Muỗi, kiến, mối trong bệnh viện: rủi ro riêng

Ba loài này mang ba rủi ro khác nhau thế nào?

Muỗi là rủi ro lây bệnh cho người nằm viện, người nhà và nhân viên. Kiến là rủi ro nhiễm bẩn dụng cụ, băng gạc, đồ ăn bệnh nhân. Mối là rủi ro mất hồ sơ và hư gỗ ở khối nhà cũ. Ba rủi ro nằm ở ba khu khác nhau, nên không gộp một cách làm.

Khu nào khác trong bệnh viện sinh gián, ruồi, chuột thì xem trang côn trùng trong bệnh viện: bếp, rác y tế, hộp gen.

Vì sao muỗi vằn trong khuôn viên bệnh viện nguy hiểm hơn nơi khác?

Vì bệnh viện đang điều trị chính những người mang virus sốt xuất huyết. Tới đầu tháng 9/2026, TP.HCM ghi nhận hơn 31.000 ca sốt xuất huyết, phần lớn điều trị ở các bệnh viện trong thành phố. Muỗi vằn đốt một bệnh nhân, virus nhân lên trong muỗi 8–12 ngày, rồi muỗi đốt người nhà hay nhân viên.

Muỗi vằn đốt nhiều vào 6–8 giờ sáng và 4–6 giờ chiều, trùng giờ người nhà ra vào và ngồi chờ ở sân. Khoa nhiễm cần màn cho bệnh nhân sốt xuất huyết và lưới cửa sổ, còn ổ nước quanh khoa được kiểm trước mọi chỗ khác trong khuôn viên. Khuyến nghị lắp lưới cho mọi cửa sổ mở ra ngoài và các khu CDC xếp ưu tiên trong bệnh viện được gom ở trang kiểm soát côn trùng ngành y tế theo CDC và GMP.

Ổ muỗi trong bệnh viện thường nằm ở đâu?

Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên chỗ nào đọng nước quá một tuần đều đáng ngờ. Ổ chia hai loại: ổ cố định của khuôn viên như hố thu, máng xối, và ổ người mang vào như bình hoa, chai nước để sau giường. Cả hai cần người đi kiểm hằng tuần.

• Hố thu nước sân sau, rãnh quanh khu rác, nắp và đáy thùng rác.
• Bồn cây, chậu cảnh ở sân trong và khu chờ; cỏ để cao quá 20 cm.
• Máng xối, hố thu mái, khay nước ngưng máy lạnh, rãnh hầm.
• Bình hoa, chai nước, hộp cơm người nhà để lại trong phòng bệnh.
• Vật liệu xây dựng đọng nước ở khu đang sửa chữa.

Bình hoa trong phòng bệnh nên hạn chế; nếu cho phép thì thay nước ít nhất 2 lần mỗi tuần. Thứ tự kiểm từ quanh khoa nhiễm ra ngoài và cách phun mà không dừng điều trị có ở trang muỗi ở bệnh viện: hố thu nước sân, bồn cây, khu rác. Bệnh viện làm theo tháng, có phiếu theo khoa cho phòng kiểm soát nhiễm khuẩn, xem mức giá tham khảo phun muỗi theo khoa bệnh viện.

Vì sao khoa không được tự xịt kiến Pharaoh?

Kiến Pharaoh thợ dài khoảng 2 mm, một đàn nhiều chúa và tách tổ khi bị quấy. Xịt đuổi ở một phòng làm đàn chia thành nhiều tổ, lan qua hộp kỹ thuật. Vì vậy khoa không tự xịt; kỹ thuật viên phun tồn lưu dọc chân tường, khe nứt và chấm bả chậm tác dụng vào khe.

Kiến bò qua khu rác, nhà vệ sinh rồi lên khay dụng cụ, băng gạc, nên có thể mang vi khuẩn từ nơi bẩn tới nơi sạch. Bả đúng loại thì kiến bu trong 1–2 giờ, hàng kiến thưa dần sau 5–10 ngày, còn cả tầng cần vài tuần. Khi một tầng có từ 2 phòng báo kiến, làm cả tầng một lượt.

