Diệt gián nhà máy, kho: căng tin, phòng thay đồ công nhân, tủ điện máy và hồ sơ cho đợt đánh giá

Diệt gián nhà máy bắt đầu từ khu nào?

Bắt đầu từ khu phụ trợ, không phải từ xưởng sản xuất: căng tin, bếp ăn công nhân, phòng thay đồ, phòng nghỉ, nhà vệ sinh, kho bao bì. Đây là nơi có đồ ăn, nước, tủ đồ cá nhân, và nhiều người qua lại mỗi ngày. Xưởng chỉ có gián khi gián từ khu phụ trợ lan sang.

Người đánh giá thường đi qua khu phụ trợ trên đường vào xưởng, và hay mở tủ, nhìn gầm bồn rửa ở phòng thay đồ, căng tin. Một con gián ở đó có thể thành một điểm không phù hợp, dù xưởng sạch.

Lập sơ đồ khu phụ trợ trước, đánh số từng điểm gel, từng bẫy, là bước đầu của chương trình. Xưởng sản xuất thêm vào sau, theo vùng.

Căng tin, bếp ăn công nhân xử lý thế nào?

Căng tin nhà máy là một bếp công nghiệp nấu hàng trăm, hàng nghìn suất mỗi ngày. Ổ gián Đức nằm ở khoang mô-tơ tủ mát, khe bàn inox, chân bếp, khu rửa khay, xe chở khay cơm. Chấm gel sau ca ăn cuối, không phun lên khu chia cơm, hàng nhập mở kiểm ngoài cửa bếp.

• Bếp nấu: khoang mô-tơ tủ mát, chân bếp, khe bàn inox; gel sau ca.
• Khu rửa khay: nước, thức ăn thừa; gel quanh ống xả, máy rửa khay.
• Khu chia cơm: không gel trên bàn chia; bẫy keo dưới gầm để đếm.
• Xe khay, xe cơm: lau khô, không để khay bẩn qua đêm.
• Kho thực phẩm: kệ cách tường, carton bỏ ngay.

Nhiều nhà máy thuê ngoài đơn vị nấu ăn. Khi đó cần thoả thuận rõ: đơn vị nấu giữ bếp sạch, nhà máy hoặc đơn vị diệt côn trùng lo chương trình gián, cả hai ký phiếu lượt. Không rõ phần ai thì gián trong căng tin thành chuyện không ai lo.

Ca ăn đêm của nhà máy chạy ba ca làm bếp gần như không nghỉ. Lúc đó buổi xử lý chia nhỏ theo khu, mỗi khu làm trong khoảng nghỉ giữa hai bữa.

Phòng thay đồ, tủ đồ công nhân có gián thì sao?

Phòng thay đồ có hàng trăm tủ đồ cá nhân, công nhân để hộp cơm, túi xách từ nhà. Gián Đức theo túi xách vào và làm ổ trong khe tủ, đáy tủ, khe giữa hai dãy tủ. Chấm gel ở khe chân tủ, bẫy keo dọc dãy, nhắc không để đồ ăn qua đêm.

Một quy định "không để đồ ăn trong tủ đồ" và kiểm tủ ngẫu nhiên mỗi tháng có tác dụng hơn mọi lượt phun. Có nhà máy làm hộp nhựa kín cho công nhân để đồ ăn mang theo.

Phòng thay đồ cũng là cửa vào khu sản xuất sạch. Gián ở đây có thể theo quần áo bảo hộ vào xưởng, nên với nhà máy thực phẩm, dược, khu này cần làm kỹ ngang căng tin.

Tủ điện, khoang máy, bảng điều khiển xử lý ra sao?

Tủ điện máy, tủ điều khiển dây chuyền, khoang máy nén ấm khoảng 35–45 °C, kín, ít người mở: gián Đức làm ổ ở đây khi khu bên cạnh có đồ ăn. Không phun vào tủ điện. Chấm gel ở khe cửa tủ, lỗ cáp, chân tủ; bịt lỗ cáp bằng vật liệu chống cháy khi bảo trì.

