Phòng bệnh luôn có người nằm, xử lý côn trùng thế nào?

Khoa nội trú khác mọi khu khác trong bệnh viện: phòng không bao giờ trống. Bệnh nhân nằm 24 giờ, người nhà ngủ trên ghế xếp, trải chiếu dưới gầm giường, mang theo cơm, trái cây, bánh, sữa. Tủ đầu giường đầy đồ ăn, thùng rác đầy hộp xốp. Gián, kiến, muỗi, đôi khi rệp giường tìm tới đúng những thứ đó.

Phun một lượt cả phòng như ở văn phòng là không làm được, vì người bệnh không thể ra ngoài. Bài này viết cho điều dưỡng trưởng khoa, khoa kiểm soát nhiễm khuẩn và phòng hành chính quản trị: côn trùng nào hay có ở phòng bệnh, xử lý khi phòng còn người bằng cách nào, khi nào mới phun, và chia việc ra sao.

Vì sao phòng bệnh nội trú khó xử lý côn trùng?

Phòng bệnh nội trú có người nằm suốt ngày đêm: người bệnh yếu, người già, trẻ nhỏ, có vết thương hở, đường truyền dịch. Người nhà mang đồ ăn vào nhiều, phòng đông người ra vào. Mọi cách xử lý phải tránh để thuốc ở chỗ người bệnh tiếp xúc và không làm gián đoạn điều trị.

Vì vậy Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) trong hướng dẫn quản lý dịch hại cho cơ sở y tế khuyên dựa vào giám sát, vệ sinh, bịt khe, và chỉ dùng thuốc dạng bả, gel ở khe khi cần, thay vì phun. Trang nhiều loài côn trùng trong bệnh viện nói cách chia khu cho cả bệnh viện.

Phòng bệnh hay có những côn trùng nào?

Phòng bệnh nội trú hay gặp gián ở tủ đầu giường, kiến nhỏ bò vào đồ ăn và cả băng gạc, muỗi ở phòng không có lưới cửa sổ, ruồi quanh thùng rác, và rệp giường ở giường, ghế xếp của người nhà. Chuột thường không vào phòng nhưng có ở hành lang kỹ thuật, khu rác.

Kiến Pharaoh là loài đáng lo nhất ở khoa nội trú. Chúng rất nhỏ, khoảng 2 mm, màu vàng nhạt, tìm tới đồ ngọt, dịch truyền, băng gạc, và có thể mang vi khuẩn từ chỗ bẩn vào chỗ sạch. Bài muỗi, kiến, mối trong bệnh viện: rủi ro riêng nói kỹ từng loài.

Người nhà nuôi bệnh ảnh hưởng thế nào?

Người nhà là nguồn đồ ăn lớn nhất trong phòng bệnh: cơm hộp, trái cây, bánh, sữa để trong tủ đầu giường, dưới gầm giường, trên bậu cửa sổ. Họ còn ngủ trên chiếu sát chân tường, mang túi đồ từ nhà trọ gần bệnh viện tới. Không có quy định rõ thì côn trùng có đủ đồ ăn mỗi đêm.

• Đồ ăn: để trong hộp có nắp, không để mở qua đêm.
• Trái cây: để trong túi buộc kín, bỏ vỏ ngay vào thùng có nắp.
• Rác: hộp xốp, túi nilon đổ trong ngày, không để dưới gầm giường.
• Chiếu, ghế xếp: gấp gọn ban ngày, không để sát chân tường.
• Túi đồ từ nhà: để trên ghế, không để dưới sàn, gầm giường.
• Bình nước, ly sữa: đậy nắp, lau vết đổ.

Khoa nên có tờ hướng dẫn ngắn dán ở cửa phòng và nhắc khi nhập viện. Điều dưỡng hay hộ lý nhắc mỗi buổi sáng là đủ để giữ gầm giường không thành kho đồ ăn. Phần này rẻ nhất mà có tác dụng nhiều nhất với gián, kiến trong phòng bệnh.

Xử lý khi phòng vẫn có bệnh nhân bằng cách nào?

Khi phòng còn bệnh nhân, chỉ dùng cách không để thuốc trong không khí và trên bề mặt người bệnh chạm: gel bơm sâu vào khe tủ, khe giường; bả kiến trong hộp kín; bẫy dính đặt khuất; hút bụi khe giường; bịt khe chân tường. Không phun, không xông trong phòng có người bệnh.

1. Báo điều dưỡng trưởng khoa, chọn giờ ít thủ thuật, thường đầu giờ chiều.
2. Soi khe tủ đầu giường, khung giường, ổ điện, chân tường bằng đèn pin.
3. Đặt bẫy dính đánh số ở gầm tủ, góc phòng, nhà vệ sinh.
4. Bơm gel gián vào khe tủ, bản lề, khung giường, khe ống, không chấm trên mặt phẳng.
5. Đặt bả kiến trong hộp kín sau tủ, cạnh lối kiến vào.
6. Hút bụi khe giường, ghế, mép đệm nếu nghi rệp.
7. Ghi sổ từng phòng: điểm đặt, việc đã làm, điểm cần bịt.

