Cách diệt chuột: tìm lối vào, chặn hang, đặt bẫy đúng đường chuột chạy

Cách diệt chuột bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ việc đọc dấu, không phải từ việc mua bẫy. Trong một buổi tối, soi đèn pin dọc chân tường bếp, gầm tủ, sau tủ lạnh, kho, ghi lại chỗ có phân tươi, vệt mỡ đen, vết gặm. Các chấm đó nối lại thành đường chuột chạy, và bẫy chỉ có tác dụng khi nằm trên đường này.

Phân tươi mềm, bóng, màu sẫm; phân cũ khô, xám, bóp là vụn. Chỗ có phân tươi là chỗ chuột vừa đi qua trong 1–2 ngày. Vệt mỡ đen ở chân tường, mép cửa, quanh lỗ ống là chỗ thân chuột cọ vào mỗi đêm. Lông bám ở mép lỗ cho biết đó là lối chui ra vào.

Đừng lau dấu trước khi đọc xong. Nhiều nhà thấy phân là quét ngay, rồi không còn gì để biết chuột đi đường nào. Ghi lại chỗ có dấu bằng ảnh điện thoại, sau đó mới dọn, đeo găng, xịt ẩm phân rồi lau chứ không quét khô.

Biết loài nào đang có trong nhà bằng cách nào?

Nhìn cỡ phân và chỗ có dấu. Phân nhỏ như hạt gạo, nhọn hai đầu, nằm trong tủ, ngăn kéo là chuột nhắt. Phân dài cỡ 7–12 mm trên máng đèn, nóc tủ, kèm tiếng chạy trên trần là chuột mái. Phân to, đầu tù, gần cống, hố ga, vệt mỡ đen ở tầng trệt là chuột cống.

Cân nặng cũng giúp đoán khi đã bắt được một con. Chuột cống trưởng thành nặng khoảng 340–450 g, thân to và bè, đuôi ngắn hơn thân. Chuột mái thon hơn, đuôi dài hơn thân, leo giỏi. Chuột nhắt chỉ nặng vài chục gam, tai to so với đầu.

Nhiều nhà có hai loài cùng lúc, hay gặp nhất là chuột cống ở tầng trệt và chuột mái ở trần. Khi đó phải làm cả hai tầng cùng lúc. Ảnh so sánh từng loài, cách phân biệt qua đuôi và tai có ở trang các loại chuột trong nhà.

Tìm đường chạy và ổ chuột thế nào?

Chuột đi men tường, dọc mép tủ, theo ống nước, dây điện, hiếm khi chạy giữa sàn. Nối các chỗ có phân tươi và vệt mỡ lại là thấy đường chạy. Ổ thường nằm cách chỗ ăn không xa: chuột nhắt đi 3–9 m quanh ổ, chuột cống có thể đi khoảng 30–46 m quanh hang.

Ba cách tìm đường chạy khi dấu chưa rõ:

• Rắc bột mỏng: rắc một lớp bột mì hoặc phấn rôm thật mỏng ở lối nghi ngờ, để qua 2–3 đêm. Sáng ra có dấu chân, vệt đuôi là có chuột qua.
• Soi đèn UV: nước tiểu chuột phát sáng dưới đèn UV loại rẻ, thấy rõ vệt dọc chân tường, quanh lỗ ống.
• Camera ban đêm: đặt điện thoại cũ hoặc camera hướng vào góc bếp một đêm, thấy chuột chui ra từ đâu.

Ổ chuột nhắt hay ở trong ngăn tủ ít mở, gầm bếp, sau tủ lạnh, trong thùng carton, hộc máy giặt. Ổ chuột mái ở trên trần thạch cao, trong mái tôn, hộp kỹ thuật. Ổ chuột cống ở dưới đất: hang sâu khoảng 30–60 cm, miệng rộng 5–8 cm, thường ở chân tường sân, gốc cây, mép bờ kè, dưới nền kho.

Không cần tìm thấy ổ mới diệt được. Đặt bẫy đúng đường chạy giữa ổ và chỗ ăn vẫn bắt được. Tìm ổ có ích khi cần bịt hang chuột cống hoặc dọn ổ chuột nhắt trong đồ đạc. Khi phá ổ, đeo găng, khẩu trang, xịt ẩm rồi mới gom vào túi buộc kín.

Bịt lối vào: khe nào, vật liệu gì?

Một khe khoảng 6 mm đã đủ cho chuột nhắt, khoảng 12 mm cho chuột cống, nên mọi khe to hơn đầu bút bi đều đáng bịt. Lối hay gặp nhất là khe dưới cửa, lỗ ống máy lạnh xuyên tường, cửa cuốn hở chân, ống thoát sàn không lưới, máng xối và cành cây chạm mái.

