Cách diệt gián trong nhà: tìm ổ bằng đèn pin, chấm gel đúng khe, chặn đường lên từ cống

Cách diệt gián bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ một buổi tối soi đèn, không phải từ cửa hàng thuốc. Khoảng một giờ sau khi tắt đèn bếp, bật đèn pin soi nhanh mặt bếp, bồn rửa, chân tủ lạnh, ghi lại gián chạy về khe nào. Những khe đó là cửa ổ, và mọi việc sau đều xoay quanh chúng.

1. Nhận loài: gián nhỏ hai sọc trong tủ bếp hay gián to nâu đỏ lên từ cống.
2. Tìm ổ: soi khe có phân đen, bao trứng, vỏ lột.
3. Cắt nước, cắt đồ ăn: bếp khô, chén bát rửa trước khi ngủ.
4. Đặt gel: chấm nhỏ ở cửa ổ gián Đức.
5. Chặn cống: nắp thoát sàn có lưới cho gián Mỹ.
6. Đếm: bẫy keo ở gầm bếp, đọc sau 2 tuần.

Nhiều nhà bỏ qua bước soi vì nghĩ gián ở khắp nơi. Thực ra gián Đức dồn rất gần nguồn nước và hơi ấm, phần lớn ổ nằm trong vòng hai mét quanh bồn rửa, bếp nấu. Biết được năm, sáu khe chính là đã biết gần hết chỗ cần làm.

Thời gian cần có cũng nên biết trước: gián Đức giảm rõ sau 1–2 tuần nếu gel đặt đúng, nhưng phải tới tuần thứ tư mới chắc là các bao trứng đã nở hết và gián con cũng đã ăn gel. Dừng ở tuần thứ hai là lý do hay gặp nhất khiến gián quay lại.

Biết nhà đang có gián Đức hay gián Mỹ bằng cách nào?

Nhìn kích cỡ với màu, rồi xem gặp ở đâu. Gián Đức dài 10–15 mm, nâu nhạt, có hai sọc đen dọc lưng, sống trong tủ bếp và hay thấy cả ban ngày. Gián Mỹ dài khoảng 4 cm, nâu đỏ bóng, biết bay, thường gặp ban đêm quanh nhà tắm, thoát sàn, hố ga.

Thấy gián Đức chạy ban ngày là dấu ổ đã đông, những con yếu bị đẩy ra ngoài kiếm ăn. Thấy gián con li ti, dài khoảng 3 mm, cũng là gián Đức đang sinh sản ngay trong bếp.

Còn gián đen bóng, không leo được tường nhẵn, gặp ở hầm ẩm thì có thể là gián phương Đông, ít gặp hơn ở TP.HCM. Ảnh từng loài để so có ở trang gián Đức.

Tìm ổ gián bằng đèn pin và bẫy keo thế nào?

Dùng đèn pin soi những khe hẹp, ấm, gần nước: bản lề tủ, góc ray ngăn kéo, gầm bồn rửa, chân tủ lạnh, khe giữa tủ và tường. Ổ có phân đen như bã cà phê, vỏ lột, bao trứng nâu dài khoảng 8 mm. Bẫy keo qua đêm dính nhiều ở góc nào thì ổ gần góc đó.

• Phân gián: chấm đen nhỏ, gom thành vệt ở góc tủ; vệt càng dày ổ càng lâu năm.
• Vỏ lột: lớp vỏ mỏng màu nâu nhạt, gián con lột năm, sáu lần mới trưởng thành.
• Bao trứng: hình viên thuốc con nhộng màu nâu, rơi ở góc khe.
• Mùi: ổ lớn có mùi hôi ngai ngái, mở tủ là ngửi thấy.
• Bẫy keo qua đêm: đặt 4–6 tấm ở góc bếp, sáng đếm con dính để biết góc nào nhiều.

Đừng bỏ qua thiết bị điện. Khoang mô-tơ tủ lạnh, đáy lò vi sóng, máy pha cà phê, ổ cắm sát bếp đều ấm và kín, gián Đức rất thích. Nhiều nhà diệt mãi không hết chỉ vì một ổ lớn nằm trong khoang tủ lạnh mà không ai soi tới.

Ghi lại các khe đã tìm thấy vào một tờ giấy dán trong tủ: khe số 1 bản lề tủ chén trái, khe số 2 gầm bồn rửa. Tờ giấy này giúp đặt gel đúng chỗ và hai tuần sau soi lại đúng chỗ.

Chấm gel diệt gián: chấm ở đâu, chấm bao nhiêu?

