnh thoát nước | Muỗi, gián Mỹ, chuột cống | Nước đọng, rác, tối | Muỗi lên theo thang máy |
| Phòng rác tầng, trục rác | Gián Mỹ, ruồi, chuột | Rác ướt qua đêm | Lan ra hành lang, vào căn |
| Hố ga, bể nước ngầm | Muỗi, gián Mỹ | Nắp hở, nước tù | Điểm nguy cơ sốt xuất huyết |
| Trục kỹ thuật, hộp gen | Gián, chuột nhắt, kiến | Nối các tầng, ấm | Lây từ căn này sang căn khác |
| Mái, dàn điều hoà, sân thượng | Muỗi vằn, ong | Khay nước ngưng, chậu cây | Muỗi vằn đốt ban ngày cả toà |
| Khối đế thương mại | Gián Đức, ruồi | Bếp nhà hàng, siêu thị thuê | Gián lên tầng ở thấp |
Ảnh thực tế các khu chung ở những toà nhà, khu dân cư đã làm có ở ảnh thi công cho ban quản lý toà nhà.
Côn trùng lên các tầng theo đường nào?
Côn trùng lên các tầng theo năm đường: trục ống và hộp kỹ thuật, trục rác, thang máy và cầu thang bộ, khe xuyên sàn quanh ống, và gió đưa muỗi từ mái, hầm. Chuột thấy ở tầng 15 thường đi lên từ hầm và phòng rác theo trục ống, không phải từ ngoài đường vào thẳng căn hộ.
- Trục ống, hộp kỹ thuật: gián Mỹ, chuột đi dọc ống từ hầm lên.
- Trục rác: gián, ruồi theo rác và mùi lên các tầng.
- Thang máy, cầu thang bộ: muỗi, gián theo người và hàng.
- Khe xuyên sàn: kiến, gián qua khe quanh ống nước, ống điện.
- Mái, hầm: muỗi vằn từ khay nước mái, muỗi cống từ hố ga hầm.
Biết đường đi thì biết chỗ chặn: khe quanh ống ở chân trục mỗi tầng, cửa hộp kỹ thuật đóng không khít, cửa trục rác hỏng lò xo, nắp hố ga hở. Bịt các chỗ này rẻ hơn nhiều so với phun lại cả toà mỗi khi phản ánh tăng, và giữ được lâu vì không phụ thuộc vào thuốc còn tác dụng hay không.
Đường chuột trong toà nhà và chỗ nên chặn, xem bài chuột trong chung cư đến từ đâu trong toà nhà. Kiến lên căn hộ tầng cao bằng đường nào, xem bài kiến lên căn hộ tầng cao.
Mỗi loài gây hại gì cho toà nhà?
Chuột cắn dây điện, cáp trong hầm và trục kỹ thuật, có thể gây chập. Gián Mỹ từ phòng rác vào căn hộ làm cư dân phản ánh liên tục. Muỗi ở hố ga, mái là nguy cơ sốt xuất huyết cho cả toà. Ruồi ở trục rác làm hành lang có mùi. Thiệt hại lớn nhất là niềm tin của cư dân vào ban quản lý.
| Loài | Thiệt hại trực tiếp | Thiệt hại khó thấy |
|---|---|---|
| Chuột | Cắn dây điện, cáp trong hầm, trục | Chập điện, hỏng camera, thang máy |
| Gián Mỹ | Bò ra từ phòng rác, thoát sàn căn hộ | Phản ánh liên tục trong nhóm cư dân |
| Gián Đức | Lây theo tầng từ khối đế, căn này sang căn kia | Căn đã xử lý vẫn có lại |
| Muỗi | Đốt cư dân ở hành lang, căn hộ | Ca sốt xuất huyết trong toà |
| Ruồi | Quanh phòng rác, trục rác | Mùi hành lang, phàn nàn phí quản lý |
| Ong | Làm tổ trên mái, ban công | Cư dân bị đốt khi lên sân thượng |
Gián Mỹ trứng nở sau 6–8 tuần trong khe cống ẩm, nên một lượt phun phòng rác không bắt được lứa trong trứng. Gián Đức trong chung cư lây theo tầng ra sao, vì sao xử lý một căn không đủ, xem bài gián Đức trong chung cư lây theo tầng.