Gel và bả mất vài ngày mới thấy tác dụng vì côn trùng mang về ổ. Điều dưỡng và hộ lý không lau vào khe đã bơm gel, không dời hộp bả. Bài kiến Pharaoh trong bệnh viện lan sang khoa khác vì sao giải thích vì sao không được xịt kiến trong khoa.

Khi nào cần chuyển bệnh nhân để xử lý?

Cần chuyển bệnh nhân sang phòng khác khi phải phun tồn lưu trong phòng, khi rệp giường có ở nhiều giường, khi ổ gián lớn trong tủ, khe tường cần xử lý kỹ, hoặc khi phòng cần xử lý mối ở khung gỗ. Thường kết hợp vào lúc phòng trống giữa hai lượt bệnh nhân để không phải chuyển ai.

Quyết định chuyển bệnh nhân là của khoa, không phải của đơn vị xử lý. Đơn vị xử lý chỉ nói rõ việc cần làm, thời gian cần phòng trống, và thời gian thông gió trước khi bệnh nhân vào lại.

Phòng trống giữa hai lượt bệnh nhân là cơ hội gì?

Lúc bệnh nhân vừa xuất viện, phòng trống trước lượt nhập viện mới, thường vài giờ tới một ngày, là lúc tốt nhất để xử lý kỹ: phun tồn lưu khe chân tường, xử lý khe giường, tủ, nhà vệ sinh. Làm sau khi phòng đã được khử khuẩn, để chất khử khuẩn không lau mất lớp thuốc côn trùng.

1. Khoa báo phòng sắp trống cho đơn vị xử lý hoặc tổ vệ sinh.
2. Tổ vệ sinh khử khuẩn phòng theo quy trình.
3. Kỹ thuật viên xử lý khe chân tường, khung giường, tủ, nhà vệ sinh.
4. Mở cửa sổ, bật quạt thông gió theo thời gian kỹ thuật viên dặn.
5. Lau lại mặt tủ, bàn, giường mà bệnh nhân chạm, không lau chân tường.
6. Ghi sổ: phòng, ngày, việc đã làm, sản phẩm.
7. Nhận bệnh nhân mới.

Thứ tự khử khuẩn trước, xử lý côn trùng sau rất quan trọng. Làm ngược lại thì chất khử khuẩn lau mất lớp thuốc ở chân tường ngay trong ngày. Không phải phòng nào cũng cần phun mỗi lần trống, chỉ phòng có dấu côn trùng trên bẫy.

Muỗi và bệnh nhân sốt xuất huyết cần lưu ý gì?

Mùa mưa, khoa nội trú ở phía Nam có nhiều bệnh nhân sốt xuất huyết. Muỗi vằn đốt bệnh nhân rồi đốt người khác có thể làm bệnh lây trong bệnh viện. Khuyến cáo của ngành y tế là người bệnh sốt xuất huyết nằm màn, cửa sổ có lưới, và quanh khoa không có nước đọng.

• Màn cho bệnh nhân sốt xuất huyết: cả ban ngày, vì muỗi vằn đốt ban ngày.
• Lưới cửa sổ: kiểm, vá chỗ rách, nhất là phòng gần bồn cây.
• Nước đọng quanh khoa: chậu cây hành lang, khay nước máy lạnh, máng xối.
• Phun sương: chỉ ngoài khuôn viên, bồn cây, hố thu nước, không phun trong phòng có bệnh nhân.
• Theo dõi ca bệnh: khi khoa có nhiều ca, báo đơn vị xử lý kiểm muỗi quanh khoa.

Trang muỗi ở bệnh viện chỉ các chỗ nước đọng hay có trong khuôn viên bệnh viện. Người nhà bệnh nhân lo lây bệnh thì có thể đọc bài người thân sốt xuất huyết, cả nhà có bị lây không.

Rệp giường ở giường bệnh, ghế chờ xử lý ra sao?

Rệp giường vào bệnh viện theo túi đồ, chăn gối của bệnh nhân và người nhà, rồi trú ở khe giường, mép đệm, ghế xếp, ghế chờ hành lang. Thấy rệp thì cách ly giường đó, chuyển bệnh nhân, giặt nóng đồ vải, hút bụi, xử lý khe giường và ghế, kiểm các giường lân cận.

Một nghiên cứu năm 2022 tại một bệnh viện đại học ở Pháp ghi nhận rệp giường lan qua nhiều khoa và chi phí xử lý lớn, chủ yếu vì phát hiện muộn. Trang rệp giường ở bệnh viện có cách làm với giường, ghế chờ, phòng trực.

Nhà vệ sinh trong phòng bệnh cần làm gì?

