Diệt kiến rồi mà một tuần sau kiến lại kéo về, vì sao?

Chuyện này gần như nhà nào cũng gặp. Thấy hàng kiến bò lên kệ bếp, mình xịt một lượt, lau sạch, hôm sau sạch bóng. Đến cuối tuần, kiến lại đi thành hàng, có khi không phải ở kệ bếp nữa mà ở nhà tắm, ở ổ điện cạnh tủ lạnh, ở bậu cửa sổ phòng ngủ. Nhiều người nghĩ thuốc dỏm, đổi sang loại mạnh hơn, xịt nhiều hơn, và kiến còn lan rộng hơn.

Bài này giải thích vì sao kiến quay lại, làm sao đọc dấu để biết đó là ổ cũ hay ổ mới, những lỗi khiến lần sau cũng hỏng, và khi nào thì nên để người làm. Nếu anh chị chưa rõ nhà mình có loài kiến nào, xem trước phần kiến hôi, kiến ma li ti trong bếp, vì cách làm khác nhau theo loài.

Kiến quay lại sau một tuần có phải do thuốc dỏm không?

Ít khi do thuốc. Con kiến mình thấy trên mặt bếp chỉ là kiến thợ đi kiếm ăn, một phần nhỏ của cả đàn. Kiến chúa, trứng, ấu trùng và phần lớn kiến thợ nằm yên trong khe tường, dưới gạch, trong hộp điện. Xịt trúng hàng kiến thì giết được số đang đi, còn ổ không hề hấn gì.

Một đàn kiến giống như một cái bếp ăn tập thể. Kiến chúa đẻ, kiến thợ trong ổ chăm trứng và ấu trùng, một nhóm kiến thợ khác ra ngoài tìm thức ăn rồi mang về. Khi nhóm đi kiếm ăn chết, ổ chỉ cần vài ngày để lứa thợ mới thay vào. Đó là lý do hàng kiến "biến mất" ngay hôm sau, rồi quay lại sau khoảng một tuần, đúng lúc lứa mới đủ lớn.

Thuốc mạnh hơn cũng không đổi được điều đó, vì thuốc vẫn không chạm tới ổ. Cái đổi được là cách đưa thuốc vào ổ. Bả kiến làm được việc này: kiến thợ ăn rồi tha về cho chúa và ấu trùng, đàn chết dần từ bên trong. Bài vì sao bả mới tới được tổ kiến chúa giải thích kỹ phần này.

Vì sao xịt thuốc làm kiến tách thành nhiều ổ?

Vì những loài kiến nhỏ hay vào nhà như kiến hôi, kiến ma và kiến Pharaoh có nhiều kiến chúa trong một đàn. Khi bị thuốc xua đuổi, đàn không chết mà chia ra: một nhóm kiến thợ mang theo một chúa và ít ấu trùng, chạy sang khe khác lập ổ mới. Một ổ thành ba bốn ổ.

Các nhà côn trùng học gọi hiện tượng này là "tách đàn". Tài liệu của Đại học Texas A&M về kiến ma (Tapinoma melanocephalum) và của Đại học Florida về kiến Pharaoh đều ghi rằng hai loài này dễ tách đàn khi bị xử lý bằng thuốc xua đuổi. Trong nhà ở TP.HCM, kiến hôi, kiến ma là hai loài phổ biến nhất trong bếp, cỡ chỉ 1,3–1,5 mm, bóp nát có mùi hôi.

Cho nên mới có cảnh trước đây chỉ thấy kiến ở kệ bếp, sau khi xịt thì thấy ở ba bốn chỗ. Không phải kiến "lan" vì thuốc kém, mà chính việc xịt đã chia đàn ra. Bình xịt gia dụng, phấn kẻ, dầu gió, giấm đều là chất xua đuổi, nên đều có thể gây ra chuyện này với kiến nhiều chúa. Bài trong các cách diệt kiến, cách nào tới được tổ so sánh từng cách.

Kiến lửa ngoài sân thì khác. Ụ kiến lửa có thể cao tới 30 cm, chứa cả trăm nghìn con; đổ nước sôi hay xịt lên ụ thường chỉ làm đàn dời ụ sang chỗ cách đó vài mét. Phần này có ở trang kiến lửa.

Làm sao biết kiến quay lại là ổ cũ hay ổ mới?

Nhìn ba thứ: kiến xuất hiện ở đâu, cỡ con có giống lần trước không, và hàng kiến đi về hướng nào. Cùng chỗ cũ, cùng hướng là ổ cũ còn sống. Chỗ mới, nhiều hàng nhỏ là đàn đã tách. Hàng kiến đi ra tường chung hay cửa ngoài là kiến từ ngoài vào.

Anh chị có thể tự đọc dấu bằng một giọt mật ong hoặc nước đường đặt trên miếng giấy nhỏ, để cạnh chỗ thấy kiến. Sau khoảng 20–30 phút, kiến bu đông thì nhìn hàng kiến tha mồi về đâu. Đi theo hàng tới chỗ chúng biến vào khe, đó là cửa ổ.

Dòng thứ tư là chỗ hay bị bỏ qua. Kiến thợ mộc dài 6–13 mm, không ăn gỗ mà khoét gỗ ẩm để làm ổ, để lại mùn gỗ như mùn cưa. Thấy mùn đó dưới khung cửa sổ, khung cửa nhà tắm thì việc chính là tìm chỗ thấm, không phải đặt bả. Trang kiến thợ mộc có ảnh để so.

Kiến từ nhà bên sang thì có chặn được không?

