Các loài kiến thường gặp và cách nhận dạng

Trong nhà ở TP.HCM hay gặp những loài kiến nào?

Hay gặp bốn loài kiến thật và một con bọ mang tên kiến. Kiến hôi đi hàng trong bếp, kiến lửa ở bãi cỏ và mép sân, kiến thợ mộc ở gỗ ẩm, kiến vàng trên cây sát nhà. Con "kiến" đen cam bay theo đèn là kiến ba khoang, một loài bọ cánh cứng.

Nhìn cỡ và màu thế nào khi kiến quá nhỏ?

Đặt một tờ giấy trắng cạnh hàng kiến, để vài con bò lên rồi so với vạch thước hoặc cạnh đồng xu. Nền trắng làm lộ màu thật, nhất là bụng mờ của kiến hôi và màu vàng nhạt của loài kiến nhỏ trong hốc tường. Chụp ảnh phóng to thì đọc được cả màu đầu và ngực.

• Dưới 2 mm, đen, bóp có mùi hôi như dừa ôi: kiến hôi.
• Nâu đỏ, cỡ không đều trong cùng một hàng, bò lên chân là đốt: kiến lửa.
• To gấp mấy lần kiến bếp, đen bóng, đi lẻ vào ban đêm: kiến thợ mộc.
• Cam, chân dài, dựng bụng lên khi bị động vào cành: kiến vàng.

Không cần biết tên khoa học, gọi đúng loài theo bốn dấu trên là đủ để chọn cách xử lý. Đặc điểm kỹ hơn của từng loài có ở trang kiến: năm loài hay gặp, nhận ra bằng cỡ và chỗ ở. Riêng kiến dưới 3 mm trên bàn bếp, cách tách kiến ma với kiến Pharaoh có ở bài kiến nhỏ xíu trên bàn bếp là kiến gì.

Hàng kiến đi thế nào thì tổ nằm ở đâu?

Nhìn một con thì khó phân loài, nhìn cả hàng thì dễ đọc hơn nhiều. Hàng kiến chạy dọc mép tường rồi biến vào một khe chỉ ra hướng tổ; kiến đi lắt nhắt không thành hàng thường là loài làm tổ ngay trong hốc tường, cạnh chỗ chúng đang ăn.

• Hàng dọc mép tường, biến vào một khe: tổ nằm sau khe đó.
• Hàng đi vào từ cửa, cửa sổ, ban công: tổ ngoài sân hoặc ở căn bên.
• Đi lắt nhắt quanh chỗ có dầu mỡ, không thành hàng: tổ trong hốc tường gần đó.
• Hàng dày về tối, thưa ban ngày: tổ ở xa, kiến đi kiếm ăn theo giờ.
• Kiến to đi lẻ từ khung cửa ra lúc đêm: tổ trong gỗ ẩm, thường là kiến thợ mộc.

Đi theo hàng tới điểm cuối trước khi làm gì khác, vì chỗ kiến biến mất mới là chỗ cần xử lý. Kiến thợ mộc chỉ khoét gỗ ẩm trên 15%, nên gặp loài này phải tìm chỗ thấm trước.

Thử mồi đường và mỡ để biết đàn ăn gì?

Đặt hai giọt mồi cạnh hàng kiến, một giọt nước đường, một giọt mỡ hoặc bơ đậu phộng, cách hàng khoảng 10 cm. Chờ 20–30 phút rồi xem đàn bu giọt nào đông hơn. Kết quả cho biết đàn đang cần đường hay đạm, và bả nào sẽ được tha về tổ.

1. Lau sạch vụn thức ăn quanh hàng kiến để mồi thử không bị lấn.
2. Chấm hai giọt cỡ hạt đậu trên mẩu giấy nhỏ, cách hàng khoảng 10 cm.
3. Chờ 20–30 phút, không động vào hàng kiến.
4. Ghi giọt nào đông hơn; hai giọt ngang nhau thì thử lại vào buổi khác.
5. Đi theo chiều kiến tha mồi về để biết khe tổ.

Khẩu vị của đàn đổi theo mùa, nên lần thử tháng trước chưa chắc đúng tháng này. Chọn sai gốc bả là lý do hay gặp nhất khiến người tự mua bả về đặt mà kiến đi vòng qua.

Những con nào hay bị gọi nhầm là kiến?

Ba trường hợp hay gặp: kiến ba khoang, kiến cánh và mối thợ. Kiến ba khoang là bọ cánh cứng dài 7–10 mm, không có tổ trong nhà. Kiến cánh là chúa và đực của một tổ kiến. Mối thợ trắng đục, thân mềm, đi trong đường đất chứ không đi lộ thiên như kiến.

• Kiến ba khoang: đi lẻ, khoang đen cam, gây bỏng da khi bị dập; đọc kiến ba khoang là gì và độc thế nào.
• Kiến cánh: bay sau mưa, eo thắt, râu gập khúc; khác mối cánh ở eo và cánh.
• Mối thợ: không eo, trắng đục, thấy khi bóc đường đất trên tường.

Con có cánh là trường hợp dễ nhầm nhất, vì nhầm mối cánh thành kiến cánh là bỏ qua một tổ đang ăn gỗ; bảng so đủ các điểm có ở bài phân biệt mối cánh với kiến cánh.

Vì sao gọi sai loài thì xịt làm đàn lan rộng?

Vì loài hay gặp nhất trong bếp, kiến hôi, có nhiều chúa trong một tổ. Bị xịt, vài chúa mang trứng tách ra lập tổ mới ở góc khác, nên tuần sau thấy hai ba hàng thay vì một. Kiến lửa bị xịt vào ụ thì dời ụ sang chỗ bên cạnh.

Bả thì ngược lại: kiến thợ tha về chia cho cả tổ, kể cả kiến chúa. Vì sao đàn còn chúa thì còn hồi lại, xem kiến sống được bao lâu và gây hại những gì. Khi đã đặt bả thì không xịt và không lau chất tẩy mùi mạnh quanh điểm bả, vì kiến tránh mùi thuốc. Các cách người ta hay thử, cách nào tới được tổ, có ở bài bả gel và tồn lưu đưa thuốc về tổ kiến.

Khi nào nên nhờ người xác định loài và xử lý?

Khi kiến quay lại sau khi xịt trong 7 ngày, khi có nhiều hàng ở nhiều phòng, khi kiến chui vào ổ điện, tủ điện, hoặc sân có ụ kiến lửa mà nhà có trẻ nhỏ. Những ca này cho thấy tổ đã vào kết cấu hay đã tách, bả đặt lẻ khó tới hết.

Kỹ thuật viên lần hàng về tới khe tổ, thử mồi đường và mỡ trước khi chọn loại bả gel, chấm bả cách cửa ổ 30–50 cm, phun tồn lưu dọc chân tường, khe nứt và kiểm lại vào ngày 5–7. Mỗi loài một việc khác: ụ kiến lửa ngoài sân thì công ty rải bả hạt thành vòng cách ụ 30–60 cm lúc chiều mát, còn kiến thợ mộc thì đo độ ẩm khung cửa và ghi chỗ gỗ thấm phải sửa trước. Chỗ kiến hay làm tổ trong nhà phố, căn hộ có ở kiến trong nhà ở: bếp, ban công, hộp kỹ thuật.