Kiến riệng, kiến gió là kiến gì?

Hỏi người miền Tây, người Sài Gòn, người miền Trung về "kiến riệng", "kiến gió", "kiến hôi", "kiến vàng", mỗi người có thể chỉ một con khác nhau. Tên dân gian rất sống động nhưng không thống nhất. Trong khi đó, cách xử lý lại phụ thuộc vào loài: kiến lửa cần làm ở ụ ngoài sân, kiến chạy loạn trong nhà cần bả đúng chỗ.

Bài này nối các tên gọi quen thuộc với những loài kiến hay gặp, giúp anh chị nhận ra con mình đang gặp bằng mắt thường, và biết loài nào nguy hiểm, loài nào chỉ gây phiền.

Kiến riệng là kiến gì?

Kiến riệng, kiến riện là tên nhiều nơi ở miền Nam dùng cho kiến nhỏ màu nâu đỏ hay vàng nâu, đầu to so với thân, cắn và đốt rất rát, sống thành ụ đất ngoài sân, bãi cỏ, gốc cây. Phần lớn trường hợp người ta mô tả trùng với nhóm kiến lửa, loài làm ụ và đốt đau.

Đặc điểm để nhận: kiến thợ không đều cỡ, có con to con nhỏ trong cùng một đàn; khi ụ bị động, kiến tuôn ra rất đông, bò lên chân rất nhanh và đốt nhiều lần. Nốt đốt rát như phỏng, sau một ngày thường thành mụn mủ nhỏ. Tài liệu của Đại học Florida và Cleveland Clinic về kiến lửa mô tả đúng kiểu nốt này.

Kiến gió là kiến gì?

Kiến gió là tên hay dùng cho loài kiến chạy rất nhanh và loạn xạ, như bị gió thổi, không đi thành hàng thẳng như kiến hôi. Thân mảnh, chân và râu rất dài so với thân. Có loài màu đen xám, có loài màu vàng nhạt. Tiếng Anh gọi chung các loài này là crazy ant, kiến điên.

Kiến gió ít cắn người, chủ yếu gây phiền: bò khắp mặt bàn, vào thiết bị điện, ổ cắm, bám đồ ăn. Một số loài kiến chạy loạn có đàn rất đông, nhiều chúa, xịt thuốc dễ làm đàn tách ra như kiến hôi.

Làm sao nhận ra kiến bằng mắt thường?

Nhìn bốn thứ: cỡ con, màu, cách đi và có đốt không. Kiến đi hàng thẳng, nhỏ đều, bóp có mùi hôi là kiến hôi; chạy loạn, chân dài là kiến gió; nâu đỏ, cỡ không đều, làm ụ, đốt rát là kiến lửa; to đen bóng, có mùn gỗ là kiến thợ mộc; cam, làm tổ lá trên cây là kiến vàng.

Con bọ thân dài cam đen, có cánh, bay theo đèn mà nhiều người gọi là kiến ba khoang thật ra là bọ cánh cứng, không phải kiến; xem trang kiến ba khoang.

Bị kiến riệng đốt thì làm gì?

Phủi kiến ra khỏi da ngay, rửa vùng bị đốt bằng xà phòng và nước, chườm lạnh, không gãi, không nặn mụn mủ để tránh nhiễm trùng. Nếu bị đốt nhiều chỗ, sưng lan rộng, khó thở, chóng mặt, nổi mề đay toàn thân thì phải đi cấp cứu ngay vì có thể là phản ứng dị ứng nặng.

Trẻ nhỏ chơi ngoài sân cỏ là người hay bị đốt nhiều nhất. Nếu sân có ụ kiến lửa, nên khoanh khu đó lại và xử lý trước khi cho trẻ ra chơi. Bài trong các cách diệt kiến, cách nào tới được tổ có phần riêng cho kiến ngoài sân.

Mỗi loài kiến xử lý khác nhau thế nào?

Kiến làm ụ ngoài sân xử lý bằng bả hạt rải quanh ụ; kiến hôi, kiến gió trong nhà xử lý bằng bả gel dọc đường kiến đi; kiến thợ mộc phải sửa chỗ gỗ ẩm. Dùng chung một bình xịt cho mọi loài là lý do kiến hay quay lại hoặc lan rộng hơn.

