Diệt ruồi nhà máy thực phẩm, kho: cửa nhận hàng, khu rác, nước thải

Diệt ruồi nhà máy bắt đầu từ khu nào?

Bắt đầu từ vành ngoài, không phải từ trong xưởng: khu phế phẩm, thùng rác, rãnh nước thải, trạm xử lý, căng tin, cửa nhận hàng. Ruồi trong xưởng gần như luôn từ những chỗ đó vào. Diệt ruồi nhà máy là làm sạch vành ngoài, chặn ở cửa, rồi bắt số lọt vào bằng đèn.

1. Khu phế phẩm, rác: loại phế phẩm, thùng, lịch xe thu.
2. Nước thải: rãnh, hố ga, bể tách mỡ, trạm xử lý.
3. Căng tin, nhà ăn ca: bếp, thùng thức ăn thừa.
4. Cửa nhận hàng, tiền phòng: thời gian mở, rèm, màn gió.
5. Trong xưởng: đèn keo, khe chân máy, rãnh sàn.

Nhà máy 3.000–10.000 m² thường có ổ ở 5–15 chỗ quanh vành ngoài. Khảo sát lần đầu đi cùng người phụ trách vệ sinh và người phụ trách hệ thống chất lượng.

Phiếu khảo sát ghi ổ theo khu, kèm ảnh, người phụ trách và hạn xử lý; phiếu này đưa thẳng vào hồ sơ chương trình kiểm soát côn trùng của nhà máy.

Ruồi vào nhà máy thực phẩm từ đâu?

Ba đường chính: nở tại chỗ ở khu phế phẩm, nước thải, căng tin; bay theo xe hàng qua cửa nhận hàng mở suốt ca; và bay từ ngoài khuôn viên như trại chăn nuôi, bãi rác, chợ gần đó. Nhà máy thuỷ sản, chế biến thịt, nông sản có phế phẩm ướt nên ổ tại chỗ nhiều hơn xưởng bánh kẹo, đồ khô.

Tài liệu khuyến nông Canada ghi ruồi bay 1–2 km từ nơi nở. Nhà máy trong khu công nghiệp gần trại gà, trại heo vì vậy luôn chịu ruồi từ ngoài, dù vành ngoài của mình sạch.

Phân biệt được nguồn giúp đặt đúng việc: ruồi nhà tăng ở đèn cửa nhận hàng là nguồn ngoài; ruồi cống tăng ở đèn khu rửa là ổ trong rãnh.

Cửa nhận hàng, tiền phòng chặn ruồi thế nào?

Cửa nhận hàng là chỗ ruồi vào nhiều nhất. Rèm nhựa dải hoặc màn gió phủ hết khung cửa, cửa cuốn đóng khi không có xe, tiền phòng có hai lớp cửa không mở cùng lúc, đèn keo lùi vào trong tiền phòng. Rèm, màn gió do nhà máy tự lắp; phiếu khảo sát ghi vị trí và cỡ cần lắp.

Rèm nhựa bị buộc vén lên cho xe nâng đi qua là chuyện hay gặp nhất. Kỹ thuật viên ghi lại mỗi lần thấy, kèm ảnh, để bộ phận kho chỉnh.

Màn gió nhỏ hơn cửa thì ruồi bay vòng qua mép; màn gió tắt khi nhận hàng vì ồn thì cũng như không có.

Khu phế phẩm, rác cần làm gì?

Khu phế phẩm ướt là ổ ruồi nhà lớn nhất của nhà máy thực phẩm. Thùng có nắp, phế phẩm thu ra khỏi nhà máy hằng ngày, nền có rãnh, rửa sau mỗi lần thu, khu phế phẩm cách xưởng và cửa nhận hàng càng xa càng tốt. Kỹ thuật viên phun tồn lưu chân tường, phun sương khu rác ngoài trời.

• Thùng phế phẩm: nắp kín, không để tràn.
• Lịch thu: hằng ngày với phế phẩm ướt.
• Nền: rãnh thoát, rửa sau mỗi lần thu.
• Vị trí: xa cửa nhận hàng, cuối hướng gió.
• Phun: tồn lưu chân tường, phun sương ngoài trời.

