Thằn lằn nhà: nhận ra thạch sùng và tắc kè, chúng sống nhờ gì và khi nào gây hại

Thạch sùng và tắc kè trong nhà khác nhau thế nào?

Hai nhóm thằn lằn hay gặp trong nhà ở miền Nam là thạch sùng và tắc kè. Thạch sùng nhỏ, da xám nhạt gần trong mờ, chạy nhanh trên tường và trần. Tắc kè to gấp đôi, da xám xanh đốm cam, ở hốc tường, mái ngói, cây lớn quanh nhà và kêu "tắc kè" vào ban đêm.

Phân thằn lằn là dấu vết dễ thấy nhất: viên nhỏ màu đen với một đầu trắng đục, rơi thành cụm dưới chỗ chúng hay nằm như mép trần, sau khung tranh, trên nóc tủ lạnh. Phân chuột không có đầu trắng; phân gián nhỏ hơn nhiều, giống hạt tiêu. Cách phân biệt dấu vết các loài khác, xem trang gián và chuột.

Thằn lằn nhà ăn gì và vì sao tụ quanh bóng đèn?

Thạch sùng săn đêm. Ban ngày chúng nằm trong khe tường, sau tủ, dưới mái tôn; tối xuống thì bò ra vách có đèn, nơi côn trùng bay bị ánh sáng kéo tới. Thức ăn chính là muỗi, ruồi, thiêu thân, mối cánh, gián non và nhện nhỏ.

Một bức tường có ba bốn con thạch sùng quanh đèn thường là bức tường đang có nhiều côn trùng bay.

Vì vậy đếm thằn lằn là một cách đọc gián tiếp mức côn trùng trong nhà. Mùa mưa, khi mối bay đàn và muỗi tăng, số thạch sùng quanh đèn cũng tăng theo. Khu bếp có ruồi hay gián là chỗ thạch sùng về ở lâu dài, vì thức ăn có sẵn cả năm.

Tắc kè ăn cả côn trùng lớn lẫn động vật có xương sống nhỏ, kể cả thạch sùng. Nhà có tắc kè thì thạch sùng thường ít hơn, nhưng tiếng kêu và vết cắn của tắc kè lại là chuyện khác.

Thằn lằn đẻ trứng ở đâu và sinh sản nhanh tới đâu?

Thạch sùng cái đẻ tối đa 2 trứng mỗi lần. Trứng vỏ cứng, trắng, cỡ hạt đậu, được dán vào khe kín và khô: sau khung tranh, trong hộp kỹ thuật, khe cửa cuốn, gầm tủ bếp, thùng các-tông để lâu.

Con cái trữ được tinh trùng tới 36 tuần, nên một lần giao phối cho nhiều lứa trứng liên tiếp.

Tuổi thọ của thạch sùng được các nguồn ghi khoảng 5 đến 7 năm, nên một con đã ở trong nhà thì có thể ở rất lâu nếu còn thức ăn và chỗ trú.

Khi dọn kho hay dời tủ mà thấy vài vỏ trứng tròn trắng dính thành cụm, đó là chỗ thạch sùng đã đẻ nhiều mùa. Bóc bỏ trứng và bịt khe đó giúp giảm số con mới nở trong nhà.

Phân thằn lằn và Salmonella: rủi ro thật tới đâu?

Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), bò sát khoẻ mạnh vẫn có thể mang Salmonella trong phân, và người nhiễm qua tiếp xúc với con vật hoặc chỗ nó đi qua. Trẻ dưới 5 tuổi, người trên 65 tuổi và người suy giảm miễn dịch dễ bị bệnh hơn.

CDC khuyên giữ bò sát tránh xa bếp và mọi chỗ chuẩn bị, bày, ăn thức ăn.

Với thằn lằn hoang trong nhà, điều đó có nghĩa là phân rơi trên mặt bếp, bàn ăn, kệ bát không nên chỉ lau khô rồi thôi. Rửa bề mặt bằng nước xà phòng, rửa tay sau khi dọn, và để ý những chỗ thằn lằn nằm ngay phía trên khu nấu. Ở nhà hàng, bếp ăn công nghiệp, phân thằn lằn trong khu sơ chế là thứ đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm dễ nhìn thấy.

Phân thằn lằn có một đầu trắng, khác phân dơi bóp ra vụn như bột; thấy hạt đen vụn dồn một chỗ trên trần thì xem thêm trang dơi trên trần nhà. Thạch sùng, tắc kè cũng là mồi của vài loài rắn nhỏ leo tường, xem rắn vào nhà.

Vì sao thằn lằn chui vào điều hoà và tủ điện?

Cục lạnh, cục nóng điều hoà và tủ điện có ba thứ thằn lằn cần: khe hẹp, hơi ấm và côn trùng nhỏ bị hút vào. Khi thân con thằn lằn ẩm nằm vắt qua các chân linh kiện, bo mạch có thể chập; phân và nước tiểu tích lâu ngày cũng làm bẩn, ăn mòn mạch.

Trên Tạp chí điện tử VietQ (30/04/2025), TS Trần Thanh Bình, chuyên gia ngành nhiệt lạnh, cho biết thằn lằn, rắn, chuột chui vào điều hoà có thể gây hỏng mạch, hư thiết bị, và phần hư hỏng do động vật thường nằm ngoài bảo hành của hãng. Cách chặn được nêu là trám kín lỗ xuyên tường sau khi lắp máy bằng vữa hoặc cao su non, và đặt cục nóng xa tán cây, mái tôn.

Khi nào nên gọi người xử lý thằn lằn?

Vài con thạch sùng quanh đèn ngoài hiên thường chưa đáng lo. Nên gọi người khi thấy phân thằn lằn thường xuyên trên mặt bếp hay khu sơ chế, khi thằn lằn vào bo mạch điều hoà, tủ điện, thang máy, hoặc khi số con quanh đèn cứ tăng dù đã dọn.

Với cơ sở kinh doanh thực phẩm, chỉ cần có phân trong khu chế biến là đã phải xử lý.

Kỹ thuật viên sẽ xử lý phần côn trùng bay là nguồn thức ăn, bịt khe và lỗ xuyên tường, đặt bẫy keo ở đường đi quen thuộc như sau tủ, mép trần, gần tủ điện. Thằn lằn là bò sát hoang, số lượng giảm dần theo nguồn thức ăn và cần các lượt kiểm tiếp theo để giữ ở mức thấp, nên nhà hàng, kho hàng thường gộp vào lịch kiểm soát côn trùng định kỳ.

Phạm vi và giá, xem dịch vụ diệt côn trùng tổng hợp và bảng giá diệt côn trùng tổng hợp. Loài bò chân đốt khác hay gặp cùng chỗ với thằn lằn, xem nhện trong nhà.