Loài côn trùng và động vật gây hại thường gặp
Trang này gom 14 loài gây hại hay gặp ở nhà, quán ăn, kho, nhà máy: gián, muỗi, kiến, mối, ruồi, rệp, bọ chét, ve chó, mọt, nhện, rết, ong, chuột, thằn lằn. Mỗi trang loài cho biết cách nhận ra bằng mắt thường, nơi trú, vòng đời tính bằng ngày và nguy cơ để chọn đúng cách xử lý.
Con gì đang chạy trong bếp nhà anh chị, con đó có cắn không, có cần gọi người tới không. Trang này để trả lời ba câu đó bằng mắt thường, trước khi bàn tới thuốc hay tiền.
Tên gọi ngoài chợ hay đánh lừa. "Mọt" có thể là con ăn gỗ pallet hoặc con nằm trong bao gạo; "rệp" nhiều người gọi nhầm cho bọ chét; ve và nhện có tám chân, không phải côn trùng. Mỗi trang loài dưới đây bắt đầu từ cái nhìn thấy: cỡ, màu, số chân, chỗ trú, rồi mới tới tên khoa học.
1. Loài chính (12)
Gián
Gián Đức 10–15 mm trong tủ bếp, gián Mỹ khoảng 4 cm dưới cống, gián phương Đông đen bóng ở hầm ẩm, gián trắng là gián…
Muỗi
Muỗi vằn đốt ban ngày và đẻ vào nước sạch trong nhà, muỗi cống đốt ban đêm và đẻ ở cống, muỗi đòn xóc đậu chếch 45 độ…
Kiến
Kiến hôi đi hàng trong bếp, kiến lửa đốt đau ngoài sân, kiến thợ mộc đùn mùn cưa từ gỗ ẩm, kiến vàng làm tổ lá trên…
Mối
Mối đất đắp đường mui bùn từ nền lên và tổ dưới đất, mối gỗ khô sống ngay trong đồ gỗ và đùn phân hạt sáu cạnh. Nhìn…
Ruồi
Ruồi nhà đẻ trong rác, ruồi giấm đẻ ở khay nước tủ lạnh và vòi bia, ruồi cống đẻ trong màng nhầy ống thoát sàn, ruồi…
Rệp
Rệp giường dài 1–7 mm tuỳ giai đoạn, trốn trong vòng 1,8 m quanh chỗ ngủ. Trang này giúp nhận ra rệp ở từng giai đoạn…
Mọt
Mọt gỗ đùn bột mịn như phấn từ lỗ tròn 1–2 mm trên pallet, tủ, sàn gỗ. Mọt gạo có vòi khoan hạt, khoảng 25 ngày một đời…
Nhện
Nhện nhà giăng mạng rối ở góc trần, nhện nhảy săn mồi trên tường, nhện thợ săn to chạy nhanh ban đêm; không loài nào…
Bọ chét
Bọ chét trên chó mèo nhà thường là bọ chét mèo; bọ chét chuột là loài mang dịch hạch. Trang này giúp nhận ra từng loài…
Ve chó
Ve chó nâu là loài ve hoàn tất được cả vòng đời trong nhà. Trang này giúp nhận ra ve ở từng giai đoạn, biết chúng phổ…
Rết
Trong nhà hay gặp rết nhà chân dài mảnh, ngoài vườn là rết lớn thân nâu đỏ. Trang này giúp phân biệt hai nhóm, biết…
Ong
Ong mật thân lông vàng nâu và bánh tổ sáp, đốt một lần rồi chết. Ong vò vẽ đen có vành cam, tổ bầu nậm bằng giấy, đốt…
2. Động vật gây hại (6)
Chuột
Chuột cống ở dưới cống và hố ga, chuột mái ở trên trần, chuột nhắt ở ngay trong tủ. Nhìn cỡ phân và chỗ gặp là biết…
Thằn lằn
Thằn lằn trong nhà gồm thạch sùng và tắc kè. Trang này giúp phân biệt hai loài, giải thích vì sao chúng tụ quanh bóng…
Rắn
Phần lớn rắn vào nhà, vào xưởng ở TP.HCM không có độc; loài nguy hiểm hay gặp là rắn lục đuôi đỏ, chàm quạp, hổ đất, hổ…
Chim
Năm nhóm chim hay làm tổ quanh nhà phố, chung cư, nhà xưởng ở TP.HCM: bồ câu, sẻ, én, yến, sáo. Cách nhận ra từng loài…
Dơi
Dơi trú trên trần, mái nhà ở miền Nam phần lớn là dơi nghệ và dơi muỗi, loài ăn côn trùng. Nhận ra loài, vì sao dơi…
Mèo hoang
Mèo hoang tụ về nơi có rác ướt, chuột và chỗ trú kín. Cách phân biệt với mèo nhà đi lạc, bệnh có thể lây sang người…
Làm sao biết con đang thấy là loài nào?
