Kiểm soát côn trùng trường học: bếp bán trú, nhà vệ sinh, sân và mái, làm ngoài giờ học sinh có mặt
Trường học có 5 khu sinh côn trùng: bếp bán trú và nhà ăn, nhà vệ sinh, sân và chậu cây, mái và máng xối, kho và thư viện. Thông tư liên tịch 13/2016 yêu cầu nhà ăn có lưới chống chuột, ruồi, gián. Làm chiều thứ Bảy hoặc nghỉ hè, kiểm mỗi tháng, riêng chuột 4 lần.
Phụ huynh báo con bị muỗi đốt ở lớp, nhà trường cho phun lớp đó, tuần sau lớp khác lại báo. Muỗi vằn đốt ban ngày, đúng giờ học, và nở từ chậu cây, máng xối, đồ chơi ngoài sân. Bếp bán trú thì có đủ điều kiện cho gián và chuột như bếp nhà hàng.
Một bếp bán trú 500 suất mỗi ngày thải hàng chục kg rác thức ăn. Trang này dành cho ban giám hiệu, y tế trường và bộ phận cơ sở vật chất: khu nào sinh côn trùng, ai kiểm tra, làm lúc nào để học sinh không có mặt, bao lâu một lần.
Khu nào trong trường học sinh côn trùng và vì sao?
Bếp bán trú và nhà ăn là khu nặng nhất vì nấu 1–2 bữa mỗi ngày cho hàng trăm suất. Nhà vệ sinh có thoát sàn và nước. Sân, chậu cây, đồ chơi ngoài trời, mái và máng xối là ổ muỗi vằn sau mỗi cơn mưa. Kho, thư viện ít người vào nên chuột và gián trú lâu.
| Khu | Loài hay gặp | Nguyên nhân | Rủi ro |
|---|---|---|---|
| Bếp bán trú, nhà ăn, căng tin | Gián Đức, chuột, ruồi | Bữa ăn tập thể, rác thức ăn | Ngộ độc, phụ huynh phản ánh |
| Nhà vệ sinh | Gián Mỹ, ruồi cống, muỗi | Thoát sàn hở, nước đọng | Học sinh sợ, mùi |
| Sân, chậu cây, đồ chơi ngoài trời | Muỗi vằn, kiến lửa | Nước mưa đọng, cỏ | Sốt xuất huyết, kiến đốt |
| Mái, máng xối, sân thượng | Muỗi vằn, ong | Máng tắc, rác lá | Muỗi vào lớp giờ học |
| Kho, thư viện, phòng thiết bị | Chuột, gián, mối, mọt | Ít người, giấy, gỗ | Hỏng sách, dây điện |
Sân và mái đáng lo hơn nhiều trường nghĩ. Muỗi vằn đốt nhiều nhất lúc 6–8 giờ sáng và 16–18 giờ, đúng lúc học sinh tới lớp và ra về. Con muỗi đốt trong lớp thường nở ngay trong sân, vì muỗi vằn chỉ bay quanh ổ trong bán kính khoảng 100 m. Trứng chịu khô tới 8 tháng khi bám thành chậu, lốp, đồ chơi, nên hết hè gặp mưa đầu mùa là muỗi nở lại.
Lượt tổng tháng 8 trước ngày tựu trường gồm những khu nào, xem trường học kiểm tra côn trùng trước khai giảng.
Ảnh chụp lúc đội kỹ thuật làm trong lớp mầm non, hành lang và sân trường vào ngày học sinh nghỉ, xem ảnh thi công tại trường học.
Ai kiểm tra trường học và cần giữ hồ sơ gì?
Thông tư liên tịch 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT về y tế trường học yêu cầu nhà ăn, căng tin có lưới chống chuột, ruồi, gián ở cửa sổ; bếp bán trú chịu kiểm tra an toàn thực phẩm như bếp ăn tập thể. Mùa sốt xuất huyết, trạm y tế phường vào kiểm sân, mái, vật chứa nước.
- Y tế trường: nhận phản ánh, ghi lớp, giờ, vị trí; đầu mối với nhà thầu.