Việc nào thuộc ban quản lý, việc nào thuộc cư dân?
Ban quản lý lo khu chung: hầm, phòng rác, trục rác, hố ga, bể nước, trục kỹ thuật, mái, sảnh, và hợp đồng với đơn vị xử lý. Cư dân lo phần trong căn: bếp, nhà tắm, ban công, đồ đạc. Ban quản trị duyệt kinh phí, xem báo cáo. Khối đế thương mại lo bếp thuê theo hợp đồng thuê.
| Bên | Phần việc | Khi nào báo bên kia |
|---|---|---|
| Ban quản lý | Khu chung, lịch, hợp đồng, thông báo cư dân | Căn có ổ lan ra hành lang |
| Cư dân | Bếp, nhà tắm, ban công trong căn | Gián Mỹ lên từ thoát sàn, chuột trong trần |
| Ban quản trị | Duyệt kinh phí, đọc báo cáo, nhận phản ánh | Phản ánh lặp ở nhiều tầng |
| Khối đế thương mại | Bếp thuê, kho hàng | Gián Đức, ruồi lan lên tầng ở |
| Đội vệ sinh | Thu gom rác, rửa phòng rác, trục rác | Rác tồn qua đêm |
Ban quản lý điều phối một đợt xử lý cả toà ra sao, từ thông báo tới biên bản, xem bài ban quản lý chung cư điều phối đợt xử lý cả toà; phân vai và hồ sơ chi tiết của ban quản lý, xem phân vai và hồ sơ côn trùng cho ban quản lý.
Quy định nào áp dụng và ai kiểm tra toà nhà?
Theo Thông tư 05/2024/TT-BXD, diệt côn trùng nằm trong phần quản lý vận hành nhà chung cư, và đơn vị vận hành có thể thuê bên ngoài làm phần này. Mùa sốt xuất huyết, trạm y tế phường kiểm hố ga, bể nước, mái; Nghị định 117/2020/NĐ-CP có mức phạt khi để lăng quăng trong vật chứa nước.
- Ban quản trị, hội nghị nhà chung cư: xem báo cáo vận hành, trong đó có phần côn trùng.
- Trạm y tế phường: kiểm vật chứa nước mùa sốt xuất huyết.
- Cư dân: phản ánh qua nhóm chat, hộp thư, buổi họp.
- Chứng chỉ toà nhà xanh: cao ốc theo LEED, WELL có yêu cầu kiểm soát côn trùng ít hoá chất.
- Khách thuê thương mại: hỏi ban quản lý khi côn trùng từ khu chung vào gian hàng.
Mức phạt cụ thể thay đổi theo văn bản sửa đổi, ban quản lý nên hỏi trực tiếp cơ quan địa phương khi cần. Cao ốc theo chứng chỉ LEED, WELL có yêu cầu riêng về hoá chất và hồ sơ, xem kiểm soát côn trùng cho ban quản lý toà nhà.
Hồ sơ kiểm soát côn trùng toà nhà gồm những gì?
Hồ sơ kiểm soát côn trùng toà nhà gồm lịch xử lý năm, biên bản từng lượt có ảnh khu chung, sơ đồ trạm chuột và hộp giám sát, thông báo cư dân trước mỗi lượt, danh mục chế phẩm kèm số đăng ký, sổ phản ánh của cư dân, và báo cáo tháng cho ban quản trị.
- Lịch năm: lượt tháng, lượt đầu mùa mưa cho hố ga, mái.
- Biên bản từng lượt: khu đã làm, chế phẩm, ảnh, chữ ký kỹ thuật toà nhà.
- Sơ đồ trạm: trạm có khoá ở hầm, vòng ngoài; hộp giám sát ở phòng rác.
- Thông báo cư dân: bản đã đăng, ngày đăng.