Nhìn bốn thứ: số chân, có cánh không, cỡ thân so với đồng xu 5.000 đ (đường kính 25,5 mm), và chỗ bắt gặp. Gián Đức dài 10–15 mm chạy trong tủ bếp, gián Mỹ dài khoảng 4 cm bò lên từ cống. Sáu chân là côn trùng, tám chân là nhện hay ve, hơn 30 chân là rết.
| Loài | Cỡ thân | Nhận ra ngay bằng | Hay trú ở |
|---|---|---|---|
| Gián | 10–15 mm (gián Đức), khoảng 4 cm (gián Mỹ) | Thân dẹt nâu, râu dài, chạy nhanh khi bật đèn | Khe tủ bếp, sau tủ lạnh, cống thoát sàn |
| Muỗi | 4–7 mm | Muỗi vằn có đốm trắng ở chân, đốt ban ngày | Lọ hoa, khay hứng nước tủ lạnh, chậu cây |
| Kiến | 2–15 mm | Eo thắt rõ, râu gấp khúc, đi thành hàng | Khe tường, chân bếp, gốc cây sát nhà |
| Mối | Mối thợ 4–6 mm | Thân trắng ngà, không eo, sợ ánh sáng | Trong khung cửa gỗ, chân tường, dưới nền |
| Ruồi | 6–8 mm (ruồi nhà) | Ruồi cống nhỏ 2–5 mm, cánh phủ lông như bướm | Thùng rác, bẫy mỡ, phễu thoát sàn |
| Rệp giường | 4–5 mm | Dẹt, nâu đỏ, để lại chấm đen trên nệm | Đường may nệm, khe giường, ổ điện đầu giường |
| Bọ chét | 1,5–3,5 mm | Nhảy xa 30 cm, cắn thành cụm ở cổ chân | Lông chó mèo, thảm, khe sàn gỗ |
| Ve chó | 3–5 mm, no máu tới 10 mm | Bám chặt vào da, thân phồng tròn | Tai và kẽ ngón chân chó, chân tường sân |
| Mọt | 2–7 mm | Lỗ tròn 1–2 mm trên gỗ, bột mịn rơi dưới chân tủ | Pallet, kệ gỗ, bao gạo, bao bột |
| Nhện | 5–30 mm | Tám chân, mạng ở góc trần | Góc trần, kho ít người qua lại |
| Rết | 15–25 cm (rết khổng lồ châu Á) | Mỗi đốt một đôi chân dài, chạy nhanh | Nền nhà tắm ẩm, dưới ván, gạch xếp sát tường |
| Ong | 12–50 mm tuỳ loài | Ong vò vẽ thân đen có vành cam | Mái hiên, cành cây cao, hốc tường |
| Chuột | Chuột nhắt 6–10 cm, chuột cống 20–25 cm | Phân hình hạt gạo, vết gặm, mùi khai | Trần giả, kho hàng, khu rác, ống thoát nước |
| Thằn lằn | 8–12 cm | Phân có đầu trắng dính tường | Sau đèn, sau máy lạnh, kẽ cửa |

Không cần đếm đúng từng chân. Chỉ cần biết con đó thuộc nhóm sáu chân, tám chân hay nhiều chân, cộng với chỗ bắt gặp, là đủ mở đúng trang loài bên dưới.
Loài nào gây hại kiểu gì, cái nào phải lo trước?
Gây hại chia làm bốn kiểu, và mỗi kiểu cần một cách xử lý khác nhau. Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết; chuột cùng gián làm bẩn thức ăn; mối ăn rỗng gỗ từ bên trong, còn rết, ong, kiến ba khoang gây vết cắn đốt sưng đau. Danh sách dưới xếp theo mức phải lo trước.
- Truyền bệnh qua vết đốt: muỗi vằn đẻ 100–200 trứng mỗi lứa vào nước sạch đọng trong nhà; một khay hứng nước tủ lạnh là đủ cho một ổ.
- Làm bẩn thức ăn và bề mặt: gián Đức mang 30–40 trứng trong một bọc, ba tháng là thành ổ; chuột cống đẻ 6–12 con mỗi lứa, 4–6 lứa một năm; phân chim bồ câu, phân dơi tích trên gờ tường, trần nhà thì gây mùi và có thể chứa nấm.