Nơi kiến Pharaoh làm tổ và cách đặt bả ở khu vô khuẩn được viết ở trang kiến trong bệnh viện: kiến Pharaoh, hộp kỹ thuật, khoa.

Mối trong kho hồ sơ bệnh án phát hiện và xử lý thế nào?

Kho hồ sơ giấy ở tầng trệt, kệ gỗ sát tường, hàng nghìn tập hồ sơ ít ai lật lại là nơi mối đất ăn yên ổn nhất trong bệnh viện. Mối thường chỉ bị phát hiện khi cần tra một hồ sơ cũ và thấy tập giấy dính bùn, rỗng ruột ở mặt sát tường.

• Dấu sớm: đường đất nhỏ dọc chân tường, kệ gỗ dưới cùng mục, gõ nghe rỗng.
• Không bóc đường mui, không xịt lên hồ sơ khi thấy mối.
• Đặt trạm nhử cố định ngay trên đường mui trong 7–14 ngày, không dời trạm trong lúc nhử.
• Sau 14 ngày nghiệm thu, rồi phun thuốc truyền dẫn lên mối thợ để chúng mang về tổ; không phun lên hồ sơ.
• Chuyển hồ sơ lâu năm sang kệ kim loại cách tường 10 cm và hộp nhựa.

Tuỳ tình huống thực tế và quần thể mối nhiều hay ít, kỹ thuật viên linh động dùng thuốc phù hợp cho từng trường hợp.

Đường mối đi từ kho lên các khoa và cách bố trí trạm nhử ở kho hồ sơ xem mối trong bệnh viện: kho hồ sơ, tủ gỗ, hộp gen; mức phí phần mối, thường báo thành hạng mục riêng, ở bảng giá diệt mối tại bệnh viện.

Ngưỡng hành động của ba loài khác nhau ra sao?

Không dùng chung một ngưỡng cho ba loài. Kiến trong khu pha chế, hồi sức hay trên khay dụng cụ thì thấy là xử lý ngay, ghi sổ sự cố. Muỗi ở sân đo bằng số điểm nước còn lăng quăng mỗi lượt. Mối thì mọi dấu hiệu đều phải làm, vì thiệt hại cộng dồn.

Ai trong bệnh viện giữ phần việc nào?

Ba loài rơi vào ba bộ phận khác nhau, nên cần ghi rõ người giữ để không việc nào nằm giữa. Khoa kiểm soát nhiễm khuẩn giữ sổ và ngưỡng, hành chính quản trị giữ phần hạ tầng, hộ lý và điều dưỡng là người thấy dấu hiệu đầu tiên trong khoa.

• Khoa kiểm soát nhiễm khuẩn: sơ đồ ổ nước, sổ phòng có kiến theo tầng, duyệt lịch xử lý.
• Hành chính quản trị: khơi máng xối, nắp lưới hố thu, cắt cỏ, sửa ống rò trong hộp kỹ thuật, kệ kho hồ sơ.
• Điều dưỡng, hộ lý: báo kiến ngay khi thấy, dọn đồ người nhà bỏ lại khi bệnh nhân ra viện.
• Người nhà: theo nội quy về bình hoa, chai nước, đồ ăn trong hộp kín, không tự xịt thuốc.

Các phần của cả chương trình, từ chia khu tới hồ sơ phải giữ, có ở bài bệnh viện chia khu và lưu hồ sơ côn trùng ra sao. Muỗi và kiến không mất sau một đợt, nhất là muỗi mùa mưa; bệnh viện thường đưa lượt ổ nước và lượt soi phòng có kiến vào lịch kiểm muỗi, kiến theo khu bệnh viện để giữ ở mức thấp.

Mối thì tách khỏi lịch đó. Đợt trạm nhử và thuốc truyền dẫn cho kho hồ sơ tính trọn gói một lần theo phạm vi kỹ thuật viên đã khảo sát; bệnh viện muốn kiểm mối hằng tháng sau đợt xử lý thì đó là hợp đồng riêng của công ty, tính theo tháng, không nằm trong gói côn trùng định kỳ.