Cách xử lý côn trùng nhà máy, kho xưởng: theo ba vòng, từng khu, lúc dừng ca

Cách xử lý côn trùng nhà máy bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ khảo sát cả nhà máy theo ba vòng và đọc số liệu cũ nếu có: trạm nào có dấu ăn, đèn nào nhiều côn trùng, phát hiện nào trong khu sản xuất. Rồi vẽ sơ đồ, đánh số trạm, đặt ngưỡng từng khu với QA trước khi đặt bất kỳ thứ gì.

1. Đọc số liệu cũ: báo cáo tháng, phiếu khắc phục, lỗi audit gần nhất.
2. Đi vành đai ngoài: hàng rào, mương, khu rác, bãi xe, cống.
3. Đi vành đai trong: cửa nhận hàng, cửa xuất, tường xưởng, kho.
4. Đi khu sản xuất: cửa đệm, rèm gió, khe tường, máng cáp.
5. Vẽ sơ đồ, đánh số: trạm, bẫy, đèn theo vòng.
6. Đặt ngưỡng với QA: mức nào ở khu nào thì làm gì.

Khảo sát kỹ cho biết phần lớn vấn đề nằm ở vài chỗ: một cửa nhận hàng đóng không khít, một dãy kệ sát tường, một đèn treo hút thẳng ra cửa. Có câu trả lời đó thì cách xử lý côn trùng nhà máy đi vào sửa nguồn trước, rồi mới tới đặt trạm, thay vì phun cả xưởng rồi chờ xem audit có ghi lỗi không.

Nhà máy đã có đơn vị cũ thì giữ lại sơ đồ, số trạm cũ nếu còn đúng, để số liệu tháng mới so được với tháng trước; đổi hết số trạm cùng lúc làm mất đường xu hướng mà đoàn audit hay xem. Trạm nào đặt sai chỗ thì dời và ghi rõ lý do trên sơ đồ, ngày dời, người duyệt.

Mỗi loài trong nhà máy xử lý theo hướng nào?

Mỗi loài một hướng: chuột trạm bả có khoá ở vành đai ngoài, bẫy không thuốc trong nhà, bịt khe; gián gel trong khe căng tin, phòng thay đồ; côn trùng bay đèn, rèm gió, cửa đóng; ruồi dọn khu rác; muỗi diệt lăng quăng ở mương; mọt cách ly lô, xoay hàng, xông hơi khi cần. Chi tiết từng loài ở nhà máy có trang riêng.

Mọt hại nông sản kho là nhóm riêng của nhà máy, kho nguyên liệu khô; đặc điểm ở trang mọt hại nông sản kho. Phần lớn nhà máy có bốn, năm loài cùng lúc, nên các khu bên dưới gộp cách làm cho mọi loài ở khu đó.

Xử lý ở hàng rào, mương, khu rác thế nào?

Vành đai ngoài đặt trạm bả có khoá dọc hàng rào, quanh khu rác, cách nhau khoảng 15–30 m; thông mương, thả thuốc diệt lăng quăng chỗ đọng; phun sương bụi cây, mương lúc chiều tối; khu rác thu gom, rửa, phun tồn lưu chân tường. Đây là vòng dùng chế phẩm nhiều nhất, để chuột, muỗi bị chặn trước khi tới tường xưởng.

• Trạm bả có khoá: dọc hàng rào, đánh số, gắn cố định.
• Mương, hố thu: thông, thả thuốc diệt lăng quăng.
• Bụi cây, cỏ: cắt thấp sát tường, phun sương chiều tối.
• Khu rác: thu gom, rửa, phun tồn lưu, trạm xung quanh.
• Cống: nắp kín, lưới chắn đầu ống.

Chuột cống đi lại quanh ổ khoảng 30–50 m mỗi đêm, men theo hàng rào, mép mương, nên trạm đặt sát tường rào mới bắt được. Đặc điểm loài ở trang chuột cống. Cỏ cao sát tường xưởng là lối đi kín của chuột, nên cắt cỏ là việc của nhà máy đi kèm mỗi lượt.

Xử lý ở cửa nhận hàng, loading dock thế nào?

Cửa nhận hàng đặt trạm có khoá ngoài tường hai bên mỗi cửa, bẫy không thuốc trong tường hai bên; đèn côn trùng đặt trong, quay vào trong, xa cửa; rèm gió hoặc rèm nhựa; chổi chặn đáy cửa cuốn, gioăng dock leveler. Cửa đóng khi không có xe là việc của kho.

1. Ngoài cửa: trạm bả có khoá hai bên.
2. Trong cửa: bẫy không thuốc hai bên.
3. Đèn: trong xưởng, quay vào trong, không nhìn ra cửa.
4. Rèm gió, rèm nhựa: kiểm hoạt động mỗi lượt.
5. Đáy cửa, dock leveler: chổi chặn, gioăng, báo bảo trì khi hở.