Chấm gel ở ngay cửa ổ hoặc trên đường gián đi vào ổ, cách miệng khe không quá vài centimet. Mỗi chấm chỉ cỡ hạt đậu xanh; chấm nhiều chấm nhỏ tốt hơn một chấm to. Một bếp gia đình thường cần 20–40 chấm, ổ lớn đặt 2–3 chấm quanh miệng.

Gel mua lẻ nên chọn loại có số đăng ký của Bộ Y tế ghi trên nhãn, dùng cho gián, để trong ống tiêm nhỏ dễ chấm. Không mua thuốc không nhãn, không rõ hoạt chất bán ở chợ: nhiều loại chứa chất đã bị cấm ở Việt Nam.

Sau khi chấm, đừng xịt thuốc ở gần trong vài tuần. Mùi thuốc xịt bám lên gel khiến gián Đức bỏ ăn, công đặt gel coi như bỏ. Muốn dùng thêm thuốc thì dùng ở chỗ khác hẳn: chân tường nhà tắm, cổ cống, ban công.

Kiểm gel sau 3–5 ngày. Chấm nào bị ăn hết là chấm đang trúng đường gián, bổ sung ngay chỗ đó. Chấm nào còn nguyên sau hai tuần thì dời sang khe có dấu mới.

Chặn gián Mỹ lên từ cống, thoát sàn thế nào?

Thay nắp thoát sàn bằng nắp có lưới nhỏ hoặc nắp chống mùi một chiều, trát kín khe quanh ống xuyên sàn, và giữ nước trong xi-phông lavabo, bồn tắm ít dùng. Gián Mỹ sống dưới cống, chỉ lên khi có lối; đóng lối là phần lớn gián to biến mất khỏi nhà tắm.

• Nắp thoát sàn: nắp inox lỗ to thay bằng nắp lưới; nắp chống mùi có màng bật một chiều.
• Khe quanh ống: trát xi măng hoặc keo silicon quanh ống thoát xuyên sàn, xuyên tường.
• Xi-phông khô: nhà tắm phòng khách ít dùng thì mỗi tuần xả nước một lần.
• Đêm mưa lớn: nhà khu trũng đậy nút cao su ở thoát sàn sân, nhà tắm tầng trệt.
• Hố ga sân: nắp đậy kín, không để khe hở quanh viền.

Nhà phố có hố ga riêng ở sân hay ở tầng trệt thì nên phun một dải thuốc diệt côn trùng có nhãn dùng cho gián quanh viền nắp hố ga, đeo găng, khẩu trang, làm buổi chiều rồi đóng cửa khu đó vài giờ. Không đổ thuốc xuống lòng cống: thuốc trôi theo nước, không còn tác dụng.

Ở chung cư, cống là của chung. Căn hộ làm được phần nắp và khe trong nhà mình; phần trục ống, phòng rác, hố ga tầng hầm là việc của ban quản lý. Báo ban quản lý kèm ảnh gián ở thoát sàn thường giúp việc chung được làm sớm hơn.

Bẫy keo dùng để bắt hay để đếm?

Chủ yếu để đếm. Một tấm bẫy keo bắt được vài chục con gián nhưng không chạm tới ổ có hàng trăm con và bao trứng. Giá trị của bẫy là con số: đặt cùng chỗ, đếm cùng ngày, so qua từng tuần thì biết gel có đang chạy hay không.

Đặt bẫy sát chân tường, sát góc, vì gián đi dọc mép chứ không băng giữa sàn. Mỗi bẫy ghi ngày đặt bằng bút lên mặt sau, thay bẫy mới mỗi khi đếm để con số không cộng dồn.

Bẫy keo hết dính sau vài tuần trong bếp nhiều dầu mỡ, bụi bám kín mặt keo. Bẫy cũ mà không có con nào chưa chắc là hết gián; thay tấm mới rồi đếm lại mới đọc được đúng.

Thuốc xịt, thuốc phun dùng lúc nào cho đúng?

Thuốc xịt chỉ dùng cho con đang thấy hoặc cho những chỗ không đặt gel: chân tường nhà tắm, quanh nắp cống, ban công, khe nứt nền. Không xịt vào tủ bếp đã đặt gel, không xịt cả nhà theo kiểu "phun cho chắc", vì xịt làm ổ gián Đức tách ra nhiều khe khác.

• Bình xịt muỗi, gián gia dụng: chỉ để diệt con đang bò; không có tác dụng với ổ, với bao trứng.
• Phun tồn lưu: lớp thuốc bám trên bề mặt vài tuần; dùng ở cổ cống, chân tường, nơi gián Mỹ đi qua.
• Bình khói, bom khói: khói không vào sâu khe tủ; gián Đức trong ổ gần như không hề hấn.
• Bột rắc: chỉ nên dùng loại có nhãn, số đăng ký; rắc mỏng trong hộp gen, khe sau tủ, không rắc trên mặt bếp.