Nhà vệ sinh trong phòng bệnh là lối gián Mỹ, ruồi cống bò lên từ hệ thống thoát nước của toà nhà. Phễu thoát sàn ít dùng khô nước, màng nhầy trong ống, khe quanh ống xuyên sàn là ba chỗ cần xử lý. Việc này làm được khi phòng có bệnh nhân vì không cần phun trong phòng.

• Phễu thoát sàn: nắp có lưới, đổ nước giữ ống chặn mùi.
• Màng nhầy trong ống: tổ vệ sinh cọ mỗi tuần.
• Khe quanh ống xuyên sàn, xuyên tường: trám kín.
• Hộp kỹ thuật ngoài hành lang: xử lý gián tại hộp, không vào phòng.
• Bẫy dính sau bồn cầu: đọc mỗi lượt để biết gián có lên không.

Gián Mỹ bò ra nhà vệ sinh lúc nửa đêm làm người bệnh và người nhà rất sợ, và thường bị phản ánh lên mạng. Xử lý tại hộp kỹ thuật, hố ga của toà nhà mới giảm được, vì nguồn ở đó chứ không ở trong phòng.

Phòng bệnh nhi, phòng hồi sức cần thêm gì?

Phòng bệnh nhi, phòng hồi sức, phòng cách ly là nơi người bệnh dễ bị ảnh hưởng nhất, nên làm chặt hơn khoa thường. Không đặt bả, gel ở chỗ trẻ với tới. Bẫy dính đặt trên cao hoặc trong hộp. Phòng hồi sức chỉ làm theo lịch khoa kiểm soát nhiễm khuẩn duyệt, ưu tiên xử lý ngoài phòng.

Ở các khu này, giám sát bằng bẫy là việc chính. Một con gián trên bẫy phòng hồi sức là đủ để xử lý ngay khu xung quanh, không chờ tới lượt định kỳ 1 lần/tháng. Bài bệnh viện chia khu và lưu hồ sơ côn trùng ra sao có cách chia mức nguy cơ theo khu.

Khoa, kiểm soát nhiễm khuẩn và đơn vị xử lý chia việc thế nào?

Điều dưỡng, hộ lý giữ phòng gọn và báo khi thấy côn trùng. Khoa kiểm soát nhiễm khuẩn duyệt cách làm, sản phẩm, giờ làm. Phòng hành chính quản trị sửa khe, lưới, cửa. Tổ vệ sinh khử khuẩn, đổ rác. Đơn vị xử lý làm phần côn trùng và ghi sổ.

Sổ phản ánh để ngay ở phòng điều dưỡng giúp mọi người cùng ghi khi thấy côn trùng, thay vì chỉ nói miệng rồi quên. Mỗi lượt định kỳ, kỹ thuật viên đọc sổ này trước rồi mới đi phòng.

Hồ sơ côn trùng của khoa nội trú gồm gì?

Hồ sơ gồm sơ đồ điểm bẫy từng phòng, sổ đọc bẫy theo lượt, sổ phản ánh của điều dưỡng và người nhà, biên bản mỗi lần xử lý phòng trống, danh mục sản phẩm đã được khoa kiểm soát nhiễm khuẩn duyệt. Hồ sơ này cần khi bệnh viện được đánh giá chất lượng, khi có phản ánh.

1. Sơ đồ điểm bẫy, trạm theo từng phòng, từng hành lang.
2. Sổ đọc bẫy: ngày, phòng, điểm, số côn trùng, loài.
3. Sổ phản ánh: ai báo, lúc nào, thấy gì, đã làm gì.
4. Biên bản xử lý phòng trống: phòng, ngày, cách làm, sản phẩm, người làm.
5. Danh mục sản phẩm đã duyệt, kèm nhãn.
6. Báo cáo tháng gửi khoa kiểm soát nhiễm khuẩn.

Bài hồ sơ côn trùng ở bệnh viện, cơ sở dược có danh mục hồ sơ đầy đủ cho cả bệnh viện.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi bẫy trong phòng bệnh bắt gián nhiều lượt liền, khi kiến bò lên giường, băng gạc, khi có rệp giường, khi khoa nhiều ca sốt xuất huyết mà quanh khoa còn muỗi, hoặc khi người nhà phản ánh. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, đi cùng điều dưỡng trưởng.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu làm ở khoa nội trú theo nguyên tắc không phun trong phòng có bệnh nhân: gel, bả trong khe, bẫy đánh số, xử lý hộp kỹ thuật ngoài hành lang, phun tồn lưu khi phòng trống sau khử khuẩn, ghi sổ từng phòng. Lịch định kỳ 1 lần/tháng, có lượt bổ sung khi khoa báo. Bệnh viện có bếp ăn lớn thì xem bài bếp ăn công nghiệp kiểm soát côn trùng ra sao, và chuẩn bị cho đợt nghỉ dài cuối năm thì xem bài nghỉ Tết dài ngày, nhà xưởng phòng côn trùng thế nào. Xem cách bố trí tại trang kiểm soát côn trùng bệnh viện.