- Danh mục chế phẩm: số đăng ký lưu hành, phiếu an toàn.
- Sổ phản ánh: căn, ngày, loài, đã kiểm trục chung chưa.
- Báo cáo tháng: số trạm có dấu ăn, tầng đang tăng, việc cần sửa.
Báo cáo tháng có ảnh từng tầng trả lời câu cư dân hay hỏi nhất: phòng rác tầng mình đã xử lý chưa. Ban quản lý muốn có người đọc trạm và lập báo cáo đều mỗi tháng thì xem kiểm soát côn trùng định kỳ hằng tháng.
Dấu hiệu nào cho thấy toà nhà đang có vấn đề?
Dấu hiệu rõ nhất là phản ánh gián, chuột từ nhiều tầng trong cùng tháng; gián Mỹ ở phòng rác ban ngày; phân chuột trong hầm, phòng bơm; ruồi quanh trục rác; lăng quăng ở hố ga, khay nước mái; muỗi nhiều ở hành lang tầng thấp. Phản ánh từ nhiều tầng là nguồn ở khu chung.
| Dấu hiệu | Thường nghĩa là | Làm ngay |
|---|---|---|
| Phản ánh gián ở nhiều tầng | Nguồn ở trục rác, trục ống | Kiểm phòng rác, hộp kỹ thuật |
| Chuột ở tầng cao | Đi từ hầm theo trục | Kiểm hầm, phòng bơm, khe trục |
| Gián Mỹ ở phòng rác ban ngày | Ổ đông ở cống, chân trục rác | Thu gom, rửa, xử lý cống |
| Ruồi quanh trục rác | Trục lâu không rửa | Đội vệ sinh rửa trục |
| Lăng quăng ở hố ga, mái | Nắp hở, nước tù | Thả thuốc diệt lăng quăng, thay nắp lưới |
| Muỗi ở hành lang tầng thấp | Hầm, hố ga | Kiểm rãnh hầm |
Tầng cao vẫn có muỗi, ruồi vì chúng đi theo thang máy, trục ống và gió lên, xem bài vì sao tầng cao vẫn có muỗi, ruồi.
Ban quản lý tự kiểm những gì mỗi ngày, mỗi tuần?
Mỗi ngày: thu gom rác kể cả cuối tuần, lau phòng rác tầng, đóng cửa trục rác. Mỗi tuần mùa mưa: đi vòng hố ga, mái, bể ngầm tìm nước đọng. Mỗi tháng: đọc sổ trạm chuột, sổ phản ánh cư dân, so theo tầng. Ghi lại để có bằng chứng khi ban quản trị hay trạm y tế hỏi.
| Nhịp | Việc | Ai làm |
|---|---|---|
| Mỗi ngày | Thu gom rác, lau phòng rác tầng | Đội vệ sinh |
| Mỗi ngày | Đóng cửa trục rác, cửa hầm | Bảo vệ |
| Mỗi tuần mùa mưa | Đi vòng hố ga, mái, bể ngầm, khay điều hoà | Kỹ thuật toà nhà |
| Mỗi tuần | Rửa trục rác, điểm tập kết | Đội vệ sinh |
| Mỗi tháng | Đọc sổ trạm, sổ phản ánh, so theo tầng | Ban quản lý |
Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên mùa mưa lịch đi vòng hố ga, mái mỗi tuần là vừa đủ cắt vòng đời. Chung cư phun muỗi theo toà, thứ tự từ hầm lên mái, xem bài chung cư phun muỗi theo toà thế nào.
Phần nào ban quản lý tự làm, phần nào cần người chuyên môn?