Vì sao xịt lại làm ổ tách ra? Gián Đức cảm được mùi thuốc và tránh chỗ có mùi. Khi khe ổ bị xịt, những con sống sót dời sang khe khác, thường là khe sâu hơn, khó với hơn. Sau vài lần xịt, một ổ biến thành năm, sáu ổ nhỏ rải khắp bếp.

Thuốc diệt côn trùng mua về dùng đúng loại ghi trên nhãn, đeo găng khi dùng, cất xa tầm tay trẻ. Thuốc nông nghiệp không dùng trong nhà, dù người bán bảo mạnh hơn.

Cắt nước, dọn thức ăn và chỗ trú thế nào?

Gián chịu đói được vài tuần nhưng thiếu nước thì chỉ sống được vài ngày, nên cắt nước là việc đáng làm trước tiên trong bếp: lau khô bồn rửa trước khi ngủ, sửa vòi nhỏ giọt, đổ khay nước tủ lạnh. Sau đó mới tới thức ăn và chỗ trú như thùng carton, giấy báo cũ.

Thùng carton là chỗ trú và cũng là đường gián vào nhà. Bao bì giấy giữ ấm, có khe, có keo dán mà gián ăn được. Hàng mua về nên bóc ở ngoài cửa, bỏ thùng ngay, không để chồng dưới gầm cầu thang.

Dọn sạch không thay được gel, nhưng làm gel chạy nhanh hơn. Gián đói, khát sẽ tìm tới chấm gel sớm hơn thay vì ăn vụn bánh dưới gầm tủ.

Làm theo thứ tự nào trong 4 tuần đầu?

Tuần đầu tìm ổ, dọn nước, chấm gel, đậy thoát sàn. Tuần thứ hai đếm bẫy, bổ sung gel chỗ đã ăn hết. Tuần thứ ba soi lại ổ cũ tìm gián con mới nở. Tuần thứ tư đếm bẫy lần cuối; hai lần đếm liền không còn gián con thì chuyển sang theo dõi mỗi tháng.

Tuần thứ ba hay làm người ta nản vì thấy gián con lại xuất hiện. Đó là bao trứng con cái mang theo trước khi chết đã nở. Gián con nở ra gặp gel còn ở cửa ổ thì ăn và chết; vì vậy gel phải còn tới tuần thứ tư.

Nếu tới tuần thứ tư mà bẫy vẫn dính nhiều gián trưởng thành, gel còn nguyên, có thể gián đã quen loại gel đó, hoặc còn ổ chưa tìm ra. Lúc đó nên gọi khảo sát; cách làm của đội kỹ thuật có ở trang dịch vụ diệt gián.

Diệt gián ở mỗi loại mặt bằng khác nhau thế nào?

Cách làm giống nhau về gốc là tìm ổ, đặt gel, chặn cống, nhưng mỗi mặt bằng có chỗ ổ riêng và giờ làm riêng. Bếp nhà hàng làm sau giờ đóng cửa, văn phòng làm ngoài giờ, khách sạn chú ý pantry từng tầng, chung cư phải làm cả phần chung.

Nơi càng đông người dùng chung bếp, ổ gián càng khó giữ ở mức thấp, vì không ai chịu trách nhiệm lau khô bồn rửa mỗi tối. Ở những nơi đó, một người được giao việc cuối ngày quan trọng không kém việc đặt gel.

Mẹo dân gian trị gián: mẹo nào dùng được?

Trong các cách diệt gián truyền miệng, mẹo có tác dụng là mẹo bẫy và giữ bếp khô. Mẹo đuổi bằng mùi như tỏi, lá nguyệt quế, tinh dầu bạc hà chỉ làm gián tránh chỗ đó vài ngày rồi quay lại. Mẹo pha bia với bột giặt diệt được vài con rơi vào, không chạm được ổ.

Mẹo đuổi bằng mùi còn có mặt trái: gián né chỗ có mùi và dời ổ sang khe khác, giống như khi xịt thuốc. Nhà đã bôi tinh dầu khắp tủ thì phải lau sạch trước khi đặt gel, nếu không gián cũng né luôn gel.

Một chai nhựa cắt đôi, úp ngược phần cổ, bôi chút dầu ăn ở thành trong, mồi là vỏ chuối hay bánh mì: bẫy này bắt được gián Mỹ khá tốt ở nhà tắm, sân. Dùng để biết gián lên từ đâu, không dùng thay cách chặn cống.