• Tủ điện máy: gel ở khe cửa, lỗ cáp; phối hợp kỹ thuật điện khi cần mở.
• Bảng điều khiển dây chuyền: khoang sau bảng; bẫy keo dưới chân.
• Máy nén, máy lạnh công nghiệp: khoang máy, khay nước ngưng.
• Máy bán hàng tự động: khoang máy ấm, đường, bánh; gel ở chân máy.
• Lỗ đi cáp xuyên sàn: bịt kín để gián không đi giữa các khu.

Gián trong tủ điện gây chập, báo lỗi, có khi dừng máy. Phân và xác gián dẫn điện khi ẩm. Nhiều nhà máy chỉ biết có gián trong tủ khi kỹ thuật mở ra sửa lỗi.

Lỗ đi cáp đường kính 50–100 mm ở đáy tủ là cửa vào chính. Bịt lại bằng keo chống cháy hoặc tấm chặn có lỗ vừa cáp, kết hợp gel ở khe cửa, thường làm số gián trong tủ giảm hẳn sau 2–3 lượt. Diệt gián nhà máy ở khu tủ điện luôn có người của bộ phận kỹ thuật đi cùng để mở tủ an toàn.

Máy bán hàng tự động ở căng tin, phòng nghỉ là chỗ hay bị bỏ qua. Đường, bánh, khoang máy ấm, nằm ngay giữa khu đông người: một ổ lớn có thể sống ở đó cả năm.

Kho bao bì, kho nguyên liệu: gián theo hàng vào ra sao?

Gián Đức theo thùng carton, pallet gỗ, bao nguyên liệu từ kho nhà cung cấp vào nhà máy. Kho bao bì giữ carton lâu, ấm, ít người: chỗ gián ở lại. Kiểm hàng ở khu nhận, kệ cách tường khoảng 45 cm, bẫy keo ở góc kho và chân kệ, pallet gỗ cũ không giữ trong kho.

Lô hàng có gián nên được ghi lại kèm ảnh, số lô, nhà cung cấp. Đây vừa là bằng chứng để yêu cầu nhà cung cấp xử lý, vừa là phần đoàn đánh giá hay hỏi: nhà máy làm gì khi hàng nhập có côn trùng.

Kho lạnh, kho mát có khoang máy và cửa kho ấm hơn bên trong. Gián không sống trong kho lạnh nhưng có thể ở trong khoang kỹ thuật của cửa kho.

Kho trung chuyển, kho logistics nhận hàng từ hàng chục nhà cung cấp mỗi tuần nên nguồn gián mới tới liên tục. Ở đây, bẫy giám sát đặt theo lưới, khoảng 10–15 m một bẫy dọc chân tường và chân kệ, đọc mỗi lượt để biết lô hàng nào, khu nào vừa có gián. Khi một khu kho bỗng có nhiều gián con trong bẫy, tra ngược lại các lô nhập vào khu đó trong 3–4 tuần trước thường tìm ra nguồn. Phòng tài xế, phòng nghỉ của bốc xếp cũng nằm trong sơ đồ vì người ăn uống ở đó cả ngày.

Xưởng sản xuất có cần làm không?

Xưởng sản xuất thường ít gián nếu không có đồ ăn, nhưng vẫn cần bẫy giám sát ở chân máy, góc xưởng, cửa ra vào khu phụ trợ để biết sớm. Vùng chế biến thực phẩm hở chỉ dùng bẫy keo không thuốc. Gel chỉ ở khe chân tủ dụng cụ, tủ điện cách vùng hở trên 3 m.

• Vùng chế biến thực phẩm hở: chỉ bẫy keo không thuốc, đánh số.
• Khu đóng gói: bẫy keo ở chân máy, góc khu.
• Tủ dụng cụ, tủ phụ tùng: gel ở khe chân tủ nếu có dấu.
• Rãnh thoát nước xưởng: vệ sinh rãnh; phun ngoài giờ sản xuất nếu có gián Mỹ.

Nhà máy cơ khí, điện tử, dệt may không có thực phẩm trong xưởng thì gián ở xưởng gần như luôn đến từ căng tin, phòng thay đồ. Làm khu phụ trợ kỹ là xưởng tự sạch.

Nhà máy thực phẩm thì khác: bột, đường, dầu rơi vãi trong xưởng là thức ăn. Vệ sinh cuối ca, gầm máy, rãnh chân tường là việc của nhà máy, đội kỹ thuật chỉ đặt bẫy và đọc số.