Thời điểm bịt cũng cần tính. Bịt hết lối khi trong nhà còn nhiều chuột thì chuột bị nhốt bên trong, cắn phá tìm đường ra mới. Cách làm an toàn: bịt các lối phụ trước, để lại một hai lối chính có bẫy đặt ngay miệng, bắt bớt trong tuần đầu rồi mới bịt nốt.

Sau khi bịt, kiểm lại mỗi tuần trong một tháng đầu. Chuột gặm được nhựa, gỗ, xốp, thạch cao, nên chỗ bịt bằng vật liệu mềm thường bị mở lại sau vài đêm. Thấy vết gặm mới ở chỗ đã bịt là chuột còn ở phía bên kia và đang tìm đường vào.

Đặt bẫy ở đâu, cách nhau bao xa?

Đặt bẫy sát chân tường, đúng đường có dấu, miệng bẫy hoặc lối vào trạm vuông góc với tường để chuột chạy men tường đi thẳng vào. Trong nhà đặt cách nhau khoảng 6–12 m; ngoài nhà, trạm vành đai cách nhau khoảng 15–30 m. Chỗ có nhiều dấu thì đặt hai bẫy liền nhau.

Chuột cống né đồ lạ khoảng 3–5 ngày. Vì vậy với chuột cống, đặt bẫy kẹp chưa giương hoặc lồng mở cửa có mồi trong vài đêm đầu cho chuột quen ăn, rồi mới giương bẫy. Chuột nhắt thì ngược lại, tò mò, thường dính ngay đêm đầu nếu bẫy đặt đúng chỗ.

Với chuột mái, bẫy phải lên cao: trên trần thạch cao gần lỗ thăm, trên thanh khung, dọc máng cáp, nóc tủ. Đặt dưới sàn thì gần như không bắt được. Số bẫy nên nhiều hơn số chuột nghĩ là có: một nhà phố có chuột nhắt thường cần 8–12 bẫy dính trong tuần đầu, không phải một hai cái.

Chọn mồi bẫy thế nào cho chuột ăn?

Chọn mồi theo thứ chuột đang ăn trong nhà. Chuột ở bếp quen mùi dầu mỡ, nên mồi cá khô nướng, xúc xích, bánh mì phết bơ đậu phộng hay được ăn. Chuột ở kho gạo quen hạt, nên mồi hạt, bắp, đậu. Mồi cần nhỏ, buộc chặt vào lẫy để chuột phải giật mới lấy được.

• Bếp nhà ở, quán ăn: cá khô nướng, đầu tôm, xúc xích, bánh mì bơ đậu phộng.
• Kho gạo, kho nông sản: hạt bắp, đậu phộng rang, lúa; mồi khác hẳn thứ trong kho ít được ăn.
• Chuột nhắt: bơ đậu phộng, sô cô la, vụn bánh quy; lượng rất nhỏ.
• Chuột mái trên trần: trái cây chín, dừa khô, hạt; chuột mái thích đồ ngọt hơn chuột cống.

Lỗi hay gặp là để nguồn ăn thật vẫn mở. Thùng rác không nắp, bao gạo hở, thức ăn mèo để qua đêm hấp dẫn hơn mọi loại mồi. Cất hết những thứ đó trong lúc đặt bẫy thì mồi mới có sức kéo. Thay mồi sau 2–3 ngày nếu mồi khô hoặc có kiến bu.

Đeo găng khi đặt mồi và bẫy. Chuột cống nhạy mùi người, bẫy có mùi tay mới cầm thường bị né lâu hơn. Sau mỗi lần bắt được, rửa bẫy kẹp, bẫy lồng bằng nước nóng rồi đặt lại đúng chỗ cũ, vì chỗ đó đã là đường chuột quen.

Bả chuột dùng thế nào cho an toàn?

Bả chỉ đặt trong trạm có khoá, gắn cố định ở ngoài nhà, dọc chân tường, hàng rào, cạnh hố ga. Không rải bả trong nhà, trong bếp, trong trần. Chuột ăn bả không chết ngay mà sau 4 ngày tới 2 tuần, và thường chạy về ổ trong trần, trong vách để chết ở đó.

Ba lý do không dùng bả trong nhà:

1. Mùi xác: xác chuột trong vách, trần bốc mùi 2–4 tuần, thường không lấy ra được nếu không đục mở.
2. Trẻ nhỏ và thú cưng: bả rải hở là thứ trẻ bò nhặt được, chó mèo ăn được; chó mèo ăn chuột chết vì bả cũng có nguy cơ.
3. Thực phẩm: chuột tha bả vào kho, tủ bếp; mảnh bả có thể lẫn vào đồ ăn.

Chỉ mua bả có số đăng ký lưu hành, trong danh mục Bộ Y tế cho phép, bao bì ghi rõ hoạt chất và cách xử lý khi ngộ độc. Không dùng các loại bả trôi nổi không nhãn, bả "diệt chuột cực mạnh" bán theo cân, vì nhiều loại chứa chất đã bị cấm và rất độc với người.