Chặn được phần lớn, nhưng không thể cách ly hoàn toàn khi hai nhà chung tường. Nhà phố liền kề, căn hộ chung trục ống đều có đường kiến qua lại. Cách làm là đặt bả bên trong để kiến thợ mang về ổ, và giữ một lớp thuốc tồn lưu ở ngưỡng cửa, chân tường ngoài để chặn kiến từ sân vào.

Lớp thuốc tồn lưu do người làm phun lên chân tường ngoài, ngưỡng cửa, khung cửa sổ thường giữ tác dụng chừng 4–6 tuần, tuỳ nắng mưa và việc lau rửa. Lớp này phải cách xa chỗ đặt bả. Nếu phun đè lên bả, kiến ngửi thấy mùi thuốc sẽ tránh bả, và mình lại quay về chuyện xịt rồi tách đàn.

Nhà phố có sân trước hay sân sau thì nên nhìn quanh xem có ụ kiến ở gốc cây, khe gạch sân, hay chậu cây sát tường không. Kiến trong bếp nhiều khi là đàn ngoài sân đi vào theo khe cửa. Căn hộ chung cư thì hay gặp kiến đi theo trục ống nước, ống điện từ căn dưới lên. Chặn được hay không tuỳ vào việc tìm ra hướng kiến đi vào.

Những lỗi nào làm lần diệt sau cũng không ăn thua?

Có sáu lỗi hay gặp: xịt lên bả, lau mất bả, đặt bả không đúng khẩu vị của đàn, bịt khe khi đàn còn sống, để nguồn ăn ngay cạnh bả, và đổi qua lại nhiều loại thuốc. Lỗi nào cũng khiến kiến thợ không mang thuốc về ổ, nên ổ sống tiếp.

• Xịt lên chỗ đã đặt bả. Mùi thuốc xịt làm kiến bỏ bả. Đã đặt bả thì cất bình xịt đi.
• Thấy kiến bu bả đông quá nên lau đi. Kiến bu bả đông trong 1–2 ngày đầu là bả đang làm việc. Lau đi là bỏ phí.
• Đặt bả không đúng khẩu vị. Có lúc đàn đang cần đường, có lúc cần đạm hoặc mỡ để nuôi ấu trùng. Bả đúng loại mà sai mùa, kiến đi ngang không ăn. Phần này có bài riêng, link ở cuối bài.
• Bịt khe quá sớm. Bịt cửa ổ khi đàn còn sống thì kiến đào lối khác, và mình mất dấu cửa ổ. Bịt khe là việc làm sau cùng, khi hàng kiến đã vắng hẳn.
• Để nguồn ăn sát bả. Vệt đường trên bàn, thức ăn mèo, rác ướt chưa đậy đều hấp dẫn hơn bả.
• Đổi thuốc liên tục. Hai ba ngày không thấy kiến chết là đổi loại khác. Bả cần vài tuần để tới được cả đàn.

Bài bốn bước tự xử lý kiến trong bếp có thứ tự làm cụ thể cho người muốn tự xử lý lại một lần nữa.

Kiến chui vào ổ điện, máy móc thì xử lý sao?

Không xịt thuốc nước vào ổ điện, công tắc, bo mạch máy lạnh hay tủ điện, vì có thể chập điện và làm kiến tách đàn sâu hơn vào tường. Ngắt điện khu đó nếu thấy kiến nhiều, đặt bả ở mép ngoài ổ điện, dọc hàng kiến đi ra, rồi gọi thợ điện kiểm nếu ổ có dấu cháy.

Kiến hôi rất thích chỗ ấm như tủ điện, hộp kỹ thuật, khoang máy giặt, đế nồi cơm điện. Chúng mang đất, xác kiến và ấu trùng vào, đôi khi gây chạm mạch. Nếu kiến ra vào ổ điện trong phòng trẻ ngủ hay sát bồn nước, đó là lúc không nên tự làm nữa.

Bao lâu thì biết kiến đã thật sự vắng?

Với bả đặt đúng loại, kiến thường bu bả nhiều trong 1–2 ngày đầu, hàng kiến thưa dần sau 5–10 ngày, và vài tuần sau mới vắng hẳn. Muốn chắc thì thử lại bằng một giọt nước đường sau khoảng 2–4 tuần: để 30 phút mà không có kiến tới là đàn đã yếu thật.

Thỉnh thoảng thấy một hai con kiến lạc không có nghĩa là thất bại. Nhà ở TP.HCM có kiến đi ngang từ sân, từ nhà bên là chuyện thường. Điều cần để ý là có hàng kiến hay không, vì hàng kiến nghĩa là có ổ ở gần đang nuôi đàn.

Cùng nhóm tình huống "đã xử lý mà chưa hết", anh chị có thể đọc thêm bả kiến mua về mà kiến không ăn và chuyện kiến Pharaoh trong bệnh viện lan sang khoa khác, cùng một cơ chế tách đàn.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi kiến quay lại lần thứ hai sau khi tự xử lý, xuất hiện ở nhiều phòng, chui vào ổ điện, tủ điện, hoặc ngoài sân có ụ kiến lửa mà nhà có trẻ nhỏ. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, lần hàng kiến về cửa ổ và thử mồi trước khi chọn bả.

Ở buổi làm, kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu đặt hai giọt mồi thử, một đường một mỡ, cạnh hàng kiến rồi chờ 20–30 phút xem đàn chọn loại nào. Bả gel chấm khoảng 0,2 g mỗi điểm, cách cửa ổ 30–50 cm, vài điểm mỗi hàng. Phun tồn lưu chỉ ở ngưỡng cửa, chân tường ngoài, xa chỗ đặt bả. Ngày 5–7 kỹ thuật viên kiểm lại, đếm hàng kiến còn lại và tìm ổ thứ hai nếu có hàng mới. Cách làm đầy đủ ở trang dịch vụ diệt kiến.