Ban quản lý tự làm phần giữ sạch, chặn đường và nhận phản ánh: thu gom rác, rửa trục, thay nắp hố ga, bịt khe xuyên sàn, đổ nước mái, thông báo cư dân. Người chuyên môn làm phần cần chế phẩm, dụng cụ và an toàn cho cư dân: trạm chuột có khoá, gel ở trục, phun phòng rác, thuốc diệt lăng quăng, báo cáo.
| Việc | Ban quản lý tự làm | Người chuyên môn |
|---|---|---|
| Rác, trục rác | Thu gom, rửa | Phun tồn lưu phòng rác, gel ở trục |
| Hố ga, bể ngầm | Thay nắp lưới, đổ nước đọng | Thả thuốc diệt lăng quăng chỗ không đổ được |
| Chuột | Đóng cửa hầm, sửa khe | Trạm có khoá, bẫy trong hầm, trục |
| Căn có phản ánh | Ghi sổ, hẹn giờ | Kiểm căn kèm trục chung |
| Báo cáo | Sổ phản ánh | Biên bản, báo cáo tháng có ảnh |
Phần cần thuê người làm, gồm việc gì, làm giờ nào để cư dân không bị ảnh hưởng, xem dịch vụ diệt côn trùng toà nhà.
Rủi ro côn trùng ở toà nhà thay đổi theo mùa ra sao?
Mùa mưa ở miền Nam, khoảng tháng 5 tới tháng 11, làm muỗi tăng ở hố ga, mái, rãnh hầm; hầm hay ngập đẩy chuột, gián Mỹ lên các tầng. Mùa nóng ruồi tăng quanh trục rác. Dịp Tết nhiều căn đi vắng, rác dồn, đội vệ sinh nghỉ, côn trùng ở phòng rác tăng nhanh.
| Thời điểm | Rủi ro tăng | Ban quản lý nên chú ý |
|---|---|---|
| Đầu mùa mưa | Muỗi hố ga, mái | Lượt riêng cho hố ga, bể ngầm, mái |
| Sau mưa lớn, hầm ngập | Chuột, gián Mỹ lên tầng | Kiểm trạm hầm, khe trục |
| Mùa nóng | Ruồi quanh trục rác | Rửa trục, thu gom nhiều lần |
| Dịp Tết | Rác dồn, ít người dọn | Lịch thu gom ngày Tết |
| Cư dân sửa nhà, chuyển nhà | Đồ cũ mang côn trùng, khe mở | Nhắc kiểm đồ, bịt khe sau sửa |
Mùa mưa nên có một lượt riêng cho hố ga, bể ngầm, mái ngay đầu mùa, trước khi lứa muỗi đầu tiên ra. Muỗi vằn đốt ban ngày, đúng giờ trẻ nhỏ chơi ở sân, hành lang, nên lượt này quan trọng với chung cư có nhiều gia đình.
Thế nào là kiểm soát côn trùng toà nhà đạt?
Kiểm soát côn trùng toà nhà đạt khi trạm chuột ở hầm và phòng rác có ít dấu ăn, không tầng nào tăng phản ánh, hố ga và mái không có lăng quăng ở lượt kiểm, căn có phản ánh được kiểm kèm trục chung trong 48 giờ, và báo cáo tháng đủ ảnh từng khu cho ban quản trị.
- Trạm chuột: dưới 10% trạm có dấu ăn mỗi lượt.
- Phản ánh cư dân: giảm dần, không lặp ở cùng tầng.
- Hố ga, mái: không lăng quăng khi kiểm.
- Căn có phản ánh: hẹn trong 48 giờ, kiểm trục chung.
- Báo cáo: có ảnh từng khu, số trạm, việc cần sửa.
Căn hộ có rệp giường trong chung cư cần xử lý cả căn liền kề, ban quản lý nên biết để nhắc cư dân, xem bài rệp trong chung cư: vì sao xử lý cả căn bên.
Chung cư khác cao ốc văn phòng và toà hỗn hợp ra sao?
