Kiến sống được bao lâu và gây hại những gì?

Kiến thợ, kiến chúa và kiến đực sống bao lâu?

Tuỳ vai và tuỳ loài. Kiến thợ kiến lửa chỉ sống 30–180 ngày, kiến thợ mộc thợ sống được 4–5 năm. Kiến chúa sống lâu nhất: chúa kiến lửa 2–6 năm, chúa kiến thợ mộc tới 15 năm. Kiến đực sống ngắn nhất, chết sớm sau chuyến bay giao phối. Chúa đẻ liên tục nên tổ tồn tại nhiều năm.

"Kiến đen" trong nhà có hai nhóm hay bị gọi chung: kiến đen to 6–13 mm là kiến thợ mộc, còn con đen li ti đi hàng trên bàn bếp thường là kiến hôi. Hai nhóm sống dai khác hẳn nhau, nên trước khi đoán tổ còn bao lâu cần nhận đúng loài. Lứa non của kiến hôi mất 16–52 ngày để thành kiến trưởng thành.

Cách nhận ra từng loài bằng cỡ, màu và chỗ ở có ở trang kiến: năm loài hay gặp, nhận ra bằng cỡ và màu. Bài này chỉ bàn chuyện thời gian sống và thiệt hại.

Một đàn kiến gồm những thành phần nào?

Một đàn có kiến chúa đẻ trứng, kiến thợ kiếm ăn và nuôi con, lứa non gồm trứng, ấu trùng, nhộng, và theo mùa có kiến cánh bay đi lập tổ mới. Phần ra ngoài chỉ là kiến thợ đang kiếm ăn, số ít của đàn, nên đếm kiến trên bếp không cho biết quy mô tổ.

• Kiến chúa: đẻ trứng, gần như không bao giờ rời tổ.
• Kiến thợ: kiếm ăn, nuôi con, đi tuần; là con ta nhìn thấy.
• Trứng, ấu trùng, nhộng: lứa kế tiếp, ở kiến lửa thành thợ trong 22–38 ngày.
• Kiến cánh: bay ra theo đợt, thường sau mưa, để lập tổ mới.

Vì sao đàn kiến sống dai hơn từng con?

Kiến chúa vẫn đẻ đều trong khi kiến thợ liên tục thay lứa. Diệt hết kiến thợ đang đi thì vài ngày sau lứa mới đã ra thay chỗ, và hàng kiến trở lại như cũ. Tổ chỉ yếu đi khi kiến chúa và lứa non bị ảnh hưởng, việc mà thuốc xịt bề mặt không làm được.

Kiến hôi, kiến ma và kiến pharaoh còn có nhiều chúa trong một đàn và nhiều tổ vệ tinh nối nhau. Xịt vào hàng kiến làm đàn hoảng và tách thành nhiều tổ nhỏ, nên số điểm có kiến tăng lên. Bả thì đi đường ngược lại: kiến thợ mang bả về chia cho lứa non và kiến chúa, tới cả tổ nằm sau lớp tường. Hàng kiến thường thưa dần sau 5–10 ngày, còn tổ lớn cần vài tuần.

Kiến gây hại những gì trong nhà?

Thiệt hại hay gặp nhất là nhiễm bẩn thực phẩm, rồi tới hỏng thiết bị điện và vết đốt của kiến lửa. Kiến không truyền bệnh theo kiểu muỗi, nhưng đi qua rác, cống rồi bò lên bàn ăn, mang vi sinh vật theo. Với quán ăn, một hàng kiến trên bàn khách đủ làm mất khách.

• Nhiễm bẩn thực phẩm: bò vào hũ đường, hộp bánh, thức ăn để hở.
• Hỏng thiết bị: đàn làm tổ trong ổ điện, tủ điện, bo mạch máy lạnh gây chập.
• Đốt và dị ứng: kiến lửa đốt rát, sau 24 giờ nổi mụn mủ trắng, khoảng 7–10 ngày tự khô; học sinh chơi trên sân cỏ hay bị đốt nhất, xem chi phí rải bả kiến lửa sân trường.
• Khoét gỗ: kiến thợ mộc không ăn gỗ như mối nhưng khoét gỗ ẩm mục làm tổ, đùn mùn cưa ra ngoài.
• Báo hiệu ẩm và nứt: kiến trong tường thường đi kèm chỗ thấm nước hay khe kết cấu.
• Hại cây cảnh: kiến chăn rệp sáp, rệp muội trên lá để lấy dịch ngọt, cây yếu dần, lá dính rồi đen muội; thấy rệp trên cây kèm hàng kiến lên xuống thân thì phải xử lý cả hai cùng lúc.