- Phá vật liệu: một tổ mối trưởng thành có hàng trăm nghìn mối thợ, ăn rỗng khung cửa gỗ từ bên trong mà bề mặt vẫn nguyên; chuột cắn vỏ dây điện gây chập.
- Cắn đốt gây thương tích: rết cắn sưng đau 24–48 giờ; ong vò vẽ đốt nhiều nốt một lúc có thể gây sốc; kiến ba khoang gây bỏng da khi bị chà nát; bị rắn độc cắn phải đi viện ngay, bị mèo hoang cắn, cào phải đi tiêm phòng dại.
Với cơ sở sản xuất thực phẩm, kho lạnh hay bếp nhà hàng, hại thứ hai và thứ ba còn đi kèm chuyện hồ sơ: đoàn kiểm tra hỏi sổ theo dõi trạm bả và biên bản từng đợt, không hỏi đã phun gì.
Vì sao gọi đúng tên loài quyết định cách xử lý?
Cùng là gián nhưng gián Đức và gián Mỹ xử lý ở hai chỗ khác nhau. Gián Đức 10–15 mm sống trong khe tủ bếp, chấm gel ngay tại khe; gián Mỹ dài khoảng 4 cm trú dưới cống thoát sàn, đặt gel trên bếp không bao giờ tới ổ. Gọi sai tên, đặt sai chỗ, tuần sau lại thấy.
Muỗi cũng vậy. Muỗi vằn đẻ vào nước sạch trong lọ hoa, khay hứng tủ lạnh, chậu cây cảnh ngay trong nhà; muỗi đòn xóc sống ven suối rừng, rẫy nương. Dọn hết vật chứa nước trong nhà là cắt được chỗ đẻ của muỗi vằn, còn phun sương ngoài sân chỉ giảm muỗi vài ngày.
Mọt là chỗ nhầm nhiều nhất. Mọt gỗ đục pallet, kệ, khung cửa; mọt gạo sống trong bao nông sản.

Khử Trùng Toàn Cầu xử lý mọt gỗ, pallet và kết cấu; mọt trong nông sản vẫn được mô tả để anh chị nhận ra, nhưng không thuộc việc công ty nhận làm. Cách chọn thuốc và chỗ đặt cho từng loài nằm ở quy trình xử lý gián Đức bằng bả gel và loạt bài nhận diện dịch hại có ảnh thật.

Chưa chắc là loài gì thì làm gì trước?
Đừng phun gì cả trong 24 giờ đầu. Chụp một tấm từ trên xuống và một tấm nghiêng, đặt cạnh đồng xu để có cỡ, ghi lại chỗ gặp: gầm bồn rửa, khe giường, kệ hàng hay miệng cống. Tối đến dán một tấm bẫy keo sát chân tường; sáng hôm sau đếm con dính để biết đường đi.
- Chụp ảnh khi con vật đứng yên, dùng đèn pin điện thoại soi từ bên hông để thấy rõ chân và râu.
- Ước cỡ bằng vật quen: đồng xu 5.000 đ 25,5 mm, nắp chai 30 mm, bao diêm 50 mm.
- Ghi chỗ gặp và giờ gặp: gián ra lúc tắt đèn, muỗi vằn đốt buổi sáng, chuột đi về đêm.
- Dán bẫy keo sát chân tường hoặc dưới gầm tủ 1–2 đêm; con dính bẫy cho biết loài và mật độ chính xác hơn mọi mô tả.
- Mở trang loài gần nhất trong bảng trên, so ảnh của mình với ảnh trên trang, rồi mới đọc phần nguy cơ.

Với ong, rết, kiến ba khoang, chỉ chụp từ xa. Một tổ ong vò vẽ cỡ quả bưởi đã có vài trăm con, chọc vào ban ngày là cả tổ bay ra cùng lúc.
Đọc xong trang loài thì đi tiếp đâu?
Trang loài chỉ trả lời hai câu: đây là con gì và nó sống ra sao. Khi đã gọi đúng tên, anh chị xem tiếp ba chỗ: trang dịch vụ để biết quy trình làm mấy bước, trang bảng giá để biết giá tính theo mét vuông, và mục kiến thức cho những chuyện tự làm được ở nhà.
- 17 dịch vụ xử lý theo loài và chương trình định kỳ: phạm vi, số bước, hoá chất dùng cho từng loài.
- bảng giá tính theo mét vuông cho từng mặt bằng: giá khởi điểm dưới 100 m² và phần cộng thêm khi diện tích lớn.
- hướng dẫn phòng ngừa từng loài tại nhà: việc tự làm được trước khi gọi người, và việc không nên tự làm.
Anh chị chưa chắc con gì thì gửi ảnh qua Zalo theo số ở đầu trang. Kỹ thuật viên trả lời tên loài và chỗ cần soi trước khi hẹn khảo sát.