Chung cư lo trục rác và hàng trăm căn nấu ăn. Cao ốc văn phòng ít rác ướt nhưng có pantry mọi tầng và trần kỹ thuật dày cáp. Toà hỗn hợp lo khối đế nhà hàng, siêu thị. Khu căn hộ thấp tầng lo vườn, hố ga, đường nội khu. Hồ sơ và phần việc của ban quản lý theo đó cũng khác.
| Kiểu toà nhà | Rủi ro chính | Hồ sơ nên có |
|---|---|---|
| Chung cư cao tầng | Trục rác, phòng rác tầng, hầm | Báo cáo theo tầng, sổ phản ánh |
| Cao ốc văn phòng | Trần kỹ thuật, pantry tầng, hầm | Biên bản khu chung, thư trả lời khách thuê |
| Toà hỗn hợp có khối đế | Bếp thuê, siêu thị | Điều khoản xử lý trong hợp đồng thuê |
| Khu căn hộ thấp tầng | Hố ga, vườn, đường nội khu | Sổ đi vòng ổ nước, sơ đồ vòng ngoài |
Cao ốc văn phòng chia phần với khách thuê: khu chung do ban quản lý, phần trong văn phòng do công ty thuê, xem thêm kiểm soát côn trùng văn phòng. Toà hỗn hợp nên ghi rõ nghĩa vụ xử lý côn trùng của bếp thuê trong hợp đồng thuê mặt bằng, vì một bếp thuê không làm có thể làm cả khối đế và các tầng ở thấp có gián Đức.
Sai lầm hay gặp khi kiểm soát côn trùng ở toà nhà
Sai lầm hay gặp nhất là chỉ xử lý căn có phản ánh mà bỏ trục chung, phun sương hầm mỗi tháng mà không có trạm chuột, để rác qua đêm ở phòng rác tầng, không thông báo cư dân trước, và đặt bả ở hành lang có trẻ nhỏ. Mỗi sai lầm làm phản ánh lặp lại hoặc mất an toàn.
| Sai lầm | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Chỉ xử lý căn có phản ánh | Gián dạt sang căn bên, tầng khác | Kiểm trục chung của căn đó |
| Chỉ phun sương hầm | Gián Mỹ trong cống, chuột trong trục còn nguyên | Trạm, gel, xử lý cống |
| Rác qua đêm ở tầng | Ruồi, gián Mỹ ở phòng rác | Thu gom mỗi ngày kể cả cuối tuần |
| Không báo cư dân | Phàn nàn, trẻ, thú cưng tiếp xúc | Thông báo trước 2–3 ngày |
| Bả ở hành lang có trẻ | Mất an toàn | Hộp giám sát không thuốc ở hành lang |
Chuột lên tầng cao bằng đường nào và ban quản lý chặn ở đâu trước, xem bài chuột lên tầng cao bằng đường nào. Kiểm soát côn trùng toà nhà giữ được lâu khi khu chung làm theo lịch, cư dân được báo trước, và mọi phản ánh đều được kiểm tới trục chung.
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn, từ kinh nghiệm thi công tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam từ năm 2020.
Duyệt chuyên môn: Lê Thành Nhân, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Khử Trùng Toàn Cầu.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- Bộ Xây dựng. Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở (quy chế quản lý, sử dụng nhà chung cư), Thông tư 05/2024/TT-BXD, 2024. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Chính phủ. Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, Nghị định 117/2020/NĐ-CP, 2020. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC). Cẩm nang phòng, chống dịch sốt xuất huyết (cập nhật 2025), 2025. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Life Cycle of Aedes Mosquitoes, 2024. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- UF/IFAS (Đại học Florida). American Cockroach, Periplaneta americana — Featured Creatures (EENY-141/IN298), EENY-141/IN298, 2024. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
Đọc thêm về tòa nhà (17 bài)
Bài khác về tòa nhà (7)
- Khu ẩm thực trung tâm thương mại kiểm soát côn trùng thế nào? Đăng
- Chuột chui lên từ cống, bồn cầu, chặn thế nào? Đăng
- Căn hộ cho thuê có gián, ai lo xử lý? Đăng
- Gián từ quán ăn tầng dưới lên nhà, làm sao chặn? Đăng
- Ban quản lý đã phun mà cư dân vẫn báo có gián, lỗi ở đâu? Đăng
- Chung cư sắp bàn giao, ban quản lý nên xử lý côn trùng lúc nào? Đăng
- Vì sao mùa mưa căn hộ chung cư nhiều muỗi? Cập nhật · Đăng
