Ong vò vẽ: ong đen bóng có vành cam, tổ bầu nậm bằng giấy, đốt nhiều phát và đuổi xa

Nhận ra ong vò vẽ bằng gì?

Vành cam và tổ giấy. Thân 20–30 mm, đen bóng trơn không lông, eo thắt rõ, bụng có một vành vàng cam rộng ngay sau eo, cánh nâu. Tổ bằng bã gỗ nhai thành giấy xám, hình bầu nậm hoặc quả lê, kín, chỉ một lỗ ở đáy, treo dưới mái hiên, cành cây, hộp đồng hồ điện.

Ong bay vòng dưới tổ khi có người là ong canh; ong thợ cạo sợi gỗ ở hàng rào, cửa gỗ mục để làm giấy, thấy chúng cạo gỗ là tổ ở gần trong vài chục mét.

Ong vò vẽ làm tổ ở đâu?

Chỗ có mái che, kín gió, ít người: dưới mái hiên, mép mái tôn, trần ban công, cành cây tán dày, hộp đồng hồ điện, khe tường bao. Tổ bắt đầu bằng nắm tay vào tháng 5–6 với vài chục con, bằng quả bóng vào tháng 9–10 với vài nghìn con.

• Mái hiên, mép mái tôn nhà phố: chỗ hay gặp nhất; tổ ngay trên cửa ra vào.
• Cành cây sân trường, công viên: tổ trong tán, chỉ thấy khi ong bay vòng.
• Hộp đồng hồ điện, hộp kỹ thuật ban công: tổ kín trong hộp, mở nắp là bị đốt.
• Thùng, đồ cũ, xe lâu không dùng: tổ trong hốc khuất, phát hiện khi dọn.

Tổ nhỏ tháng 6 xử lý dễ và rẻ; tổ tháng 10 vài nghìn con phải làm kỹ hơn và rào rộng hơn. Trường học nên kiểm mái hiên và tán cây mỗi đầu mùa mưa.

Tổ ong vò vẽ lớn nhanh ra sao?

Ong chúa qua mùa khô lập tổ, tự nuôi lứa thợ đầu vài chục con trong vài tuần. Từ đó thợ xây và nuôi, chúa chỉ đẻ, tổ tăng gấp đôi mỗi tháng: vài trăm con tháng 7, vài nghìn con tháng 9–10. Tháng 11–12 sinh chúa mới và đực, chúa mới bay đi, tổ cũ tan.

Tổ tan cuối năm không có nghĩa là hết: chúa mới trú qua mùa khô ở khe gỗ, mái, và lập tổ mới quanh đó vào tháng 4. Tháo tổ cũ và bịt khe mái để năm sau chúa mới ít chỗ trú, bớt khả năng lập tổ lại đúng chỗ cũ.

Vết đốt ong vò vẽ nguy hiểm tới đâu?

Nọc gây tan máu, phá cơ vân: suy thận cấp có thể tới sau 24–48 giờ dù lúc đầu chỉ đau. Bị trên 10 nốt, hoặc đốt ở đầu cổ mặt, hoặc trẻ nhỏ, phải vào viện ngay. Người dị ứng có thể sốc chỉ sau vài phút dù chỉ bị một nốt.

• Bị đốt khi đang bị đuổi: chạy thẳng, che đầu cổ bằng áo, vào nhà đóng cửa; không xuống nước, không đứng lại đập.
• Dưới 10 nốt, người lớn: rửa, chườm lạnh, uống nhiều nước, theo dõi nước tiểu 48 giờ; sẫm màu là đi viện.
• Trên 10 nốt, đầu cổ mặt, trẻ em, người già: đi viện ngay dù còn khoẻ.
• Khó thở, sưng mặt, tụt huyết áp, mề đay: sốc phản vệ, gọi cấp cứu.

Nhiều ca nặng ở phía Nam là do trẻ ném đá vào tổ hoặc người lớn đốt tổ ban ngày. Với tổ gần chỗ đông người, không có cách tự làm nào an toàn.

Xử lý tổ ong vò vẽ vì sao chỉ làm ban đêm với đồ bảo hộ?

Vì ban ngày một nửa đàn ở ngoài; buổi tối cả đàn ở trong tổ, chậm chạp vì mát. Kỹ thuật viên mặc bộ bảo hộ kín nhiều lớp, mũ lưới, găng dày để không bị đốt, rồi phun sương toàn bộ tổ. Ong lẻ đi kiếm ăn về muộn có thể còn bay quanh chỗ cũ vài hôm.

Tổ treo dưới mái hiên, nằm trong hộp điện hay trên cành cao đòi hỏi cách làm khác nhau. Kỹ thuật viên xem tổ trước, rồi mới quyết định phun sương cả tổ tại chỗ hay gỡ vỏ tổ sau khi phun để ong lẻ không quay về làm tổ lại ở đúng chỗ đó.

Việc chủ nhà làm được:

• Chụp ảnh và rào: ảnh tổ từ khoảng 10 m để xác định loài; rào 15–20 m; tắt đèn gần tổ; báo hàng xóm.
• Đầu mùa mưa năm sau: kiểm mái hiên, tán cây; tổ còn nhỏ bằng chén trà thì báo xử lý sớm.

Trường học xem cách xử lý côn trùng cho trường học, toà nhà và chung cư xem cách xử lý côn trùng cho toà nhà. Chùm ong đầy lông bám cành là ong mật, ong rất to ra vào lỗ dưới đất là ong đất, ong bắp cày; bảng so ba loài ở trang loài ong.