Ghi lại chỗ đặt trạm và kiểm mỗi tuần: trạm nào bả bị ăn hết thì thay, thu xác chuột quanh trạm. Lần đầu dùng trạm, chuột cống có thể né vài ngày, đừng dời trạm vì sốt ruột. Cách bố trí trạm cho từng loại nhà có ở các trang mặt bằng bên dưới.

Dọn nguồn ăn và chỗ trú thế nào?

Chuột ở lại vì có ba thứ: nước, đồ ăn, chỗ trú. Bỏ được hai trong ba thứ đó thì bẫy và trạm làm việc nhanh hơn nhiều, và chuột từ ngoài ít bị kéo vào. Phần này tốn công nhất nhưng không tốn tiền.

• Rác: thùng có nắp kín, đổ mỗi tối; không để túi rác ngoài cửa qua đêm.
• Thực phẩm khô: gạo, bột, đường, hạt cho vào hộp nhựa cứng hoặc thùng kim loại có nắp.
• Thức ăn thú cưng: cất sau bữa, không để bát đầy qua đêm.
• Đồ đạc sát tường: kê kệ, thùng hàng cách tường khoảng 45 cm, cách nền một khoảng để soi được.
• Nước: sửa vòi rò, lau khô bồn rửa trước khi ngủ, đậy nắp ống thoát sàn.
• Ngoài nhà: dọn đống gạch, ván, phế liệu sát tường; cắt cỏ, dải sát chân tường khoảng 1 m để trống.

Ở nhà phố, khu rác chung của hẻm thường là nguồn chính, ngoài tầm tay một nhà. Khi đó trạm vành đai phía giáp hẻm và việc bịt khe cửa tầng trệt đáng làm trước việc bắt chuột bên trong. Nhà nào ở gần chợ, quán ăn, kênh rạch thì nên coi chuột là việc phải làm định kỳ chứ không phải một lần.

Làm theo thứ tự nào trong 4 tuần đầu?

Bốn tuần là khoảng thời gian thường thấy để chuột cống giảm rõ; chuột nhắt nhanh hơn, khoảng 1–2 tuần. Làm theo thứ tự dưới đây thì mỗi tuần biết mình đang ở bước nào, chuột đã giảm tới đâu, không phải ngồi đoán rồi mua thêm bẫy.

1. Ngày 1: đọc dấu, ghi chỗ có phân, vệt mỡ, vết gặm; xác định loài; cất nguồn ăn, đậy thùng rác.
2. Ngày 2: đặt bẫy trên đường chạy, cách nhau 6–12 m; ngoài nhà đặt trạm có khoá nếu có chuột cống; bịt các lối phụ.
3. Ngày 3–7: kiểm bẫy mỗi sáng, thu chuột, thay mồi; với chuột cống, đến ngày 4–5 mới giương bẫy nếu đặt chưa giương.
4. Tuần 2: dời bẫy không có dấu sang chỗ có dấu mới; bịt nốt lối chính khi số chuột bắt được giảm.
5. Tuần 3: rắc bột kiểm dấu ở lối đã bịt; kiểm chỗ bịt có bị gặm mở không; thay bả trong trạm.
6. Tuần 4: nếu hai lần kiểm liền không có phân mới, không dính bẫy, rút bớt bẫy, giữ vài bẫy giám sát ở chỗ cũ.

Nếu sang tuần thứ ba mà mỗi sáng vẫn bắt được chuột hoặc thấy phân mới ở nhiều chỗ, nhiều khả năng lối vào chính chưa tìm ra, hoặc nguồn chuột nằm ở nhà bên cạnh, cống chung. Đây là lúc nên gọi người khảo sát thay vì mua thêm bẫy.

Ghi một cuốn sổ nhỏ: ngày, bẫy số mấy, bắt được gì. Nhìn sổ sau hai tuần sẽ thấy chỗ nào hết, chỗ nào vẫn còn, đó cũng là cách kỹ thuật viên đọc trạm ở nhà máy.

Diệt chuột ở mỗi loại mặt bằng khác nhau thế nào?

Cùng một cách làm nhưng chỗ đặt, giờ làm và mức được dùng bả khác nhau theo mặt bằng. Nhà ở làm lúc nào cũng được; quán ăn phải làm sau giờ đóng cửa; nhà máy thực phẩm không đặt bả trong khu sản xuất; bệnh viện, trường học cần phê duyệt và làm theo lịch.

Doanh nghiệp còn phải giữ giấy tờ: sơ đồ trạm, sổ kiểm, phiếu khắc phục. Đó là thứ đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm hay đoàn audit của khách hàng xin xem đầu tiên. Cách nhìn cả mặt bằng theo vòng bảo vệ có ở trang kiểm soát côn trùng nhà máy, kho.