So với gián, mức nhiễm bẩn do kiến thấp hơn nhiều: kiến ít khi sống trong cống và không nôn, không thải phân lên thức ăn như gián. Kiến thành chuyện sức khoẻ thật ở ba nơi: bếp chế biến thực phẩm, phòng bệnh, nơi kiến pharaoh đã được ghi nhận mang vi khuẩn gây nhiễm trùng, và nhà có người dị ứng nọc kiến. Ở bệnh viện, kiến theo đồ ăn người nhà vào phòng bệnh, nên khu điều trị chỉ đặt bả trong hộp kín, xem chi phí diệt kiến theo khoa ở bệnh viện.

Đồ ăn đã bị kiến bò vào thì xử lý theo loại. Đường, muối, hạt khô: gạn bỏ kiến là dùng tiếp được, vì đồ khô không nuôi vi khuẩn. Sữa bột, bột ăn dặm của trẻ mà kiến đã vào trong hộp thì bỏ, vì trẻ nhỏ nhạy hơn người lớn. Thức ăn chín để hở thì bỏ phần kiến bu. Sau đó cất mọi thứ ngọt vào hộp nắp kín hoặc túi zip.

Thấy mạt gỗ mịn dưới khung cửa thì nên kiểm cả mối lẫn kiến thợ mộc; đặc điểm loài này có ở trang kiến thợ mộc và dấu mùn cưa ở gỗ ẩm.

Vì sao kiến vào nhà đột ngột dù nhà không bẩn hơn?

Ở TP.HCM, kiến vào nhà nhiều nhất ngay sau các trận mưa lớn đầu mùa và trong đợt nắng gắt kéo dài. Mưa làm ngập tổ dưới đất, nắng làm cạn nước ngoài trời, và trong nhà có sẵn cả chỗ khô lẫn nước. Nhiều nhóm vào nhà để tìm nước chứ không tìm thức ăn.

Đợt kiến cánh bay cũng thường rơi vào sau mưa; thấy kiến cánh trong nhà nghĩa là có đàn đang tách ra lập tổ mới ở gần đó. Vì sao kiến vào theo mùa và đi đường nào, xem vì sao mùa nào kiến vào nhà nhiều nhất.

Làm gì để nhà bớt hấp dẫn với kiến?

Bốn việc dưới đây giảm được phần lớn lý do kiến vào nhà mà không tốn tiền thuốc. Chúng không làm tổ ngoài sân biến mất, nhưng làm kiến thợ không còn lý do đi vào bếp, và giúp bả phát huy tác dụng khi phải đặt bả.

1. Cất kín đồ ngọt và thức ăn hở, kể cả trái cây chín để ngoài.
2. Lau ngay vệt nước đường, mật ong, nước ngọt đổ ra sàn và mặt bàn.
3. Không để bát ăn của vật nuôi qua đêm, rửa và cất đi.
4. Sửa chỗ rò nước dưới bồn rửa và quanh máy lạnh, vì nhiều nhóm vào nhà vì nước.

Khi nào cần xử lý tới tổ?

Cần xử lý tới tổ khi kiến quay lại đều sau mỗi lần dọn, khi có nhiều hàng kiến cùng lúc ở các phòng khác nhau, hoặc khi thấy chúng đi vào ổ điện, tủ điện. Ba dấu hiệu này cho thấy có tổ lớn hoặc nhiều tổ vệ tinh ngay trong kết cấu nhà.

Với đàn một chúa, bả tới được kiến chúa thì đàn tàn dần; với loài nhiều chúa, nhiều tổ vệ tinh thì phải đặt bả rộng hơn và quay lại kiểm, vì kiến từ sân hay nhà bên vẫn có thể lập tổ mới. Kỹ thuật viên của công ty phun tồn lưu dọc chân tường, khe nứt và ngưỡng cửa nơi hàng kiến đi qua, rồi rải bả ngay trên đường kiến; kiến thợ bò qua lớp thuốc thì chết từ từ và mang thuốc về tổ. Thứ tự từng bước để diệt kiến khi tổ nằm trong tường, ổ điện có ở trang dịch vụ; xử lý theo từng chỗ trong căn hộ có ở kiến trong nhà ở, căn hộ: bếp, ban công, hộp kỹ thuật.