Kiến lửa: kiến nâu đỏ 3–6 mm ở ụ đất, đốt rát và nổi mụn mủ

Nhận ra kiến lửa bằng gì?

Nhìn tổ trước, nhìn con sau. Ụ đất xốp cao tới 30 cm hoặc hơn trên bãi cỏ, không có lỗ ở đỉnh như tổ kiến thường, chọc nhẹ là kiến tràn ra trong 2–3 giây. Con thợ 3–6 mm, to nhỏ lẫn lộn trong cùng một đàn, đầu ngực nâu đỏ, bụng nâu đen.

Đốt bằng ngòi ở đuôi, không chỉ cắn.

Ở TP.HCM có cả kiến lửa đỏ nhập Solenopsis invicta và kiến lửa nhiệt đới bản địa Solenopsis geminata. Với người bị đốt, hai loài như nhau; với kỹ thuật viên, loài nhập làm ụ to hơn và tổ nhiều chúa hơn.

Kiến lửa làm tổ ở đâu quanh nhà và sân?

Chỗ đất hở có nắng: bãi cỏ, bồn hoa, chân móng tường rào, kẽ gạch vỉa hè, mép sân bê tông. Ụ nhìn thấy chỉ là phần trên; hang ăn sâu xuống dưới. Mùa mưa nước ngập, đàn kết bè nổi trôi tới chỗ cao rồi lập ụ mới, nên sau mưa ụ mọc ở chỗ chưa từng có.

• Bãi cỏ, sân trường, sân chung cư: nhiều ụ rải rác, trẻ chơi giẫm phải.
• Chân móng, mép sân bê tông: hang ăn dưới tấm bê tông, khó thấy ụ.
• Tủ điện ngoài trời, hộp đồng hồ nước, trụ đèn: ấm và kín; kiến lửa tha đất vào, gây chập.
• Bồn hoa, gốc cây sát nhà: đường đi vào nhà theo khe cửa và chậu cây.

Tổ ngoài sân và tường rào xử lý khác tổ trong nhà, đọc tổ kiến ngoài sân và tường rào, xử lý thế nào.

Kiến lửa đẻ bao nhiêu và tổ lớn nhanh ra sao?

Một kiến chúa đẻ tới 1.500 trứng mỗi ngày. Trứng thành thợ trong 22–38 ngày ở nắng ấm. Tổ một chúa sau 1 năm có thể hơn 100.000 con; tổ nhiều chúa lớn hơn nữa. Kiến cánh bay ra lập tổ mới sau mưa, mỗi đợt hàng trăm chúa, nên bãi cỏ có ụ thì năm sau nhiều ụ.

Chúa sống 2–6 năm, nằm sâu dưới đất. Vì thế phá ụ bằng xẻng hay đổ nước sôi chỉ giết thợ trên mặt, chúa ở dưới đẻ bù trong vài tuần và tổ thường dời sang cách đó vài mét.

Vết đốt kiến lửa nguy hiểm tới đâu?

Nọc kiến lửa phần lớn là chất alkaloid solenopsin, gây rát như bỏng ngay lúc đốt, sưng đỏ, rồi thành mụn mủ trắng sau 24 giờ. Mụn mủ là do nọc, không phải nhiễm trùng; gãi vỡ mới nhiễm. Khoảng 1–2 người trong 100 bị dị ứng nặng: khó thở, sưng họng, tụt huyết áp, phải cấp cứu.

• Ngay khi đốt: rát, sưng; rửa xà phòng, chườm lạnh, không gãi.
• Sau 24 giờ: mụn mủ trắng; không nặn, giữ sạch, 7–10 ngày tự khô.
• Bị đốt nhiều nốt cùng lúc: trẻ nhỏ, người già cần theo dõi vài giờ.
• Khó thở, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt: đi cấp cứu ngay, đây là sốc phản vệ.

Sân trường và khu vui chơi trẻ em là nơi kiến lửa gây tai nạn nhiều nhất, vì trẻ ngồi lên cỏ. Trường xử lý vào lúc nào, xem cách xử lý kiến cho trường học.

Xử lý tổ kiến lửa vì sao phải tới được kiến chúa?

Vì chúa nằm sâu dưới đất và đẻ bù nhanh hơn mọi cách giết thợ trên mặt. Kỹ thuật viên rải bả hạt quanh ụ vào ngày nắng để kiến thợ tha về tổ, và phun thuốc tồn lưu lên bề mặt quanh ụ, lối đi; đàn giảm dần qua các lượt kiểm, ụ mới mọc thì xử lý tiếp.

Việc chủ nhà làm được:

• Đánh dấu và rào: ụ sát sân chơi, lối đi trẻ em thì rào lại, không cho ai giẫm.
• Không phá ụ, không tưới lên bả: để kiến thợ kịp tha bả xuống tổ.
• Bãi cỏ lớn, sân trường: đưa vào lịch kiểm định kỳ sau mỗi mùa mưa.

Nhà máy có bãi cỏ và tủ điện ngoài trời xem cách xử lý kiến cho nhà máy, kho. Con kiến li ti trong bếp là loài khác, xem kiến hôi; con "kiến" bay theo đèn gây bỏng da là kiến ba khoang; bảng so năm loài ở trang loài kiến.