Mẹo dân gian nào có tác dụng, mẹo nào không?

Phần lớn mẹo đuổi chuột chỉ có tác dụng vài ngày hoặc không có tác dụng: máy siêu âm, tinh dầu bạc hà, long não, ớt, nuôi mèo. Mẹo có tác dụng thật là các việc làm thay đổi môi trường: bịt khe, cất đồ ăn, dọn chỗ trú, đặt bẫy đúng chỗ.

Tốn tiền nhất là máy siêu âm, vì người mua tin là đã có thứ đang làm việc, nên dừng đặt bẫy và để chuột sinh thêm vài lứa. Nếu đã có máy, cứ dùng, nhưng vẫn đặt bẫy, vẫn bịt khe như chưa có máy. Một mẹo có thật nhưng ít ai làm: dán băng dính hai mặt ở đường chạy để biết chuột còn qua hay không.

Xử lý xác, phân, mùi sau khi diệt thế nào?

Đeo găng và khẩu trang, xịt ẩm phân và chỗ có nước tiểu bằng nước pha chất tẩy trong vài phút, rồi lau bằng khăn giấy, bỏ vào túi buộc kín. Không quét khô, không hút bụi phân khô, vì bụi bay lên là đường lây vi khuẩn Leptospira và các mầm bệnh khác.

• Xác chuột trên bẫy: nhấc cả bẫy dính cho vào túi, buộc kín, bỏ thùng rác có nắp; rửa tay kỹ sau đó.
• Xác trong trần, vách: lần theo mùi và ruồi bay; mở tấm trần thăm, tháo ổ điện gần đó để tìm.
• Mùi không tìm được xác: thường tự hết sau 2–4 tuần; mở thông gió, đặt than hoạt tính, khử mùi bề mặt.
• Ổ chuột nhắt trong đồ đạc: bỏ giấy, vải lót ổ; giặt nước nóng đồ vải bị chuột nằm.
• Thực phẩm bị chuột chạm: bỏ đi, không rửa lại dùng; lau bề mặt bếp bằng dung dịch tẩy.

Ai bị chuột cắn hay bị cào thì rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút rồi đi khám. Người dọn ổ chuột lâu ngày, nhất là ở kho, gác mái, nếu sau vài ngày bị sốt, đau cơ thì nên nói với bác sĩ là đã tiếp xúc với chuột.

Nhà có chó mèo thì thu xác ngay khi thấy, không để qua đêm. Mèo chó ăn chuột đã ăn bả có thể ngộ độc theo, dấu hiệu là bỏ ăn, lừ đừ, chảy máu chân răng; khi đó đưa thú y ngay và mang theo bao bì bả nếu có.

Biết đã hết chuột bằng cách nào?

Đã hết khi trong hai tuần liền không có phân mới, không dính bẫy, không nghe tiếng chạy ban đêm, bột rắc ở lối cũ không có dấu chân, và chỗ đã bịt không bị gặm. Một đêm yên tĩnh chưa nói được gì, vì chuột có thể chỉ đang né bẫy mới dời.

Sau khi đạt, đừng thu hết bẫy. Giữ vài bẫy giám sát ở lối cũ, đầu ống, gầm bếp, xem mỗi tuần. Chuột mới đến từ ngoài thường dính ở đúng những chỗ đó trước, nhờ vậy biết sớm trước khi chúng kịp làm ổ.

Ở nhà máy, nhà hàng, "hết" được đo bằng con số: tỷ lệ trạm có dấu ăn giảm xuống dưới một ngưỡng hai lượt liên tiếp, và không có phát hiện trong khu sản xuất. Chuột thường quay lại theo mùa mưa, theo đợt sửa nhà bên cạnh, nên ở những nơi này nên giữ trạm cố định quanh năm. Lịch kiểm hằng tháng cho doanh nghiệp có ở trang kiểm soát côn trùng định kỳ.

Sai lầm hay gặp khi tự diệt chuột

Sai lầm hay gặp nhất là đặt bẫy giữa phòng, đặt quá ít bẫy, dời bẫy mỗi ngày, rải bả trong nhà, và bắt được vài con thì nghĩ là xong. Mỗi lỗi kéo dài thời gian thêm vài tuần, trong khi chuột cái mỗi tháng có thể đẻ thêm một lứa.

Một sai lầm nữa là coi chuột là chuyện riêng một nhà. Nhà phố liền vách, chung cư chung trục ống, quán ăn chung hẻm rác: chuột đi qua lại giữa các nơi. Làm cùng hàng xóm hoặc ban quản lý thì nhanh hơn nhiều. Khi đã làm đủ bốn tuần mà chuột không giảm, nên nhờ người khảo sát; giá tham khảo theo diện tích có ở bảng giá diệt chuột.