Muỗi vằn Aedes: chân đốm trắng, đốt ban ngày, đẻ vào nước sạch trong nhà

Nhận ra muỗi vằn bằng gì?

Đốm trắng ở chân là dấu nhìn thấy ngay: từng đốt chân có khoang trắng như đeo vòng. Lưng ngực có hai vệt trắng cong hình cây đàn. Thân 4–7 mm, đen tuyền, bay nhanh và đổi hướng gấp, đốt lén ở cổ chân, bắp chân, mặt dưới cánh tay. Khi đậu, thân nằm song song với mặt tường.

Muỗi vằn bay thấp và hay đốt phần chân, nên người ngồi làm việc bị đốt nhiều nhất ở hai chân để dưới gầm bàn tối. Bị đốt ban ngày trong nhà thì gần như chắc là loài này, và ổ trong bán kính khoảng 100 m. Giờ đốt cụ thể xem muỗi vằn đốt vào giờ nào trong ngày.

Muỗi vằn đẻ ở đâu trong nhà?

Ở nước sạch đọng lâu ngày, càng kín gió càng tốt. Năm chỗ hay bị bỏ sót nhất: khay hứng nước sau tủ lạnh, khay nước máy lạnh, đĩa kê dưới chậu cây, lọ hoa để lâu không thay, và bể nước hoặc lu sau nhà không đậy. Ngoài sân thêm lốp xe, xô chậu, máng xối tắc lá.

• Trong nhà: khay tủ lạnh, khay máy lạnh, lọ hoa, bình thuỷ sinh, bát nước thờ, đĩa kê chậu cây, bồn cầu phòng ít dùng.
• Sân, ban công: lốp xe, xô chậu, thùng sơn, chai lọ, lá cây đọng nước, hố thu nước mái.
• Trường học, văn phòng: bồn hoa xây, khay nước bình lọc, hố ga sân cạn, chậu cây phòng họp.
• Công trường: hố móng đọng nước mưa, thùng phuy, máng trộn bỏ không.

Muỗi vằn đẻ từng trứng lên thành vật chứa ngay trên mép nước, không đẻ xuống nước. Vì thế nhìn mặt nước không thấy gì, phải soi thành chậu: vệt đen li ti như bụi than bám quanh mép là trứng. Chi tiết từng chỗ ở muỗi vằn đẻ trứng ở đâu trong nhà.

Trứng muỗi vằn chịu khô bao lâu và vòng đời mấy ngày?

Trứng chịu khô tới 8 tháng. Chậu cạn cả mùa khô, đổ nước vào là trứng nở trong vài giờ; đó là lý do một tuần sau mưa lớn muỗi bùng lên. Từ trứng tới muỗi bay mất 7–10 ngày ở 28–32 °C.

Muỗi cái sống 2–4 tuần, đốt nhiều lần, mỗi lần đẻ 100–200 trứng chia ra vài vật chứa.

Đẻ chia nhiều vật chứa là cách muỗi vằn bảo hiểm: dọn một cái lọ hoa mà bỏ sót khay máy lạnh thì lứa sau vẫn nở. Vì sao một tuần sau mưa lớn muỗi tăng vọt, đọc vì sao một tuần sau mưa lớn muỗi bùng lên.

Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết ra sao?

Muỗi cái đốt người đang mang virus, virus nhân lên trong muỗi 8–12 ngày, rồi mỗi lần đốt tiếp nó truyền cho người mới. Một con muỗi vằn đốt nhiều người trong một bữa vì hay bị đuổi giữa chừng, nên một ca bệnh trong nhà dễ kéo theo cả nhà và hàng xóm trong bán kính 200 m.

• Sốt xuất huyết: sốt cao 2–7 ngày, đau sau hốc mắt, tiểu cầu giảm ngày 3–7; nghi sốt xuất huyết thì đi khám ngay.
• Zika: thường nhẹ ở người lớn nhưng gây dị tật thai nhi; thai phụ ở nhà có muỗi vằn cần ngủ màn cả ban ngày.
• Chikungunya, sốt vàng: ít gặp ở Việt Nam, cùng loài muỗi truyền.

Trường học hay bệnh viện có một ca sốt xuất huyết thì y tế phường sẽ xuống kiểm tra vật chứa nước trong khuôn viên, và câu hỏi đầu tiên thường là sổ dọn lăng quăng hằng tuần để ở đâu. Các bệnh loài này truyền, xem muỗi Aedes aegypti truyền những bệnh nào.

Xử lý muỗi vằn vì sao bắt đầu từ vật chứa nước?

Vì ổ ở đó, và vì trứng chịu khô. Kỹ thuật viên đi từng phòng với đèn pin, tìm mọi vật chứa nước, đổ và cọ thành từng cái, xử lý bể không đậy được; sau đó mới phun tồn lưu dải chân tường cao 1 m, sau rèm, gầm giường, và phun sương cho muỗi đang bay.

Muỗi vằn đốt ban ngày và đậu thấp, nên dải chân tường và gầm bàn là chỗ nó nghỉ nhiều nhất. Phần chủ nhà làm được giữa các lượt: cọ thành chậu bằng bàn chải để phá trứng, đậy kín lu bể, thay nước lọ hoa hằng tuần. Mùa mưa thì kiểm lại theo lịch dày hơn.

Trường học có bồn hoa xây và bể nước xem cách xử lý muỗi cho trường học. Con muỗi vo ve ban đêm là loài khác, xem muỗi cống Culex; con đậu chếch 45 độ ở rẫy, công trường là muỗi đòn xóc; bảng so ba loài ở trang loài muỗi.