Gián quen thuốc, không ăn gel thì đổi cách nào?

Khi gel còn nguyên sau hai tuần mà bẫy vẫn dính nhiều gián, có hai khả năng: gel đặt sai chỗ, hoặc gián đã bỏ ăn loại gel đó. Kiểm chỗ đặt trước; nếu đúng đường mà vẫn không ăn thì đổi sang gel khác nhóm hoạt chất, lau sạch chỗ cũ rồi chấm lại.

• Gel bị nhiễm mùi: gần chỗ xịt thuốc, gần chất tẩy rửa; lau sạch, chấm lại chỗ khác.
• Gel khô cứng: gel để lâu trong bếp nóng khô lại, gián không ăn; chấm mới.
• Bỏ ăn mồi: có đàn gián Đức học được cách né thành phần đường trong mồi; đổi loại gel khác mồi.
• Kháng hoạt chất: đàn bị xịt cùng loại thuốc nhiều lần; đổi nhóm hoạt chất, không chỉ đổi nhãn hiệu.
• Có đồ ăn khác dễ hơn: bếp còn dầu mỡ, vụn bánh; dọn trước rồi mới chấm gel.

Đổi nhãn hiệu mà vẫn cùng một hoạt chất thì không gọi là đổi. Nhìn dòng hoạt chất ghi trên nhãn, chọn loại khác hẳn với loại đang dùng. Đội kỹ thuật luân phiên các nhóm gel giữa những lượt làm vì lý do này.

Ở bếp kinh doanh, gián kháng thuốc là chuyện rất thường gặp vì bếp đã bị nhiều đơn vị xịt qua nhiều năm. Những chỗ đó nên để người làm có nhiều loại gel để luân phiên.

Dọn xác, phân, mùi gián sau khi diệt thế nào?

Xác gián quét hằng ngày ở chỗ thấy được, nhưng không lau điểm gel và không lau sâu trong khe đã đặt gel ít nhất hai tuần. Sau bốn tuần, khi bẫy đã sạch, mới lau tổng tủ bếp bằng nước rửa chén, lau phân gián bằng khăn ẩm, chấm lại gel ở khe còn dấu.

1. Xác ngoài sàn: quét, cho vào túi kín, bỏ rác.
2. Phân gián: lau bằng khăn ẩm có nước rửa chén; phân gián và xác là nguồn gây dị ứng, hen ở trẻ nhỏ.
3. Mùi hôi: lau tủ, phơi ngăn kéo ngoài nắng nếu được; mùi đi dần khi ổ không còn.
4. Bát đĩa trong tủ có gián: rửa lại trước khi dùng.
5. Thực phẩm gián bò qua: bỏ đồ không bao gói; đồ đóng hộp lau vỏ.

Người hay dị ứng, hen suyễn nên đeo khẩu trang khi dọn tủ có nhiều phân gián. Gián mang trên chân vi khuẩn từ cống và rác, nên bề mặt bếp nó bò qua cần lau lại trước khi chế biến thức ăn.

Biết đã hết gián bằng cách nào?

Ba dấu cho thấy đàn gián đã xuống mức rất thấp: bẫy keo hai lần đếm liền không có gián con, không thấy phân mới ở khe đã lau, và bật đèn bếp ban đêm không thấy con nào chạy. Một con gián Mỹ lạc vào từ ngoài không có nghĩa là ổ trong nhà còn.

"Hết gián" không có nghĩa là không bao giờ gặp lại. Gián Đức vẫn có thể theo túi chợ, thùng hàng, đồ cũ vào nhà; gián Mỹ vẫn lên từ cống chung. Giữ vài tấm bẫy keo ở gầm bồn rửa và đếm mỗi tháng là cách rẻ nhất để biết sớm.

Muốn biết chi phí nếu thuê người làm cho nhà mình, xem bảng giá diệt gián theo diện tích.

Sai lầm hay gặp khi tự diệt gián

Sai lầm hay gặp nhất khi làm theo cách diệt gián tự phát là xịt lên chỗ có gel, dừng sau hai tuần, lau mất gel khi dọn tủ, và chỉ lo bếp mà bỏ thoát sàn. Mỗi lỗi đều khiến gián quay lại sau vài tuần, và người làm nghĩ rằng thuốc không có tác dụng.

Một sai lầm nữa là chờ quá lâu. Ổ gián Đức có thể tăng gấp nhiều lần chỉ trong vài tháng; bắt đầu khi mới thấy vài con thì một ống gel là đủ, để tới lúc gián chạy cả ban ngày thì cả bếp phải làm lại từ đầu. Nhìn cả nhà theo từng khu có ở trang kiểm soát côn trùng nhà ở.