Rết: nhận ra rết nhà Scutigera và rết lớn Scolopendra, nơi chúng trú quanh nhà và vết cắn nặng tới đâu
Rết mỗi đốt thân có một đôi chân, cuốn chiếu có hai đôi. Trong nhà hay gặp rết nhà Scutigera, 15 đôi chân dài mảnh, hàm yếu; ngoài vườn là rết lớn Scolopendra, có loài dài hơn 25 cm, cắn đau dữ dội. MedlinePlus ghi vết cắn thường đỡ trong dưới 48 giờ, có khi sưng đau tới 3 tuần.
Rết hay xuất hiện sau những cơn mưa lớn: bò ra từ phễu thoát sàn nhà tắm, từ khe gạch chân tường, dưới chậu cây. Phần lớn người ta gọi chung là "con rết", nhưng con chân dài mảnh chạy nhanh trên tường nhà tắm và con thân nâu đỏ dài cả gang tay dưới đống gạch là hai nhóm rất khác nhau, và vết cắn cũng khác nhau.
Khi khảo sát nhà có rết, kỹ thuật viên lật ván, gạch, chậu sát chân tường, soi phễu thoát sàn và khe cửa hướng ra vườn. Rết cần ẩm, nên chỗ nào ẩm và tối là chỗ đó có rết trú.
Rết trông thế nào và khác cuốn chiếu ra sao?
Rết có thân dẹt chia đốt, mỗi đốt mang một đôi chân; tuỳ loài từ 15 tới gần 200 đốt. Cuốn chiếu thân tròn, mỗi đốt hai đôi chân ngắn, bò chậm, cuộn tròn khi bị động. Rết chạy nhanh, có một đôi nanh độc ngay sau đầu, và ăn thịt chứ không ăn lá mục như cuốn chiếu.

- Số loài: khoảng 3.500 loài rết, chỉ khoảng 15 loài, chưa tới 0,5%, được coi là gây hại đáng kể cho người theo StatPearls.
- Cần ẩm: Đại học Bang Utah ghi rết rất dễ mất nước, nên chỉ sống được ở chỗ ẩm; đó là lý do rết bò vào nhà tắm, bếp, tầng trệt.
- Hoạt động: ban đêm, chạy rất nhanh, ban ngày nằm dưới vật che.
Rết nhà và rết lớn Scolopendra khác nhau thế nào?
Rết nhà Scutigera có 15 đôi chân dài mảnh như sợi chỉ, thân vàng bẩn có ba sọc sẫm, là loài duy nhất được biết sống được hoàn toàn trong nhà. Rết lớn Scolopendra thân dẹt, bóng, nâu đỏ hoặc nâu cam, chân ngắn và khoẻ, sống ngoài vườn, dưới đá, gạch, lá mục.
| Loài | Cỡ | Nhận ra | Vết cắn |
|---|---|---|---|
| Rết nhà (Scutigera coleoptrata) | Thân 2,5–3,8 cm, tính cả chân và râu 7,5–10 cm | 15 đôi chân dài có khoang sáng tối; đôi chân cuối của con cái dài gần gấp đôi thân | Hàm thường không đủ khoẻ để xuyên da; nếu xuyên được thì đau như ong mật đốt |
| Rết lớn Scolopendra subspinipes | Mẫu chuẩn dài 16,5–17,1 cm | Thân dẹt, bóng, nâu đỏ; đã ghi nhận ở Đồng Nai, Khánh Hoà, Đắk Lắk và nhiều tỉnh phía Bắc | Đau dữ dội, sưng đỏ, có ca nổi bọng nước |
| Rết lớn Scolopendra dehaani | Có mẫu dài hơn 25 cm | Lưng thường nâu cam; sống dày ở nơi gần người; đã ghi nhận ở Bà Rịa, Côn Đảo, Đắk Lắk | Đau dữ dội, sưng lan; có ca còn tê sau 3 tháng |