Dòi ruồi nhà dài 7–10 mm khi lớn, hay bò khỏi thùng phế phẩm vào khe nền để hoá nhộng. Rửa nền mà bỏ qua khe quanh chân thùng thì nhộng vẫn nở.

Phế phẩm bán cho cơ sở chăn nuôi thường chờ xe tới lấy vài ngày. Thoả thuận lịch lấy hằng ngày, hoặc bảo quản lạnh nếu không lấy kịp.

Rãnh nước thải, hố ga, bể tách mỡ làm gì?

Rãnh nước thải trong và quanh xưởng có lớp nhầy là nơi ruồi cống, ruồi giấm đẻ. Bể tách mỡ, hố ga có váng mỡ là ổ ruồi nhà. Nắp kín, vét váng định kỳ, cọ rãnh trong ca vệ sinh, đổ men vi sinh mỗi lượt là cách làm. Trạm xử lý nước thải ngoài xưởng thì phun tồn lưu quanh bể.

Rãnh sàn trong khu sản xuất không phun thuốc; chỉ cọ và đổ men. Phần phun dành cho bể, hố ga ngoài xưởng.

Ruồi cống tăng ở đèn khu rửa là dấu rãnh ở đó đang có nhầy dày; xem lại lịch cọ của tổ vệ sinh trước khi làm gì khác.

Trong khu sản xuất: chỉ đèn keo, không hoá chất

Trong khu sản xuất, chế biến thực phẩm không dùng hoá chất diệt côn trùng, theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP về an toàn thực phẩm. Việc trong xưởng chỉ là đèn keo theo sơ đồ, cọ rãnh, giữ cửa, soi khe chân máy. Mọi phần phun dồn ra ngoài: khu rác, nước thải, tường ngoài, bãi cỏ.

Đèn keo trong xưởng cách khu chế biến, băng tải hở ít nhất 1,5 m, không treo phía trên dây chuyền. Đèn điện giật không dùng vì xác ruồi văng ra.

Ranh giới giữa trong và ngoài được vẽ trên sơ đồ, để kỹ thuật viên và tổ vệ sinh cùng biết chỗ nào được phun.

Sơ đồ đèn keo nhà máy đặt theo nguyên tắc nào?

Đèn đặt theo đường ruồi đi: ngoài tiền phòng, trong tiền phòng, cửa vào xưởng, gần khu rửa, khu đóng gói, căng tin. Mỗi đèn cách cửa ít nhất 5 m về phía trong, cao 1,2–1,8 m, cách khu chế biến ít nhất 1,5 m, không quay ra cửa. Đèn đánh số trên sơ đồ, giữ cố định để so số ruồi giữa các tháng.

Dời đèn liên tục làm mất khả năng so sánh. Đèn chỉ dời khi rõ là sai chỗ, và sơ đồ được cập nhật kèm ngày dời.

Số đèn tính theo số cửa, diện tích, số khu; đề xuất sau khảo sát, nhà máy xem rồi duyệt.

Phun ngoại vi: phun ở đâu quanh xưởng?

Phun tồn lưu ở tường ngoài quanh cửa, khung cửa nhận hàng phía ngoài, chân tường khu rác, quanh bể nước thải, nơi ruồi đậu nghỉ trước khi vào. Phun sương ở khu rác ngoài trời, rãnh nước thải hở, bãi cỏ sát xưởng. Không phun gần cửa hút gió của hệ thống thông gió xưởng.

• Tường ngoài quanh cửa: dải 1–2 m hai bên cửa.
• Khu rác: chân tường, mặt ngoài thùng.
• Nước thải: quanh bể, hố ga.
• Bãi cỏ sát xưởng: phun sương theo lịch.
• Không phun: cửa hút gió, cửa vào xưởng phía trong.

Lượt phun ngoại vi xếp lúc dây chuyền nghỉ hoặc ngoài ca, gió nhẹ, không mưa. Mưa lớn ngay sau khi phun thì lượt đó được ghi lại và bù.

Chế phẩm có số đăng ký, phiếu an toàn; tên và liều ghi trong phiếu từng lượt để đưa vào hồ sơ.

Căng tin, nhà ăn ca, khu nghỉ công nhân làm gì?

