Phân biệt mối cánh với kiến cánh

Mối cánh và kiến cánh khác nhau ở những điểm nào?

Khác nhau ở eo, râu và cánh, ba chỗ này đủ để kết luận mà không cần biết tên loài. Mối cánh thân thẳng như một khúc, râu là chuỗi hạt tròn, bốn cánh giống hệt nhau. Kiến cánh có eo thắt như đồng hồ cát, râu gập như khuỷu tay, đôi cánh sau ngắn hẳn.

Đừng dựa vào đèn để phân biệt: có trang viết mối cánh không bị ánh sáng hút, nhưng thực tế cả hai loài đều bay về đèn vào chập tối sau mưa. Màu sẫm cũng không chắc, vì mối cánh có con nâu rất đậm. Hai loài giống nhau chỉ vì cùng sống thành đàn có phân công và cùng thả lứa có cánh đi lập tổ sau mưa. Về họ hàng, mối gần với gián hơn là với kiến, còn kiến cùng bộ cánh màng với ong. Đặc điểm hình thái của từng nhóm có ở trang mối đất và mối gỗ khô: đường mui và phân.

Soi eo, râu và cánh thế nào cho chắc?

Cho con vật vào lọ nhựa trong hoặc đặt lên tờ giấy trắng dưới đèn bàn, nhìn nghiêng ngang tầm mắt. Nhìn nghiêng mới thấy eo; nhìn từ trên xuống, cánh xếp chồng che mất chỗ thắt. Điện thoại phóng to hoặc kính lúp 10 lần giúp đọc râu, thứ khó thấy nhất bằng mắt thường.

• Eo: xem đoạn nối giữa ngực và bụng, có chỗ thắt nhỏ như sợi chỉ là kiến.
• Râu: đếm xem râu có gãy góc ở đoạn giữa không; gãy góc là kiến.
• Cánh: kéo nhẹ bằng tăm cho cánh xoè ra, so đôi trước với đôi sau.
• Con đã rụng cánh: vẫn đọc được eo và râu, cánh rơi gần đó thì gom lên giấy.

Chỉ còn cánh mà không còn con nào thì cách đọc khác, xem soi tỉ lệ cánh để tách mối với kiến.

Những loài nào hay bị nhầm với nhau nhất?

Ca nhầm nhiều nhất là kiến cánh của kiến thợ mộc bị gọi là mối, vì chúng to, sẫm màu và bay ra từ khung cửa gỗ. Ca ngược lại là mối gỗ khô có cánh bị bỏ qua như kiến bay, trong khi chính lứa này đậu vào khe tủ gỗ để lập tổ mới.

Kiến thợ mộc chỉ khoét gỗ ẩm, nên gặp loài này phải tìm chỗ thấm trước; đặc điểm có ở trang kiến thợ mộc: kiến to đùn mùn cưa từ gỗ ẩm.

Dấu vết quanh chỗ phát hiện cho biết thêm gì?

Dấu vết quanh chỗ thấy con có cánh thường nói rõ hơn chính con vật. Mối để lại đường mui bằng đất và gỗ rỗng, kiến để lại hàng đi lộ thiên và mùn cưa. Khi hình dáng còn làm phân vân, một trong năm dấu dưới đây thường đủ để chốt.

• Ống đất rộng 5–10 mm bám chân tường, khung cửa: mối đất, bóc ra thấy mối thợ trắng đục 3–4 mm.
• Hạt phân khô sáu cạnh rơi thành đống dưới tủ, khung tranh: mối gỗ khô.
• Mùn cưa mịn lẫn xác côn trùng dưới khung cửa ẩm: kiến thợ mộc.
• Hàng kiến thợ đi trên mặt sạch, biến vào khe chân tường: tổ kiến.
• Cánh bằng nhau rụng thành đám ở một khe: mối chui ra từ chính khe đó.

Vì sao nhầm mối với kiến lại tốn kém?

Vì hai loài xử lý theo hai lịch khác hẳn nhau. Mối đất cần trạm nhử cố định trên đường mui 7–14 ngày, nghiệm thu sau 14 ngày rồi mới phun thuốc truyền dẫn lên mối thợ. Kiến cần phun tồn lưu và rải bả gần ổ, kiểm lại vào ngày 5–7. Làm nhầm lịch là mất trắng thời gian.

Nhầm mối thành kiến thì tổ vẫn ăn khung cửa, tủ bếp trong mấy tháng người nhà đặt bả kiến. Nhầm kiến thành mối thì tốn cả tuần chờ trạm nhử cho một đàn chỉ cần vài điểm bả. Cách khảo sát, đặt trạm và phun thuốc truyền dẫn cho mối có ở trang diệt mối khi đã chắc không phải kiến cánh.

Tuỳ tình huống thực tế và quần thể mối nhiều hay ít, kỹ thuật viên linh động dùng thuốc phù hợp cho từng trường hợp.

Giữ mẫu thế nào để người khảo sát xác định được?

Giữ con còn nguyên, đừng bóp nát, vì eo và râu là phần hỏng đầu tiên khi con vật bị đập. Một lọ nhựa có nắp và vài con là đủ; nếu chỉ còn cánh thì gom cả cánh. Mẫu tốt giúp chốt loài ngay ở lần tới đầu, không phải chờ đợt bay sau.

1. Bắt 3–5 con bằng lọ úp hoặc túi nhựa, không dùng tay không.
2. Đậy kín; nếu phải giữ quá một ngày thì cho vào lọ cồn y tế 70% để thân không mốc, cách làm chi tiết ở bài chụp ảnh, lấy mẫu mối để biết loài.
3. Chụp ảnh nghiêng thấy eo và râu, đặt đồng xu bên cạnh để biết cỡ.
4. Ghi ngày, giờ, chỗ thấy và trước đó có mưa hay không.
5. Chụp luôn đường mui, hàng kiến hay mùn cưa ở gần, nếu có.

Dặn không bắt bằng tay không là để khỏi bóp nát mẫu, chứ mối cánh không cắn người: hàm của chúng yếu và lứa bay chỉ lo tìm bạn, tìm chỗ lập tổ. Con cắn được là mối lính đầu to, hàm khoẻ, gặp khi cạy đường mui; nó kẹp nhói nhẹ, không có nọc, không truyền bệnh. Mối hại gỗ và kết cấu nhà, không hại sức khoẻ người.

Khi nào cần người xác định loài tại chỗ?

Khi đã so bảng mà vẫn phân vân, khi con có cánh chui ra từ khe tường hay sàn gỗ trong nhà, hoặc khi cạnh đó có đường mui, gỗ gõ rỗng. Ba tình huống này nghiêng về mối, và mỗi tuần chờ thêm là một tuần tổ tiếp tục ăn gỗ.

Nếu là kiến cánh, việc nên làm ngay có ở bài thấy kiến cánh trong nhà thì làm gì, còn ý nghĩa của lần bay ở bài kiến cánh bay vào nhà là điềm gì. Nếu là mối cánh, xem làm gì ngay trong đêm mối cánh bay vào nhà.