Mối gỗ khô Cryptotermes: sống trọn đời trong một món đồ gỗ, đùn phân hạt sáu cạnh xuống sàn

Nhận ra mối gỗ khô bằng gì?

Phân là dấu chắc: hạt khô li ti, cứng, có sáu cạnh lõm dọc, màu từ vàng tới nâu tuỳ gỗ, lạo xạo khi miết, rơi thành đống nhỏ ngay dưới một lỗ nhỏ chưa tới 2 mm trên mặt gỗ. Không có đường bùn. Mối lính đầu đen vuông dẹt như nút chai, mối thợ vàng nhạt trong mờ.

Thử tại nhà: quét sạch đống hạt, dán mảnh giấy trắng dưới chỗ đó, 24 giờ sau có hạt mới là tổ còn hoạt động và lỗ đùn ngay phía trên. Phân mối với mùn cưa mọt phân biệt ở phân mối và mùn cưa khác nhau thế nào.

Mối gỗ khô vào đồ gỗ bằng đường nào?

Hai đường. Mối cánh bay theo đèn đầu mùa mưa, đậu vào khe, mộng, vết nứt của đồ gỗ, rụng cánh, một cặp khoét vào lập tổ; phải vài năm sau tổ mới đủ lớn để thấy phân. Hoặc tổ đi theo đồ gỗ cũ, tủ thờ, khung tranh mua về, rồi lan sang món kề bên.

• Khung cửa, cửa sổ gỗ lâu năm: mối cánh chui vào mộng và vết nứt sơn.
• Tủ thờ, sập, tủ gỗ quý, tượng: gỗ cứng lâu năm là món nó thích; hay theo đồ mua lại.
• Khung tranh, đàn piano, đồ gỗ trang trí: tổ nhỏ ở trong, phân rơi ra rất ít, phát hiện muộn.
• Trần gỗ, xà nhà cổ: phân rơi xuống sàn từ trên, hay nhầm là bụi.

Một món bị là món kề bên bị theo; đọc mối gỗ khô lan từ món đồ này sang món khác.

Tổ mối gỗ khô lớn chậm ra sao?

Chậm. Một cặp mối cánh lập tổ, năm đầu vài chục con, nhiều năm mới vài trăm, tổ già nhất cũng vẫn nhỏ. Không có thợ riêng, mối non làm việc thợ. Chúa đẻ ít, sống nhiều năm. Vì thế đồ gỗ bị ăn dần trong nhiều năm, và phân rơi ra ít, mỗi ngày một nhúm.

Theo Đại học California, tổ mối gỗ khô thường dưới 1.000 con. Tổ nhỏ và chậm là tin tốt: chỉ những món bị ăn mới cần xử lý, không cần làm cả nhà. Tin xấu là nó chọn đúng đồ gỗ quý, và bên trong đã rỗng khi phân mới lộ ra.

Mối gỗ khô phá gì?

Loài này ăn gỗ cứng lâu năm mà mối đất ít động tới: gõ, hương, căm xe, lim, sồi. Đồ bị ăn từ trong, mặt ngoài còn véc ni tới lúc thủng một lớp mỏng như giấy. Tủ thờ, sập, tượng, khung cửa gỗ tốt, đàn piano là những thứ hay bị và không thay được.

• Đồ gỗ quý, đồ cổ: rỗng ruột, mặt ngoài phồng rộp, ấn lún.
• Khung cửa, cửa gỗ tốt: mộng rỗng, cửa xệ, bản lề lỏng.
• Đàn, nhạc cụ gỗ: tổ nhỏ trong thùng đàn, thấy phân ở đáy.
• Trần, xà gỗ nhà cổ: rơi phân xuống sàn nhiều năm trước khi thấy.

Với nhà cổ, biệt thự có nội thất gỗ và nhà thờ họ, đây là loài đáng lo hơn mối đất vì phá đúng thứ có giá trị và không có đường mui để thấy sớm.

Vì sao trạm nhử dưới nền không tới được mối gỗ khô?

Vì tổ không về đất, trạm nhử dưới nền không bao giờ gặp nó. Nhưng mối trong kết cấu nhà vẫn xử lý được tại chỗ, còn đồ gỗ rời thì mang tới xưởng bảo quản gỗ để xử lý hoặc thay phần gỗ đã rỗng.

Với khung cửa, trần, xà, kỹ thuật viên khảo sát tìm nguyên nhân và đường mối, đặt trạm nhử đúng chỗ đang đùn phân rồi phun thuốc truyền dẫn, giống cách làm với mối đất. Thuốc cụ thể do kỹ thuật viên chọn theo số mối và chỗ mối đang ăn ở từng nhà, loại có trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam. Đồ quý cần xông hơi trong buồng kín thì do đơn vị được cấp phép làm. Khử Trùng Toàn Cầu không khoan tiêm đồ gỗ.

Việc chủ nhà làm được: dán giấy trắng dưới từng món đồ gỗ 24 giờ để biết món nào còn đùn phân, tách món bị ăn khỏi món kề bên, rồi mang đúng những món đó tới xưởng gỗ.

Biệt thự và nhà nhiều nội thất gỗ xem cách xử lý mối tại nhà ở, căn hộ, khách sạn gỗ xem cách xử lý mối cho khách sạn. Bột mịn như phấn dưới chân tủ là loài khác, xem mọt hại gỗ; đường bùn từ nền lên là mối đất; bảng so ở trang loài mối.