Các trang loài do đội kỹ thuật viên của công ty biên soạn từ hồ sơ khảo sát tại hiện trường. Đội ngũ, địa bàn và giấy tờ pháp lý của công ty, xem giới thiệu Khử Trùng Toàn Cầu.
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus, NIH). Centipede bite. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Đại học Nebraska–Lincoln, Internet Center for Wildlife Damage Management (Robert M. Timm). Norway Rats (Prevention and Control of Wildlife Damage, chương B-105), B-105, 1994. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- International Research Group on Wood Protection (IRG-WP). Insects with wood-boring larvae. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- UF/IFAS (Đại học Florida). American Cockroach, Periplaneta americana — Featured Creatures (EENY-141/IN298), EENY-141/IN298, 2024 · German Cockroach, Blattella germanica — Featured Creatures (EENY-002/IN128), EENY-002/IN128 · Yellow Fever Mosquito Aedes aegypti (Linnaeus) — Featured Creatures EENY-434/IN792, EENY-434, 2013. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Báo Tuổi Trẻ. Từ 17-12-2003: VN có thêm 5 loại tiền mặt mới, 2003. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
Bài viết mới trong chủ đề này
Đếm ruồi thế nào để biết đã xử lý đúng ổ?
Ba dụng cụ đếm ruồi và mỗi thứ dùng để làm gì, ổ ruồi hay nằm ở đâu theo từng loại mặt bằng, lịch đếm 14 ngày, cách đọc số đếm và những lỗi…
Nhà nuôi chó mèo tự nhiên nhiều bọ chét, bắt đầu từ đâu?
Cách xác nhận là bọ chét và khoanh chỗ tập trung, ba mũi thú cưng, trong nhà, ngoài sân làm cùng lúc, thứ tự việc trong ngày đầu và những…
Tiếng động trên trần ban đêm là con gì?
Tiếng chạy từng đợt ngắn theo đường thẳng, rộ từ chập tối tới nửa đêm, gần như luôn là chuột mái. Bảng phân biệt với dơi, thạch sùng, chim…
Trong các cách diệt kiến, cách nào tới được tổ?
Bảng so mười hai cách xử lý kiến theo đúng một câu hỏi: có tới được tổ không. Vì sao bả và lớp tồn lưu làm được, các mẹo nhà bếp làm được…
Mối và rệp trong trường học và ký túc xá
Hai loài phá âm thầm trong trường học: bảng phân biệt mối và rệp, chỗ soi mối mỗi quý, đường lây của rệp trong ký túc xá và phòng ngủ trưa…
Báo giá diệt mối gồm những khoản nào?
Tách một báo giá diệt mối thành từng khoản: khảo sát, trạm nhử, buổi nghiệm thu và lượt phun thuốc truyền dẫn, lịch kiểm lại; vì sao tính…
Phòng máy chủ có cần xử lý chuột riêng?
Phòng máy chủ và tủ điện cần cách xử lý chuột khác phòng làm việc: không bả, không bẫy keo dưới sàn nâng, bịt lỗ xuyên cáp, bẫy cơ đánh số…
Xây nhà nên chống mối ở giai đoạn nào?
Hai mốc phun chống mối khi xây nhà và việc của chủ nhà ở mỗi mốc: dọn gỗ, báo lịch, có mặt lúc nền còn hở, giữ chân móng khi làm sân, nhận…
Biện pháp chống mối nào bền nhất cho nhà ở?
Bốn nhóm biện pháp chống mối cho nhà ở và độ bền thực tế của từng nhóm, điều làm chúng yếu đi, cách chọn theo giai đoạn căn nhà và những…
Nghiệm thu lớp phòng mối nền cần hồ sơ gì?
Danh mục hồ sơ cho chủ đầu tư và giám sát khi nghiệm thu lớp phòng mối nền: nghiệm thu theo lớp, đối chiếu lượng thuốc, chụp ảnh theo trục…
Chuột gặm dây điện nguy hiểm tới mức nào?
Vì sao chuột gặm dây điện, dây ở đâu bị gặm là nguy hiểm nhất, bốn dấu hiệu nhận ra sớm, thứ tự rà tủ điện và trần giả, và vì sao thay dây…
Nhà đã xây xong còn phòng chống mối được không?
Vì sao nhà đã hoàn thiện không làm lại được lớp phòng mối nền, các việc chủ nhà làm để giảm nguy cơ, vật liệu bịt khe nền và cổ ống, chỗ…



