Rãnh, hố ga, khu rác: chặn gián Mỹ thế nào?

Gián Mỹ sống trong rãnh thoát nước, hố ga, bể tách mỡ, khu rác của nhà máy, rồi vào nhà qua thoát sàn, khe cửa. Phun tồn lưu quanh miệng hố ga, rãnh, chân tường khu rác; đặt hạt bả trên gờ trong hố ga; nắp lưới cho thoát sàn nhà vệ sinh, căng tin.

Khu công nghiệp có hệ thống cống chung lớn, gián Mỹ có thể đi từ nhà máy bên cạnh qua. Vòng ngoài của nhà máy vì vậy là phần cần làm định kỳ, không chỉ làm khi thấy gián.

Mùa mưa, nước rãnh dâng đẩy gián Mỹ vào khu nhà vệ sinh, căng tin nhiều hơn. Lượt định kỳ trước mùa mưa nên kiểm kỹ nắp hố ga, rãnh.

Làm theo ca thế nào để không dừng sản xuất?

Mỗi khu có giờ làm riêng: căng tin sau ca ăn cuối, phòng thay đồ giữa hai ca, tủ điện khi kỹ thuật bảo trì, vòng ngoài ban ngày. Nhà máy chạy ba ca thì chia lượt thành nhiều buổi nhỏ. Gel không mùi, bẫy keo không cần dừng máy, nên không ca nào phải nghỉ.

Kỹ thuật viên đi theo quy định ra vào của nhà máy: mặc đồ bảo hộ, qua khu vệ sinh trước khi vào khu sạch, không mang dụng cụ vào vùng hở. Người của nhà máy (QA, EHS) đi cùng ở khu hạn chế và ký phiếu cuối mỗi khu.

Nhà máy lớn nhiều xưởng thường có 2–3 buổi cho một lượt tháng. Lịch được thống nhất từ đầu hợp đồng, nhà máy chỉ cần báo trước khi có thay đổi ca.

Gel, bẫy, thuốc phun: dùng gì ở khu nào trong nhà máy?

Nguyên tắc là càng gần thực phẩm, dược phẩm hở thì càng ít thuốc. Vùng chế biến hở chỉ dùng bẫy keo không thuốc. Khu phụ trợ dùng gel ở khe kín. Vòng ngoài, rãnh, hố ga mới dùng phun tồn lưu, hạt bả. Mọi chế phẩm có số đăng ký, có phiếu an toàn hoá chất cho QA lưu.

Danh sách chế phẩm kèm số đăng ký lưu hành, phiếu an toàn hoá chất, vị trí dùng từng loại là phần QA của nhà máy thực phẩm, dược cần lưu. Gel diệt gián thuộc nhóm chế phẩm diệt côn trùng có trong danh mục Bộ Y tế cho phép.

Khi nhà máy đổi mặt bằng xưởng, thêm dây chuyền, sơ đồ vùng được vẽ lại để biết chỗ nào thành vùng hở mới, không còn được đặt gel.

Hồ sơ gì cho HACCP, BRC, ISO 22000?

Các chuẩn đều hỏi cùng một nhóm giấy tờ: sơ đồ điểm đánh số, phiếu từng lượt có chữ ký, báo cáo xu hướng theo tháng, ngưỡng hành động, phiếu khắc phục khi vượt ngưỡng, danh sách chế phẩm có số đăng ký. Thiếu xu hướng và khắc phục là hai lỗi hay gặp nhất.

1. Sơ đồ: từng điểm gel, bẫy có số; cập nhật khi thêm, dời.
2. Phiếu lượt: điểm nào có gián, bao nhiêu con, đã làm gì; chữ ký hai bên.
3. Xu hướng: bảng, biểu đồ số gián mỗi khu qua các tháng.
4. Ngưỡng: ví dụ trên 5 con mỗi bẫy là phải khắc phục trong tuần.
5. Khắc phục: nguyên nhân, việc đã làm, ngày kiểm lại.
6. Chế phẩm: tên, số đăng ký, phiếu an toàn hoá chất.

