Loài ong: ong mật, ong vò vẽ, ong đất khác nhau ở tổ, cỡ thân và cách đốt

Con ong đang thấy là loài nào?

Nhìn tổ trước, nhìn con sau. Bánh sáp vàng hở, ong nhỏ đầy lông bám thành chùm: ong mật. Tổ tròn hoặc bầu nậm màu xám, vỏ giấy, một lỗ dưới đáy, ong đen bóng có vành cam: ong vò vẽ. Lỗ dưới đất, gốc cây, hốc tường có ong rất to bay ra vào: ong đất, ong bắp cày.

Ong bầu đen bóng ánh tím đục lỗ vào xà gỗ khô cũng hay gặp nhưng sống đơn lẻ, ít đốt. Ong ruồi làm bánh sáp nhỏ trên cành cây thấp là ong mật loại nhỏ, hiền. Cách nhận ra từng loài kỹ hơn và cách sơ cứu theo hướng dẫn của bệnh viện nhi nằm ở trang riêng của ong mật, ong vò vẽ và ong đất, có đường dẫn ngay trong bảng trên.

Ong làm tổ ở đâu quanh nhà, trường và chung cư?

Chỗ có mái che và ít người qua: dưới mái hiên, mép mái tôn, cành cây tán dày, trần ban công, khe tường bao. Ong mật thêm hốc cây và hộp kỹ thuật kín. Ong đất chọn hốc dưới gốc cây, hang chuột bỏ, chân tường rào đất. Tổ lớn nhanh từ tháng 6 tới cuối năm.

• Mái hiên, mép mái tôn, ban công: ong vò vẽ; tổ bằng nắm tay tháng 6, bằng quả bóng tháng 10.
• Cành cây sân trường, công viên: ong vò vẽ và ong mật chia đàn tạm đậu 1–3 ngày.
• Hộp đồng hồ điện, hộp kỹ thuật, tường rỗng: ong mật vào lập tổ kín, khó thấy tới khi mật chảy.
• Gốc cây, bờ đất, hang cũ: ong đất; cửa tổ là một lỗ nhỏ, ong to ra vào liên tục.

Tổ ở trường và sân chơi cần xử lý trước khi lớn, vì tổ ong vò vẽ lớn thêm rất nhanh sau mỗi tháng.

Ong đốt nguy hiểm tới đâu và làm gì ngay?

Ong mật đốt một nốt: đau, sưng vài giờ, nguy hiểm chỉ với người dị ứng. Ong vò vẽ và ong đất đốt nhiều nốt, nọc gây tan máu, tiêu cơ, suy thận; bị trên 10 nốt, hoặc đốt ở đầu cổ, hoặc trẻ nhỏ, phải vào viện ngay. Khoảng 3% người lớn có thể sốc chỉ sau vài phút.

Ong vò vẽ đuổi theo một quãng dài và tấn công vào đầu, cổ, mặt. Che đầu bằng áo và chạy vào chỗ kín là cách thoát tốt nhất.

Ong có lợi gì và khi nào cần xử lý tổ?

Ong mật thụ phấn cho cây ăn quả, ong vò vẽ săn sâu và ruồi. Tổ ở cây xa nhà, không có người qua lại thì để yên. Cần xử lý khi tổ ở mái hiên, ban công, sân trường, lối đi, hoặc trong bán kính 20 m chỗ trẻ chơi.

• Để yên: tổ trên cây cao xa lối đi, ong mật trong hốc cây ngoài vườn, đàn ong mật tạm đậu 1–3 ngày rồi tự bay.
• Dời: đàn ong mật ở ban công, hộp kỹ thuật; người nuôi ong đón đàn về thùng.
• Xử lý tổ: ong vò vẽ và ong đất gần nhà, trường, chỗ đông người; làm vào ban đêm với đồ bảo hộ.
• Không tự làm: chọc gậy, đốt lửa, xịt ban ngày; đây là cách xảy ra phần lớn ca đốt hàng loạt.

Ong mật và ong vò vẽ khác nhau cả ở việc nên làm gì, nên gọi đúng loài là quyết định nửa việc.

Gọi đúng loài rồi thì xử lý khác nhau ở đâu?

Ong mật có ích và hiền, nên ưu tiên nhờ người nuôi ong bắt chúa, dời cả đàn đi thay vì phun. Ong vò vẽ và ong đất thì xử lý khi cả đàn đã về tổ lúc tối: kỹ thuật viên mặc đồ bảo hộ kín để không bị đốt, rồi phun sương toàn bộ tổ.

Tuỳ vào tình huống và trường hợp mà kỹ thuật viên sẽ áp dụng biện pháp xử lý phù hợp: khảo sát trước, rồi chọn phun sương cả tổ, nhờ người nuôi ong dời đàn nếu là ong mật, hoặc gỡ vỏ tổ sau khi phun để ong lẻ không quay về chỗ cũ.

Trong lúc chờ, chủ nhà làm được mấy việc để không ai bị đốt:

• Nhìn tổ từ xa: chụp ảnh tổ từ khoảng 10 m, gửi để xác định loài trước khi kỹ thuật viên tới.
• Khoanh vùng: rào 15–20 m quanh tổ, tắt đèn gần tổ, không cho ai lại gần.
• Trường học: kiểm mái hiên, tán cây mỗi đầu mùa mưa, thấy tổ nhỏ thì báo sớm.

Trường học và sân chơi xem cách xử lý côn trùng cho trường học, resort và biệt thự sân vườn xem cách xử lý côn trùng cho khách sạn, resort. Kiến vàng làm tổ lá trên cây hay bị gọi nhầm là tổ ong, xem kiến vàng.

Cách công ty xử lý tổ ong vò vẽ, ong bắp cày dưới mái, trong hốc tường và trên cây cao, xem dịch vụ xử lý tổ ong.