Nghiên cứu phân loại năm 2016 trên ZooKeys ghi Đông Nam Á lục địa có 10 loài Scolopendra, phần lớn sống gần người. Con rết lớn thân nâu đỏ ở vườn nhà miền Nam nhiều khả năng thuộc một trong hai loài trong bảng.
Rết sinh sản và trú ở đâu quanh nhà?
Rết trú ở chỗ ẩm tối, lại có mồi: dưới ván, gạch, đá sát chân tường, trong lá mục, quanh phễu thoát sàn. Penn State ghi rết nhà ban đêm đi săn cá bạc, gián, nhện và côn trùng nhỏ, nên thấy rết trong nhà thường cũng là dấu có mồi của nó ở gần.
- Đẻ trứng: rết cái đẻ 10–60 trứng, trứng nở sau 1–3 tháng theo Đại học Bang Utah; rết nhà đẻ trung bình 63 trứng, nhiều nhất 151.
- Canh con: rết mẹ canh con khoảng 2 tuần sau khi nở; rết lớn Scolopendra dehaani cuộn tròn hai vòng quanh ổ con.
- Lớn lên: rết nhà non có 4 đôi chân, mỗi lần lột xác thêm chân, tới 15 đôi khi trưởng thành.
- Tuổi thọ: có loài sống tới 6 năm; rết nhà cái sống được nhiều năm.
- Vào nhà: theo phễu thoát sàn, khe cửa, ống nước, nhất là sau mưa lớn khi đất ngoài vườn ngập nước.

Bị rết cắn nặng tới đâu và khi nào cần đi khám?
MedlinePlus ghi rết cắn gây đau, sưng tại chỗ, hiếm khi tê, và thường hết trong dưới 48 giờ; có trường hợp sưng đau kéo dài tới 3 tuần, nhưng không gây tử vong. Sơ cứu: rửa nhiều xà phòng và nước, chườm đá bọc khăn 10 phút rồi nghỉ 10 phút.
- Hồng Kông: 46 bệnh nhân rết cắn tới cấp cứu, thường bị cắn ban đêm, trong nhà, ở chân; ca nào cũng đau, 1 ca hoại tử, 5 ca quay lại vì ngứa, sưng tái phát.
- Guadeloupe: trong 377 bệnh nhân, 11,4% phải nhập viện và 5,6% phải phẫu thuật; nhóm nhập viện lớn tuổi hơn và mắc tiểu đường nhiều hơn hẳn (27,9% so với 3,3%); vết cắn nhiều hơn vào mùa mưa.
- Rết lớn Scolopendra: một người 55 tuổi bị Scolopendra dehaani cắn ngón tay phải dùng thuốc giảm đau mạnh, 3 tháng sau vẫn còn tê và sưng.
Từ các ca trên: người có tiểu đường, trẻ nhỏ, hoặc chỗ cắn sưng lan rộng, nổi bọng nước, đau không giảm sau hai ngày thì nên đi khám thay vì tự chườm ở nhà.

Rết vào nhà nói lên điều gì và bắt đầu xử lý từ đâu?
Rết vào nhà thường vì hai thứ: chỗ ẩm và mồi. Bắt đầu từ việc làm khô và bịt lối: nắp phễu thoát sàn, khe cửa sát đất, dọn ván, gạch, chậu khỏi chân tường. Nếu trong nhà còn nhiều gián, nhện, cá bạc thì phải xử lý mồi trước, không thì rết vẫn quay lại.
Phân biệt rết với cuốn chiếu, sâu róm, đọc rết, cuốn chiếu và sâu róm phân biệt ra sao. Mồi của rết trong nhà, xem các loài gián trong nhà và các loài nhện trong nhà. Chi phí xử lý nhiều loài một lượt ở nhà ở, xem bảng giá diệt côn trùng tổng hợp cho nhà ở.
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus, NIH). Centipede bite. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- American Journal of Tropical Medicine and Hygiene (lưu trên PubMed). Scolopendra dehaani envenomation of a finger (Vohra 2026), 2026. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Animal Diversity Web (Bảo tàng Động vật học, Đại học Michigan). Scutigera coleoptrata — House centipede. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Clinical Toxicology (lưu trên PubMed). Centipede envenomation in Guadeloupe (Cathala 2026), 2026. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Hong Kong Medical Journal. Centipede bite victims: a review of patients presenting to two emergency departments in Hong Kong (Fung 2011), 2011. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- International Journal of Dermatology (lưu trên PubMed). Scolopendra subspinipes bites: two cases (Veraldi 2014), 2014. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Penn State Extension (Đại học Bang Pennsylvania). House Centipedes. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- StatPearls, NCBI Bookshelf (lưu trên PubMed). Centipede Envenomation. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Utah State University Extension. Centipedes. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- ZooKeys (Pensoft) — Đại học Chulalongkorn và Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London. The centipede genus Scolopendra in mainland Southeast Asia (Siriwut 2016), ZooKeys 590, 2016. Truy cập lần cuối 24/09/2026.

