- Cơ sở vật chất: sửa máng xối, lưới cửa, thoát sàn; dọn vật chứa nước ngoài sân.
- Bếp bán trú: phiếu từng lượt, sơ đồ trạm, chế phẩm có số đăng ký; lưu cùng hồ sơ bếp.
- Báo cáo năm học: tổng hợp lượt xử lý, khu phát sinh, việc đã sửa; nộp khi phòng giáo dục hỏi.
Mẫu báo cáo cuối năm học mà phòng giáo dục hay hỏi có trong bài báo cáo kiểm soát côn trùng trong trường học.
Lịch tự kiểm theo tháng và sổ sách y tế trường cần giữ, xem lịch tự kiểm và hồ sơ côn trùng cho trường học.
Làm lúc nào để học sinh không tiếp xúc?
Chiều thứ Bảy hoặc Chủ nhật, và kỳ nghỉ hè. Bếp bán trú làm sau bữa chiều, trước ngày không có bữa. Mọi trạm, bẫy phải đặt ngoài tầm tay học sinh, có khoá, đánh số. Lớp học phun xong mở cửa thông gió, sáng thứ Hai học bình thường.
- Thông báo: y tế trường báo giáo viên và phụ huynh lịch, khu làm.
- Chiều thứ Bảy: sân, mái, máng xối, nhà vệ sinh; thả thuốc diệt lăng quăng vào hố ga.
- Bếp bán trú: sau bữa cuối tuần, che dụng cụ, cất thực phẩm; lau bề mặt trước ca nấu đầu tuần.
- Trạm và bẫy: trong trường chỉ đặt bẫy, hộp giám sát không thuốc sau tủ, dưới kệ; trạm bả có khoá chỉ ở vành đai ngoài, xa chỗ học sinh chơi; chuột ăn bả chết trong trần lớp sẽ bốc mùi, nên bả bên trong chỉ dùng khi nhà trường yêu cầu; kiểm đếm mỗi lượt để không thất lạc.
Chuột trong kho, thư viện nên xử lý vào kỳ nghỉ nào và đặt trạm ra sao cho an toàn, xem trường học xử lý chuột vào lúc nào.
Trường học nên kiểm bao lâu một lần?
Mỗi tháng một lượt quanh năm, riêng chuột 4 lần / tháng; lượt tháng 8 làm tổng toàn trường trước khai giảng. Hố ga ẩm tối làm muỗi 2 lần mỗi tháng mùa mưa. Giữa hai lượt, cơ sở vật chất tự đi một vòng sân và mái sau mưa, vì lăng quăng nở thành muỗi trong 7–10 ngày.
| Khu | Nhịp | Làm gì |
|---|---|---|
| Bếp bán trú | Mỗi tháng; bẫy chuột 4 lần / tháng | Gel, bẫy chuột không thuốc, đèn keo, bẫy mỡ |
| Sân, mái, nhà vệ sinh | Mỗi tháng; hố ga 2 lần / tháng mùa mưa | Ổ nước, thoát sàn, máng xối |
| Kho, thư viện | Mỗi tháng; bẫy chuột 4 lần / tháng | Bẫy chuột, hộp giám sát, khung gỗ |
| Trước khai giảng | Lượt tháng 8 | Làm tổng toàn trường |
Hệ thống trường nhiều cơ sở cần một chương trình chung, xem kiểm soát côn trùng cho trường học và giáo dục. Muỗi quanh sân thì làm theo dịch vụ diệt muỗi từ ổ nước.
Trường đại học, ký túc xá dày ở Thủ Đức, Dĩ An, Bàn Cờ, Thủ Dầu Một; lịch hẹn khảo sát ghi ở trang từng nơi.
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thông tư liên tịch quy định về công tác y tế trường học, Thông tư liên tịch 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT, 2016. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Life Cycle of Aedes Mosquitoes, 2024. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TP.HCM (IMPE). Muỗi Aedes. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Journal of Medical Entomology (Oxford Academic). Estimating Aedes aegypti (Diptera: Culicidae) Flight Distance: Meta-Data Analysis, 2022. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