Nhà máy nghìn công nhân có căng tin nấu ba ca, thùng thức ăn thừa đầy sau mỗi bữa. Đây là ổ ruồi nhà ngay trong khuôn viên, thường gần xưởng. Căng tin làm như bếp nhà hàng lớn: bẫy mỡ, thoát sàn, thùng thức ăn thừa đổ sau mỗi bữa, đèn keo, phun khu rác căng tin.

Căng tin do đơn vị suất ăn vận hành thì hợp đồng suất ăn nên ghi rõ việc vét bẫy mỡ, đổ thùng thức ăn thừa. Kỹ thuật viên ghi lại khi việc này bị bỏ.

Thùng thức ăn thừa bán cho người nuôi heo hay chờ ở cửa căng tin tới chiều. Đặt khu chờ có nắp, xa cửa xưởng.

Kho nguyên liệu, kho thành phẩm, kho lạnh cần gì?

Kho khô ít ổ ruồi, chủ yếu là ruồi lọt vào từ cửa. Kho nguyên liệu ướt như rau củ, trái cây, thuỷ sản có ruồi giấm, ruồi nhà nếu hàng hỏng để lâu. Kho lạnh có khay nước ngưng ở dàn lạnh, rãnh nước rã đông. Mỗi kho cần cửa đóng, hàng hỏng loại ngay, khay nước được vệ sinh.

Hàng trả về bị hỏng hay để lẫn trong kho thành phẩm vài ngày chờ xử lý. Khu cách ly riêng, có nắp, có lịch huỷ giúp tránh ổ ngay trong kho.

Kho lạnh nhiệt độ thấp không có ruồi hoạt động bên trong; ổ là ở chỗ nước ngưng chảy ra phía ngoài dàn.

Bãi cỏ, cây xanh, mương quanh nhà máy có ảnh hưởng?

Có. Bãi cỏ cắt để thành đống, mương có nước tù, rác lá dưới hàng cây sát tường xưởng là chỗ ruồi đậu nghỉ và đẻ. Cỏ cắt gom đi trong ngày, mương được nạo vét, dải sát tường xưởng để trống 1–2 m không trồng cây rậm. Phun sương bãi cỏ sát xưởng theo lịch tháng.

• Cỏ cắt: gom đi trong ngày, không để thành đống.
• Mương: nạo vét, không để nước tù.
• Dải sát tường: để trống, rải sỏi.
• Phun sương: bãi cỏ sát xưởng theo lịch.

Đèn chiếu sáng ngoài trời gắn ngay trên cửa xưởng kéo côn trùng về sát cửa lúc tối. Dời đèn ra cột cách tường vài mét, chiếu ngược về phía cửa, hoặc dùng bóng ánh vàng.

Dải sỏi sát tường xưởng còn giúp kiểm chuột dễ hơn; nhiều nhà máy làm luôn cho cả hai mục đích.

Sổ đèn, ngưỡng, biểu đồ cho đánh giá ghi gì?

Hồ sơ cho đánh giá của khách hàng và chứng nhận gồm sơ đồ đèn đánh số, phiếu từng lượt có số côn trùng bay theo loài ở mỗi đèn, ngưỡng cho từng khu, biểu đồ theo tháng, hành động khi vượt ngưỡng, phiếu an toàn chế phẩm, hợp đồng. Đoàn đánh giá thường xem biểu đồ trước rồi mới đi xưởng.

Ngưỡng do nhà máy cùng đơn vị kiểm soát côn trùng đặt, dựa trên mức của mấy tháng đầu và yêu cầu của khách hàng. Ngưỡng được ghi bằng văn bản, xem lại mỗi năm.

Biểu đồ có xu hướng giảm hoặc ổn định, kèm hành động rõ ở những tháng vượt, là thứ đoàn đánh giá muốn thấy.

Khi số ruồi ở một đèn vượt ngưỡng thì làm gì?

Vượt ngưỡng nghĩa là có ổ mới hoặc có đường vào mới gần đèn đó. Kỹ thuật viên xem loài ruồi trên tấm keo, đi một vòng quanh đèn tìm nguồn, ghi hành động, và đặt lịch kiểm lại sớm hơn lượt tháng. Không xử lý bằng cách thêm đèn hay phun trong xưởng.