Người đánh giá thường chọn vài điểm trên sơ đồ, đi ra đúng chỗ đó xem bẫy có thật, số có khớp không. Sơ đồ cũ không cập nhật là lỗi hay bị ghi.

Nhà máy có mẫu báo cáo riêng thì gửi trước để phiếu làm đúng mẫu. Cách làm và hồ sơ của đội kỹ thuật có ở trang dịch vụ diệt gián.

Ký túc xá, nhà ăn chung trong khu công nghiệp

Nhà máy có ký túc xá công nhân, nhà ăn chung với nhà máy khác trong khu công nghiệp thì có thêm nguồn gián rất lớn: phòng ở có nấu ăn, bếp chung, nhà tắm chung. Gián từ ký túc xá theo công nhân vào nhà máy mỗi ngày. Khu này cần làm cùng lịch với nhà máy.

• Phòng ở: bếp nhỏ, đồ ăn, tủ đồ; làm như nhà ở, theo dãy phòng.
• Bếp chung, nhà tắm chung: gel ở khe tủ, nắp lưới thoát sàn.
• Nhà ăn chung khu công nghiệp: phối hợp ban quản lý khu; nhà máy yêu cầu phiếu lượt.
• Xe đưa đón: đồ ăn trên xe, túi rác; vệ sinh cuối tuyến.

Làm ký túc xá theo dãy, cả dãy trong một ngày, vì gián đi giữa các phòng qua tường chung. Một phòng làm, phòng bên không làm thì gián chỉ dời sang.

Nếu ký túc xá do đơn vị khác quản lý, nhà máy có thể đưa điều khoản kiểm soát côn trùng vào hợp đồng thuê để có phiếu lượt theo cùng mẫu.

Làm cả nhà máy theo thứ tự nào trong tháng đầu?

Tuần đầu khảo sát, lập sơ đồ vùng, làm khu phụ trợ: căng tin, phòng thay đồ, phòng nghỉ. Tuần thứ hai làm tủ điện, kho, vòng ngoài, đặt bẫy giám sát trong xưởng. Tuần thứ ba kiểm lại khu phụ trợ, bổ sung gel. Tuần thứ tư đọc bẫy toàn nhà máy, chốt sơ đồ và ngưỡng.

Sau tháng đầu, nhà máy chuyển sang lượt định kỳ mỗi tháng: đọc bẫy, bổ sung gel, cập nhật sơ đồ, báo cáo xu hướng. Khu nào vượt ngưỡng thì có lượt thêm trong tháng để xử lý.

Nhà máy sắp có đợt đánh giá nên bắt đầu sớm ít nhất một tháng, để có phiếu lượt và thấy xu hướng giảm khi người đánh giá tới.

Việc nhà máy tự làm để gián không quay lại

Năm việc nhà máy tự làm giữ gián ở mức thấp: quy định không để đồ ăn trong tủ đồ, căng tin dọn sạch sau mỗi bữa, carton bỏ ngay khi nhận hàng, bịt lỗ cáp khi bảo trì, vệ sinh rãnh, hố ga đúng lịch. Đội kỹ thuật lo gel và đọc bẫy; thói quen là phần nhà máy.

Phiếu khắc phục sau mỗi lượt ghi rõ việc nào của nhà máy chưa làm. Lượt sau xem lại phiếu đó trước tiên: nhiều khi gián không giảm chỉ vì một việc nhỏ như lỗ cáp chưa bịt.

Chi phí theo diện tích các khu có gián có ở bảng giá diệt gián nhà máy.

Sai lầm hay gặp khi diệt gián ở nhà máy

Sai lầm hay gặp là chỉ lo xưởng mà bỏ căng tin, phòng thay đồ; phun định kỳ cả nhà máy mà không đặt gel ở ổ; sơ đồ không cập nhật; và không có xu hướng, phiếu khắc phục. Mỗi lỗi vừa để gián tồn tại, vừa là thứ người đánh giá có thể ghi.

Phòng bảo vệ, phòng tài xế, nhà xe là những khu nhỏ hay bị quên, nhưng có đồ ăn, có người ở cả đêm. Đưa chúng vào sơ đồ ngay từ đầu. Cách xử lý chuột, ruồi, muỗi cho cả nhà máy có ở cách xử lý côn trùng nhà máy.