Đèn trắng ngoài cửa ban đêm kéo côn trùng bay từ xa về; đổi sang đèn vàng hoặc đèn hơi natri ở mặt ngoài làm giảm rõ số côn trùng bay vào khi cửa mở. Chuột nhắt lọt qua khe cửa từ 6 mm, nên khe đáy cửa cuốn bị cong là lối vào hay gặp. Đặc điểm loài ở trang chuột nhắt.

Xử lý ở kho nguyên liệu, pallet thế nào?

Kho nguyên liệu đặt bẫy không thuốc dọc tường trong lối soi cách tường; soi pallet, bao khi nhận hàng; cách ly lô có dấu mọt, chuột; xoay hàng nhập trước xuất trước; bẫy pheromone cho mọt ở kho nguyên liệu khô. Không phun lên bao, thùng nguyên liệu.

Lối soi cách tường chỉ có tác dụng khi kho giữ được nó trong mùa cao điểm; hàng lấn vào lối soi thì bẫy không đọc được, chuột có đường kín dọc tường. Lô có mọt cần kiểm cả lô nhập cùng ngày, cùng nhà cung cấp, vì mọt đẻ trong hạt, bao ngoài nhìn vẫn sạch.

Ở khu sản xuất làm gì và không làm gì?

Khu sản xuất thực phẩm chỉ dùng bẫy giám sát không thuốc, đèn côn trùng bay, và sửa đường vào. Không đặt bả, không phun, không phun sương trong khu sản xuất. Thấy côn trùng trong khu thì báo QA trong ngày, tìm đường vào ở khu ngoài, xử lý ở đó, và mở phiếu khắc phục.

Đèn côn trùng trong khu sản xuất dùng loại keo dính, không dùng loại diệt bằng điện nổ tách vì mảnh côn trùng có thể văng ra; đèn đặt cách xa dây chuyền hở, không đặt trên cửa ra vào. Nhà máy không thực phẩm như cơ khí, điện tử có thể dùng gel trong khe ở khu sản xuất, theo yêu cầu của QA.

Kho thành phẩm làm gần giống kho nguyên liệu nhưng nhẹ hơn: hàng đã đóng gói kín, nên bẫy không thuốc dọc tường, đèn ở cửa xuất hàng là đủ, miễn là hàng không nằm sát tường và cửa xuất hàng không mở suốt ca. Khi có phát hiện ở kho thành phẩm, QA kiểm lô đang chờ xuất trước, vì một con côn trùng trong thùng hàng tới tay khách là khiếu nại nặng nhất mà nhà máy có thể nhận.

Xử lý ở căng tin, phòng thay đồ thế nào?

Căng tin làm sau giờ ăn ca cuối: gel trong khe tủ, chân bếp, quầy chia; phun tồn lưu chân tường khi thức ăn đã cất; đèn bắt ruồi xa quầy. Phòng thay đồ gel trong khe tủ locker, nhắc công nhân không để đồ ăn trong tủ. Đây là khu sinh gián Đức, cần làm kỹ để gián không theo người vào xưởng.

1. Căng tin: gel khe tủ, chân bếp, quầy chia sau ca ăn cuối.
2. Kho thực phẩm căng tin: bẫy, kệ cách tường.
3. Phòng thay đồ: gel trong khe tủ locker, kiểm tủ để đồ ăn.
4. Nhà vệ sinh công nhân: phun thoát sàn, nắp lưới.
5. Khu hút thuốc, nghỉ giữa ca: thùng rác có nắp.

Gián Đức một bọc có 30–40 trứng trong một bọc, con cái mang bọc theo, nên gián ở phòng thay đồ có thể theo túi, áo công nhân vào xưởng. Tủ locker có đồ ăn là nguồn chính; quy định không để đồ ăn trong tủ cần được nhắc thường xuyên.

Xử lý trong khoang kỹ thuật, máng cáp thế nào?

Khoang kỹ thuật sau máy, máng cáp, tủ điện là chỗ chuột làm tổ, kiến vào tủ điện. Xử lý bằng bẫy không thuốc trong khoang, bịt khe máng cáp xuyên tường, gel trong khe vỏ tủ điện cho kiến; soi bằng camera chỗ tay không với tới. Không đặt bả trong khoang kín.

• Soi bằng camera: khoang sau máy, máng cáp trên cao.
• Bẫy không thuốc: trong khoang có dấu chuột.
• Bịt khe: máng cáp xuyên tường, ống xuyên sàn.
• Tủ điện: gel ở khe vỏ tủ, không mở tủ đang chạy.
• Báo bảo trì: cáp bị cắn, khe hở.

Chuột chết trong khoang kín vì ăn bả sẽ bốc mùi nhiều ngày, khó lấy xác, có khi phải dừng máy để tháo; vì vậy trong khoang chỉ dùng bẫy. Việc tháo nắp khoang, mở máng cáp làm cùng bảo trì, vào ngày dừng máy theo lịch.

Xử lý ở khu xử lý nước thải, rãnh sàn thế nào?

Khu xử lý nước thải phun tồn lưu thành bể, chân tường; thả thuốc diệt lăng quăng ở bể lắng, hố đọng; trạm chuột quanh khu. Rãnh sàn trong xưởng làm sau khi đã vệ sinh: phun áp lực thấp vào khe rãnh ở khu không thực phẩm, nắp lưới, cọ lớp bám cho ruồi cống.

Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên bể lắng, hố đọng cần soi mỗi tuần mùa mưa. Ruồi cống sinh trong lớp bám rãnh; rãnh khu thực phẩm chỉ được cọ, không phun, nên lịch vệ sinh rãnh của nhà máy là phần quyết định.

Chỗ nào trong nhà máy không dùng hoá chất và thay bằng gì?

Không dùng hoá chất diệt trong khu sản xuất thực phẩm, phòng đóng gói hở, kho bao bì tiếp xúc thực phẩm, phòng thí nghiệm vi sinh, vùng sạch nhà máy dược, gần nguyên liệu hở. Ở những chỗ này dùng bẫy giám sát không thuốc, đèn keo, và sửa đường vào.

Chế phẩm dùng ở vành đai ngoài, khu phụ trợ có trong danh mục được phép của Bộ Y tế, có số đăng ký lưu hành; danh mục và phiếu an toàn nộp QA duyệt trước. Mỗi khu có mức được dùng ghi trên sơ đồ, để kỹ thuật viên nào tới cũng làm đúng.

Làm cả nhà máy theo thứ tự nào trong một lần dừng ca?

Làm từ ngoài vào trong: vành đai ngoài, khu rác, mương trước; rồi cửa nhận hàng, kho; rồi căng tin, phòng thay đồ; khu sản xuất cuối, chỉ đọc bẫy, đèn, kiểm đường vào. Vành đai ngoài và kho có thể làm trong ca; khu sản xuất làm lúc dừng ca hoặc ngày vệ sinh.

1. Vành đai ngoài: đọc trạm, thay bả, thông mương, diệt lăng quăng.
2. Khu rác, nước thải: sau thu gom, phun tồn lưu.
3. Cửa nhận hàng: trạm, bẫy, đèn, rèm, đáy cửa.
4. Kho: bẫy dọc tường, soi pallet, bẫy mọt.
5. Căng tin, phòng thay đồ: gel sau ca ăn cuối.
6. Khu sản xuất: đọc bẫy, thay keo đèn, kiểm khe, ghi phát hiện.

Nhà máy 10.000 m² thường cần hai kỹ thuật viên trong một ngày cho một lượt đủ ba vòng; khu sản xuất xếp vào giờ dừng ca do sản xuất báo trước. Báo cáo lượt gửi QA trong ngày hoặc hôm sau. Các bước từ khảo sát tới kiểm lại, xem quy trình làm việc từ khảo sát tới kiểm lại.

Mẹo tự làm nào có tác dụng ở nhà máy, mẹo nào không?

Việc tự làm có tác dụng ở nhà máy là việc ngăn: đóng cửa nhận hàng khi không có xe, kệ cách tường, xoay hàng, cắt cỏ sát tường, đổi đèn ngoài sang ánh vàng, sửa khe cửa ngay. Việc không có tác dụng: đèn siêu âm đuổi chuột, rải vôi quanh tường, treo túi long não ở kho, mua bả tự rải.

Tự rải bả là việc nhà máy nên tránh nhất: bả không có trên sơ đồ, đoàn audit tìm thấy sẽ ghi lỗi, và chuột chết ở chỗ không ai biết. Mọi điểm bả nên nằm trong trạm có khoá, đánh số, ghi sơ đồ.

Đọc kết quả theo lượt, theo tháng, theo quý thế nào?

Mỗi lượt, đọc số từng trạm, bẫy, đèn, so với ngưỡng; vượt ngưỡng thì mở phiếu khắc phục. Mỗi tháng, xem xu hướng theo khu: khu nào tăng, khu nào giảm. Mỗi quý, xem lại sơ đồ, ngưỡng, vị trí đèn với QA. Kết quả tốt là xu hướng đi ngang hoặc giảm, phiếu khắc phục đóng đúng hạn.

Nhà máy muốn có chương trình đủ sơ đồ, ngưỡng, báo cáo xu hướng cho audit thì xem dịch vụ diệt côn trùng nhà máy theo chương trình IPM; chi phí theo diện tích, xem bảng giá diệt côn trùng nhà máy.

Sai lầm hay gặp khi tự xử lý côn trùng ở nhà máy

Sai lầm hay gặp là phun cả xưởng ngày nghỉ, đặt bả trong khu sản xuất, đèn diệt nổ tách trên dây chuyền, đèn ngoài cửa hút côn trùng vào, dời trạm không cập nhật sơ đồ, và đọc trạm mà không sửa nguồn. Mỗi sai lầm làm côn trùng vào xưởng hoặc làm nhà máy mất điểm audit.

Phần lớn sai lầm đến từ việc coi côn trùng là việc phun định kỳ, không phải việc quản lý. Cách xử lý côn trùng nhà máy giữ được lâu khi ba vòng cùng làm, đường vào được sửa ngay, và mỗi phát hiện đều có phiếu đóng. Một khe cửa cuốn được sửa trong ngày thường đáng giá hơn mười lượt phun.