Con gián trắng trong nhà là gián Đức hay gián Mỹ vừa lột xác, nhận ra bằng gì
Gián trắng không phải loài riêng mà là gián Đức hoặc gián Mỹ vừa lột xác. Con nhỏ, thân thon, gặp trong tủ bếp, khoang mô-tơ là gián Đức non; con to, dẹt, gặp quanh cống, thoát sàn là gián Mỹ non. Sau vài giờ vỏ cứng lại, gián Đức hiện hai sọc sẫm, gián Mỹ nâu đỏ bóng.
Một con gián trắng muốt, mắt đen, bò chậm dưới gầm tủ khiến nhiều người tưởng loài lạ. Thật ra đó là gián thường trong nhà vừa chui ra khỏi vỏ cũ. Việc có ích hơn là biết nó thuộc loài nào, vì gián Đức và gián Mỹ ở chỗ khác nhau và cần cách làm khác nhau.
Con gián trắng có nguy hiểm không và thấy nó thì nên làm gì ngay trong đêm, đọc ở bài thấy gián trắng trong nhà có nguy hiểm không. Trang này chỉ nói cách nhận ra loài gốc.
Vì sao gián Đức, gián Mỹ có lúc trắng toàn thân?
Vỏ gián làm bằng chitin, cứng và không giãn. Gián non muốn lớn phải nứt vỏ cũ dọc lưng và chui ra với lớp vỏ mới còn mềm, chưa có sắc tố, nên toàn thân trắng ngà kể cả râu và chân. Gián Đức lột 6 lần trong đời, gián Mỹ 10–13 lần, mỗi lần đều trắng vài giờ.
Lúc này gián yếu nhất: vỏ mềm như thạch, không chạy nhanh được, dễ bị đồng loại ăn. Vì thế nó nằm im trong ổ chờ vỏ cứng, chỉ bị đẩy ra ngoài khi ổ quá đông hoặc bị xáo trộn, ví dụ vừa xịt thuốc hay vừa kéo tủ.
Con gián trắng là gián Đức hay gián Mỹ, nhìn vào đâu?
Nhìn cỡ thân và chỗ gặp, vì màu lúc này chưa giúp được gì. Con nhỏ, thân thon, gặp trong khe tủ bếp, khoang mô-tơ, ray ngăn kéo thường là gián Đức non; con to, thân dẹt rộng, gặp quanh miệng cống, thoát sàn, phòng rác là gián Mỹ non.
| Xem ở | Gián Đức vừa lột | Gián Mỹ vừa lột |
|---|---|---|
| Cỡ khi trưởng thành | 10–15 mm | Khoảng 4 cm |
| Dáng | Nhỏ, thon | To, dẹt, rộng bản |
| Hay gặp ở | Khe tủ bếp, khoang mô-tơ, ray ngăn kéo | Miệng cống, thoát sàn, phòng rác, tầng hầm |
| Số lần lột trong đời | 6 lần | 10–13 lần |
| Màu khi vỏ cứng lại | Nâu vàng, hai sọc sẫm sau đầu | Nâu đỏ bóng, viền vàng nhạt sau đầu |
| Bọc trứng gần đó | Mẹ mang sát bụng | Dán vào khe ẩm |
Gián phương Đông thân đen cũng lột trắng, nhưng ít gặp trong nhà phố, chủ yếu ở tầng hầm và rãnh ẩm; xem trang gián phương Đông. Bảng so đủ bốn loài ở trang loài gián.
Gián vừa lột bao lâu thì hiện lại màu của loài?
Vài giờ, tuỳ nhiệt độ. Ngay sau khi lột, vỏ còn mềm hoàn toàn. Trong khoảng 2–4 giờ sau khi lột, hormone bursicon làm chitin liên kết cứng dần và vỏ chuyển màu kem. Sau khoảng 4–8 giờ, sắc tố melanin tích đủ, gián Đức về nâu vàng có sọc, gián Mỹ về nâu đỏ bóng.
| Sau khi lột | Vỏ | Màu | Gián làm gì |
|---|---|---|---|
| Vừa lột xong | Mềm như thạch | Trắng ngà, râu chân cũng trắng | Nằm im trong ổ, ăn lại vỏ cũ |
| Trong vài giờ đầu | Bắt đầu cứng | Kem, ngà vàng | Bò chậm quanh ổ |
| Sau vài giờ | Cứng hẳn | Nâu vàng có sọc hoặc nâu đỏ | Đi kiếm ăn như bình thường |
Vì cửa sổ chỉ vài giờ và diễn ra trong ổ, người ở nhà hiếm khi thấy gián trắng. Thấy được thường là do bật đèn giữa đêm, hoặc do vừa xịt thuốc làm cả ổ tràn ra kể cả con đang lột dở.
Gián Đức và gián Mỹ lột xác ở đâu trong nhà?
Gián lột trong ổ và không đi xa, nên chỗ thấy con trắng là chỗ có ổ. Gián Đức lột trong khe ấm quanh bếp: bản lề tủ, ray ngăn kéo, khoang mô-tơ tủ lạnh, sau ổ cắm. Gián Mỹ lột ở chỗ ẩm và tối hơn: hố ga, ống thoát sàn, phòng rác, gầm cầu thang tầng trệt.
Soi đèn pin quanh chỗ thấy sẽ gặp vỏ lột rỗng màu nâu nhạt và phân như hạt tiêu. Vỏ lột nhỏ, mảnh nằm trong khe tủ là của gián Đức; vỏ to cỡ đốt ngón tay gần miệng cống là của gián Mỹ.
Gián bạch tạng thật có tồn tại không?
Gần như không. Gián bạch tạng thật, tức thiếu sắc tố suốt đời do gen, gần như chưa được ghi nhận ở gián nhà; con trắng thấy hôm nay mai đã nâu. Nó cũng không phải mối hay ấu trùng loài khác: sáu chân, râu dài hơn nửa thân, thân dẹt là gián non vừa lột.
Cách phân biệt gián non với các loài nhỏ khác trong bếp nằm ở gián con trông thế nào và là loài gì.
Nhận ra loài gốc rồi thì xử lý khác nhau ở đâu?
Gián Đức ở khe tủ bếp thì kỹ thuật viên chấm gel bả có trong danh mục Bộ Y tế cho phép vào đúng khe ổ, không phun chồng lên; gián Mỹ ở cống thì phun tồn lưu thành hố ga, rãnh thoát và đặt bả hạt trong hộp bả. Nhầm loài là đặt thuốc sai chỗ.
Bẫy keo qua đêm mà không dính con nào cũng là thông tin, đọc ở bẫy dính gián không bắt được con nào nghĩa là gì. Cách làm từng bước ở trang dịch vụ diệt gián: gel trong tủ bếp, chặn cống; từng loài xem gián Đức và gián Mỹ.
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn, từ kinh nghiệm thi công tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam từ năm 2020.
Duyệt chuyên môn: Lê Thành Nhân, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Khử Trùng Toàn Cầu.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- UF/IFAS (Đại học Florida). American Cockroach — UF/IFAS Cockroach Photographs CD-ROM. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