• Kiến lửa, kiến riệng: rải bả hạt quanh ụ lúc chiều mát, không tưới 24 giờ; đừng đổ nước sôi, ụ sẽ dời đi chỗ khác.
• Kiến gió, kiến hôi: thử mồi ngọt hay mỡ rồi chấm bả gel dọc đường kiến; không vạch phấn, không xịt.
• Kiến thợ mộc: tìm gỗ ẩm, sửa chỗ thấm, rồi mới xử lý.

Kiến lửa ngoài sân xử lý theo hai bước thế nào?

Cách làm được các trường đại học ở Mỹ khuyên dùng cho sân cỏ có nhiều ụ kiến lửa gồm hai bước: rải bả hạt rộng khắp sân để kiến thợ mang về cả các tổ chưa thấy, rồi vài ngày sau xử lý riêng từng ụ còn hoạt động. Làm một ụ một lần thì các ụ khác vẫn còn.

Tài liệu của dự án kiến lửa thuộc Đại học Texas A&M gọi đây là phương pháp hai bước. Áp dụng cho sân nhà ở TP.HCM:

1. Bước một: rải bả hạt lúc chiều mát, đất khô, không tưới trong 24 giờ; kiến thợ tha bả về tổ.
2. Chờ: để yên 3–7 ngày, không đào, không đổ nước sôi lên ụ.
3. Bước hai: ụ nào vẫn còn kiến tuôn ra khi chạm thì xử lý riêng ụ đó.
4. Theo dõi: đếm ụ mỗi tuần; ụ mới thường xuất hiện sau mưa.

Đổ nước sôi lên ụ làm chết kiến ở lớp trên, nhưng đàn dời sang chỗ cách đó vài mét, và người đổ dễ bị bỏng. Bài trong các cách diệt kiến, cách nào tới được tổ có so sánh kỹ hơn.

Nhà có trẻ nhỏ chơi sân cỏ thì kiểm kiến thế nào?

Đi một vòng sân trước khi cho trẻ ra chơi, nhất là sau mưa: nhìn các ụ đất xốp mới, lấy que chạm nhẹ, kiến tuôn ra đông là ụ kiến lửa. Khoanh vùng ụ, không cho trẻ chơi gần cho tới khi xử lý xong. Cho trẻ mang giày, không ngồi bệt trên cỏ chưa kiểm.

Những chỗ kiến lửa hay làm ụ trong sân nhà:

• mép sân cỏ sát lối đi lát gạch, vì đất ở đó ấm;
• quanh gốc cây, bồn hoa, chân cột đèn sân;
• cạnh ống nước, vòi tưới rò rỉ;
• dưới tấm ván, viên gạch để lâu trên cỏ.

Vì sao xịt thuốc làm kiến gió lan khắp nhà?

Nhiều loài kiến chạy loạn có đàn nhiều chúa, giống kiến hôi. Bị xịt thuốc xua đuổi, đàn không chết mà tách thành nhiều nhóm nhỏ, mỗi nhóm mang chúa sang khe khác. Vài ngày sau, kiến xuất hiện ở nhiều phòng hơn trước. Bả đặt dọc đường kiến đi mới đưa thuốc tới các chúa.

Dấu cho thấy đàn đã tách sau khi xịt:

• trước chỉ thấy kiến ở bếp, sau thấy cả ở phòng tắm, phòng ngủ;
• mỗi chỗ chỉ một nhóm nhỏ, không còn một hàng dài;
• kiến xuất hiện ở ổ điện, khe cửa mà trước đó không có.

Lúc này ngưng mọi bình xịt, phấn kẻ, dầu gió. Thử mồi ngọt và mồi mỡ ở từng nhóm, đặt bả đúng loại ở mỗi nhóm cùng một lúc. Theo dõi 5–10 ngày; các nhóm thưa dần là bả đã tới chúa. Bài diệt kiến rồi mà một tuần sau kiến lại kéo về giải thích kỹ chuyện tách đàn.

Cùng nhóm mẹo dân gian, anh chị có thể đọc thêm mối sợ gì nhất và cách giữ thùng gạo không bị mọt.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi sân có nhiều ụ kiến lửa và nhà có trẻ nhỏ, người già; khi kiến chạy loạn vào ổ điện, thiết bị; hoặc không chắc con mình gặp là loài nào. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, nhận loài tại chỗ, đếm ụ, lần đường kiến trước khi chọn bả.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu rải bả hạt quanh ụ kiến lửa, chấm bả gel dọc hàng kiến trong nhà, phun tồn lưu ở ngưỡng cửa, chân tường ngoài, và kiểm lại ngày 5–7. Cách làm ở trang dịch vụ diệt kiến; ảnh từng loài ở mục kiến.