Muỗi nhà máy là muỗi vằn hay muỗi cống?

Phân biệt muỗi vằn và muỗi cống tại nhà máy bằng gì?

Bằng bốn điểm nhìn được ngay tại xưởng, không cần gửi mẫu: màu và vạch trên chân, giờ bị đốt, chỗ lấy được lăng quăng và cách bay. Chỉ cần khớp hai trong bốn điểm là đủ chọn hướng xử lý, vì hai loài gần như trái ngược nhau ở cả bốn.

Nhiều trang gọi muỗi cống là muỗi Anopheles, nhưng đó là hai nhóm khác nhau: Anopheles là muỗi đòn xóc đậu chếch 45 độ, truyền sốt rét và hiếm ở khu công nghiệp đô thị. Bốn nhóm muỗi và cách nhận từng nhóm có ở bài có bao nhiêu loại muỗi phổ biến.

Vì sao nhà máy thường có cả hai loài cùng lúc?

Vì nhà máy có đủ cả hai kiểu nước. Hố ga và bể nước thải nuôi muỗi cống quanh năm; bãi phế liệu với lốp cũ, bạt phủ hàng, cộng chậu cây khu văn phòng nuôi muỗi vằn, nhất là mùa mưa khi mọi vật chứa ngoài trời đều hứng nước.

Tỉ lệ đổi theo mùa: mùa mưa muỗi vằn tăng, mùa khô muỗi cống chiếm ưu thế vì nước hố ga đọng lâu và đặc lại. Chỉ xử lý một hướng thì loài kia vẫn còn, và kết quả dễ bị hiểu nhầm là thuốc không hiệu quả. Nhà máy mới xây thì nguồn còn khác nữa, xem nhà máy mới xây xong đã có muỗi, nguồn từ đâu.

Lấy lăng quăng ở đâu để biết loài?

Nếu không bắt được muỗi trưởng thành, chỗ lấy được lăng quăng cũng cho biết loài. Nước sạch trong lốp, bạt, khay gần như luôn là muỗi vằn; nước bẩn trong hố ga, rãnh gần như luôn là muỗi cống. Múc bằng gáo, soi ngược sáng rồi quan sát lăng quăng trong gáo.

Lăng quăng muỗi cống thường tụ thành đám dày trên mặt nước, ống thở dài; lăng quăng muỗi vằn rải rác hơn, ống thở ngắn. Trứng muỗi vằn nở sau 2–5 ngày khi có nước, và cả hai loài thành muỗi trong 7–10 ngày, nên điểm lấy mẫu phải kiểm lại mỗi tuần.

Mỗi loài cần hướng xử lý nào trong nhà máy?

Muỗi vằn xử lý bằng dọn vật chứa: úp ngược, đục lỗ, căng bạt cho khỏi đọng, dọn bãi lốp và phế liệu, ít cần hoá chất. Muỗi cống xử lý ở hạ tầng thoát nước không tháo cạn được: thả chế phẩm diệt lăng quăng vào hố ga, rãnh, bể nước thải theo lịch định kỳ.

1. Vẽ sơ đồ mặt bằng, đánh dấu mọi hố ga, rãnh, bể và bãi chứa vật dụng ngoài trời.
2. Lấy mẫu lăng quăng ở từng điểm, ghi loài theo chỗ lấy.
3. Dọn và úp vật chứa nước sạch cho hướng muỗi vằn.
4. Thả chế phẩm diệt lăng quăng vào hố ga, rãnh cho hướng muỗi cống.
5. Phun sương vành ngoài lúc chiều cho muỗi đang bay, rồi phun tồn lưu thành dải chân tường cao 1 m ở hành lang, chỗ muỗi đậu nghỉ; trong nhà không bị lau, thuốc bám 3–6 tháng.
6. Kiểm lại ngày 7–10: múc lại các điểm, đếm lăng quăng, ghi vào hồ sơ.

Chỗ hay có ổ trong nhà máy, kho theo từng khu có ở trang muỗi ở nhà máy, kho: rãnh, bể nước thải, bãi lốp; cách đội kỹ thuật tìm ổ nước trước rồi mới phun có ở trang xử lý muỗi vằn và muỗi cống ở xưởng.

Đèn bẫy côn trùng có giúp biết loài muỗi không?

Có, nhưng chỉ với muỗi cống. Đèn bẫy bắt côn trùng bay đêm, nên tấm keo cho biết khá rõ mật độ muỗi cống quanh xưởng nếu kiểm và ghi số mỗi tuần. Muỗi vằn hoạt động ban ngày và ít bị đèn hút, nên với loài này phải giám sát bằng cách kiểm vật chứa nước.

Công ty không lắp đèn theo bộ dựng sẵn: kỹ thuật viên khảo sát xưởng, đánh giá rồi đề xuất số đèn theo diện tích, nhà máy đồng ý mới lắp. Đèn bắt muỗi, bẫy CO2 hay máy siêu âm làm được tới đâu, xem bẫy CO2 và máy siêu âm làm được tới đâu.

Bắt và giữ mẫu muỗi thế nào cho đúng?

Dùng vợt hoặc ống hút muỗi, không đập bằng tay, vì thân muỗi dập là mất đốm trắng ở chân, đúng dấu cần nhìn nhất. Giữ mẫu khô trong lọ kín, dán nhãn ghi ngày, giờ và vị trí bắt. Mẫu ướt hay không có vị trí thì không dùng để tìm nguồn được.

Phần lớn nhà máy không cần gửi mẫu đi định danh, vì bốn điểm so ở trên đủ để chọn biện pháp. Định danh chi tiết cần khi cơ quan y tế yêu cầu hoặc khi có ca sốt xuất huyết trong công nhân.

Hồ sơ kiểm soát muỗi nhà máy cần ghi những gì?

Đoàn đánh giá hỏi nhà máy kiểm soát loài gì, ở đâu và bằng cách nào, nên ghi chung chung là muỗi thì không đủ. Hồ sơ nên có loài xác định được, vị trí phát hiện, biện pháp cho từng loài, ngày xử lý và kết quả đếm lăng quăng hay tấm keo theo thời gian.

Nhà máy thực phẩm ký gói định kỳ được công ty bàn giao đủ bộ: lịch tháng sau, báo cáo xu hướng, sơ đồ trạm đèn và trạm chuột, phiếu công tác từng lần, báo cáo hoá chất kèm phiếu an toàn MSDS, hành động khắc phục.

Muỗi từ mương, bãi đất trống ngoài hàng rào nằm ngoài tầm tay của nhà máy, nên kiểm soát muỗi là việc chạy theo mùa chứ không làm một lần. Gói muỗi là 1 lần mỗi tháng, xưởng ẩm, thiếu sáng thì 2 lần. Lịch kiểm và phun theo tháng có ở kiểm soát định kỳ cho nhà máy; khu vực nhà máy, kho xem kiểm soát côn trùng nhà máy, kho: vành đai, cửa nhận hàng, mức phí ở bảng giá diệt muỗi tại nhà máy, kho.