1. Xem loài: ruồi nhà, ruồi cống hay ruồi giấm.
2. Tìm nguồn: cửa bị vén rèm, rãnh nhầy, phế phẩm tràn.
3. Hành động: sửa cửa, cọ rãnh, dọn phế phẩm, phun ngoại vi.
4. Ghi lại: nguyên nhân, việc đã làm, người làm.
5. Kiểm lại: sau 1–2 tuần, trước lượt tháng.

Ruồi cống vượt ngưỡng ở đèn khu rửa gần như luôn do rãnh. Ruồi nhà vượt ở đèn tiền phòng thường do rèm, màn gió. Đọc loài là đọc ra nguyên nhân.

Ghi chép hành động là phần đoàn đánh giá quan tâm nhất: vượt ngưỡng không sao, không có hành động mới là lỗi.

Lượt làm có phải dừng dây chuyền không?

Không. Lượt tháng xếp vào giữa ca, giờ nghỉ hoặc ngày nghỉ tuỳ khu. Thay tấm keo, đếm ruồi trong xưởng làm được khi dây chuyền chạy vì không dùng hoá chất. Phần phun ngoại vi xếp lúc ít người qua lại. Kỹ thuật viên tuân theo quy định vệ sinh của nhà máy khi vào xưởng.

Kỹ thuật viên mặc đồ bảo hộ, mũ trùm tóc, rửa tay, đi qua phòng thay đồ như công nhân khi vào khu sản xuất. Dụng cụ mang vào xưởng được liệt kê trước.

Lịch lượt tháng gửi trước cho bộ phận chất lượng và bảo vệ để chuẩn bị thẻ ra vào.

Nhà máy thuỷ sản, thịt, nông sản khác xưởng đồ khô ra sao?

Nhà máy thuỷ sản, chế biến thịt có phế phẩm ướt, nước thải nhiều mỡ và đạm, nên ổ ruồi nhà, nhặng nhiều và nở nhanh. Nhà đóng gói nông sản có trái cây hỏng, ruồi giấm là chính. Xưởng bánh kẹo, đồ khô ít ổ, chủ yếu chặn ở cửa. Việc dồn vào chỗ khác nhau theo loại nhà máy.

Nhà máy thuỷ sản thường nằm gần sông, cảng cá; nguồn ngoài lớn. Phần chặn ở cửa và tiền phòng phải kỹ hơn các loại khác.

Nhà máy đồ uống hay bị ruồi giấm ở khu pha siro, chiết rót; nước đường đổ xuống rãnh cần cọ ngay trong ca.

Sai lầm hay gặp ở nhà máy

Hay gặp nhất là dời đèn liên tục, thêm đèn thay vì tìm nguồn, vén rèm cho xe nâng, để phế phẩm chờ xe nhiều ngày, và phun gần cửa vào xưởng. Những cách này hoặc làm mất số liệu so sánh, hoặc không chạm tới ổ, hoặc trái quy định trong khu sản xuất.

Một sai lầm khác: chỉ quan tâm số liệu trước kỳ đánh giá. Chương trình chạy đều mỗi tháng thì biểu đồ tự đẹp, không phải xử lý dồn trước kỳ.

Đèn điện giật cũ còn treo trong xưởng nên thay bằng đèn keo; đoàn đánh giá thường hỏi về loại đèn trong khu sản xuất.

Khi nào cần đơn vị làm theo tháng?

Nhà máy thực phẩm, kho thực phẩm gần như luôn cần lịch tháng, vì đánh giá của khách hàng và chứng nhận yêu cầu chương trình chạy liên tục có số liệu. Kho hàng khô không thực phẩm có ít ổ hơn nhưng vẫn theo nhịp tháng. Gọi khảo sát khi sắp có đánh giá, khi đổi đơn vị, hoặc khi số ruồi tăng mà không rõ lý do.

• Nhà máy thực phẩm: lịch tháng, sổ đèn, biểu đồ.
• Kho thực phẩm: lịch tháng.
• Kho hàng khô: lịch tháng, lượt ngắn hơn.
• Sắp có đánh giá: bắt đầu sớm 2–3 tháng để có số liệu.

Khảo sát không thu phí. Giá cho nhà máy, kho có ở trang giá diệt ruồi nhà máy; cách làm của đội có ở trang dịch vụ diệt ruồi.

Muốn gộp ruồi với chuột, gián trong một chương trình, xem diệt côn trùng nhà máy.