Loài kiến: nhận ra năm loài hay gặp và vì sao xịt là tổ chia đôi

Con kiến đang thấy là loài nào?

Nhìn cỡ và chỗ gặp. Kiến li ti 1,3–1,5 mm đi hàng ngoằn ngoèo trong bếp là kiến hôi. Kiến nâu đỏ 3–6 mm bò lên chân đốt rát ngoài sân là kiến lửa. Kiến đen to 6–13 mm ở khung cửa gỗ là kiến thợ mộc. Kiến cam trên cây, tổ bằng lá là kiến vàng.

Kiến ba khoang xếp vào đây vì ai cũng gọi nó là kiến, nhưng nó là bọ cánh cứng: không đi hàng, không có tổ trong nhà, bay từ ruộng vào theo đèn. Cách xử lý vì thế khác hẳn bốn loài kia.

Tổ kiến ở đâu và vì sao xịt làm tổ chia đôi?

Tổ nằm ở đầu hàng, trong khe tối: sau nẹp chân tường, trong ổ điện, khoang mô-tơ tủ lạnh, chậu cây, khung cửa gỗ ẩm. Kiến hôi có nhiều chúa trong một tổ. Ngửi mùi thuốc xịt, vài chúa mang trứng tách ra lập tổ mới ở góc khác, nên xịt xong tuần sau thấy hai hàng.

• Bếp nhà, quán ăn: kiến hôi tổ trong nẹp chân tường, sau ổ cắm, hộc máy pha cà phê; đường đi men mép bàn inox và ống nước.
• Sân, bãi cỏ, chân tường rào: kiến lửa tổ ụ đất cao tới 30 cm hoặc hơn, hang có thể sâu 0,9 m trở lên; kiến thợ mộc tổ mẹ trong gốc cây mục.
• Khung cửa, xà gỗ, sàn gỗ bị thấm: kiến thợ mộc tổ vệ tinh, dấu là mùn cưa mịn đùn ra dưới chân.
• Cây ăn quả sát ban công: kiến vàng tổ lá, theo cành vào mái và sân.

Cách tìm tổ tại nhà: không lau hàng kiến. Đặt một giọt mật ong hoặc mẩu bánh cạnh hàng, 15 phút sau đi theo chiều kiến mang thức ăn về, hàng dẫn thẳng tới khe có tổ. Lau hàng kiến là mất dấu đường về tổ, chuyện này nói kỹ ở bài vì sao không nên lau đường kiến trước.

Kiến đẻ bao nhiêu và tổ lớn nhanh ra sao?

Một kiến chúa kiến lửa đẻ tới 1.500 trứng mỗi ngày, tổ 6–9 tháng tuổi có thể vượt 100.000 con. Kiến hôi có hàng chục chúa trong một mạng tổ, không đếm nổi trứng, nhưng tách tổ mới chỉ cần vài chúa và vài trăm thợ. Kiến thợ mộc chậm hơn: tổ mẹ 3–6 năm mới có vài nghìn con.

Kiến cánh bay vào nhà sau mưa là kiến chúa và kiến đực đi lập tổ mới, không phải mối. Phân biệt bằng eo thắt và râu gấp khúc; xem chỉ còn cánh rụng thì biết mối hay kiến.

Kiến gây hại gì, loài nào đáng lo?

Ba kiểu hại, ba loài khác nhau. Kiến ba khoang gây bỏng da khi bị dập, vết loét 1–2 tuần mới lành. Kiến lửa đốt đau, nổi mụn mủ, khoảng 1–2 người trong 100 bị dị ứng nặng. Kiến hôi và kiến thợ mộc không đốt người, nhưng một bò vào thức ăn, một khoét rỗng gỗ nhà.

• Da: kiến ba khoang là ca nhiều nhất mùa tháng 9–11 ở chung cư; kiến lửa và kiến vàng đốt ngoài sân, sân trường.
• Thức ăn và thiết bị: kiến hôi vào hộp sữa, đường, máy pha cà phê; kiến chết trong ổ cắm và bo mạch gây chập. Chuyện này nói ở kiến làm tổ trong máy lạnh và ổ điện, xử lý sao.
• Gỗ: kiến thợ mộc khoét khung cửa, xà mái, sàn gỗ bị thấm; không ăn gỗ nhưng làm rỗng ruột.
• Hồ sơ: bếp nhà hàng và xưởng thực phẩm bị ghi biên bản khi có kiến trên kệ gia vị, dù kiến không truyền bệnh mạnh như gián.

Kiến trong nhà không gây bệnh đường ruột nặng như gián hay ruồi, nhưng là lý do khách hàng gọi nhiều nhất vào mùa mưa, vì hàng kiến nhìn thấy bằng mắt mỗi ngày.

Gọi đúng loài rồi thì xử lý khác nhau ở đâu?

Công ty xử lý kiến bằng hai cách: phun thuốc tồn lưu lên bề mặt nơi kiến đi qua, kiến bò qua là tiếp xúc thuốc; và rải bả để kiến thợ ăn, tha về tổ cất trữ theo lối sống cả đàn. Loài nào dùng bả gì, đặt ở đâu thì khác nhau, và kiến giảm dần qua các lượt kiểm.

• Kiến hôi, kiến ma: gel bả đặt cạnh hàng kiến trong nhà, phun tồn lưu dọc chân tường, khe nứt nơi kiến bò qua, cách xa chỗ đặt bả.
• Kiến lửa: bả hạt rải quanh ụ ngoài sân, phun tồn lưu quanh lối đi.
• Kiến thợ mộc: sửa chỗ thấm trước, rồi phun tồn lưu nơi kiến đi và rải bả.
• Kiến vàng: tỉa cành sát mái, dời tổ lá.
• Kiến ba khoang: đổi đèn vàng, lắp lưới, không đập lên da.

Việc chủ nhà nên giữ: không lau, không xịt bình gia dụng lên chỗ đã đặt bả, vì làm vậy giết kiến thợ trước khi kịp tha bả về tổ.

Trong các cách người ta hay thử, cách nào tới được tổ, đọc trong các cách diệt kiến, cách nào tới được tổ. Bếp nhà hàng xem cách xử lý kiến cho nhà hàng, quán ăn, nhà ở xem cách xử lý kiến tại nhà ở, căn hộ.