Muỗi đòn xóc: đậu chếch 45 độ, sống ven suối rừng, truyền sốt rét

Nhận ra muỗi đòn xóc bằng gì?

Tư thế đậu là dấu không lẫn: vòi, đầu, thân thẳng một đường và chếch 45 độ so với mặt tường, đuôi chổng lên. Muỗi vằn và muỗi cống đậu thân song song mặt tường. Thân nâu sẫm, cánh có đốm sáng tối. Xúc biện hai bên vòi dài bằng vòi.

Đốt êm là điểm nguy hiểm: không có tiếng vo ve báo trước nên người ngủ không giật mình đuổi. Sáng dậy thấy nốt đốt mà đêm không nghe gì, ở vùng rẫy, hãy nghĩ tới loài này. Số loài muỗi hay gặp và cách phân biệt ở có bao nhiêu loại muỗi phổ biến hiện nay.

Muỗi đòn xóc sống ở đâu, có gặp ở TP.HCM không?

Ở nước trong, chảy chậm, có bóng râm: khe suối, mương dẫn nước, ruộng lúa, vũng nước mưa trong dưới tán cây. Vùng có nhiều là rừng và bìa rừng, rẫy cà phê, cao su, công trường thuỷ điện. Trong nội thành TP.HCM hầu như không có ổ, chỉ gặp ở vùng ven giáp rừng.

• Rẫy, trang trại, đồn điền: lán ở sát mương nước và suối là chỗ bị đốt nhiều nhất.
• Công trường ven rừng, thuỷ điện: hố nước trong dưới tán cây, mương dẫn dòng tạm.
• Khu du lịch sinh thái, resort ven suối: khách nghỉ đêm là đối tượng bị đốt.
• Vùng ven TP.HCM: Củ Chi, Cần Giờ, và các xã giáp Tây Ninh, Đồng Nai có ghi nhận rải rác.

Ban ngày nó đậu nghỉ ở vách lán tối, dưới gầm sạp, trong bụi cây sát nước. Vì thế phun tồn lưu lên vách lán có tác dụng với loài này hơn nhiều so với phun sương ngoài trời.

Muỗi đòn xóc đẻ và sống bao lâu?

Muỗi cái đẻ 50–200 trứng mỗi lứa, từng trứng rời có hai phao khí nổi trên mặt nước, 3–5 lứa trong đời. Trứng nở sau 2–3 ngày, lăng quăng nằm song song mặt nước 7–10 ngày, cung quăng 2–3 ngày: tổng 10–14 ngày. Muỗi cái sống 3–4 tuần, đủ để ký sinh trùng sốt rét kịp phát triển.

Lăng quăng Anopheles nằm ngang mặt nước, không treo chếch như lăng quăng muỗi vằn. Vớt bằng vợt ở mép suối có bóng râm là cách y tế địa phương giám sát mật độ; con nằm ngang là loài này.

Sốt rét lây qua muỗi đòn xóc như thế nào?

Muỗi cái đốt người đang mang ký sinh trùng Plasmodium, ký sinh trùng phát triển trong muỗi 9–12 ngày rồi lên tuyến nước bọt, và truyền sang người tiếp theo khi đốt. Vào người, nó vào gan nhân lên rồi phá hồng cầu, gây cơn rét run, sốt cao, vã mồ hôi lặp lại theo chu kỳ.

• Cơn sốt rét: rét run, sốt cao, vã mồ hôi, lặp lại cách ngày; xét nghiệm máu là cách chẩn đoán duy nhất.
• Sốt rét ác tính: do P. falciparum, gây hôn mê, suy thận, phù phổi; người đi rừng về sốt phải đi khám ngay và nói rõ đã ở đâu.
• Người mang bệnh không biết: P. vivax ngủ trong gan nhiều tháng, tái phát sau khi đã về thành phố.

Công trường hay trang trại có công nhân ngủ lại mà xuất hiện một ca sốt rét thì y tế huyện sẽ tới phun và phát màn cho cả khu. Lúc đó thứ họ xin xem trước tiên là sổ ghi các lần phun tồn lưu vách lán.

Xử lý muỗi đòn xóc ở lán trại khác gì phun trong phố?

Không dọn được ổ, vì ổ là con suối. Vì thế việc làm được là ngăn muỗi chạm người: màn tẩm hoá chất cho từng chỗ ngủ, phun tồn lưu lên vách lán, gầm sạp, mái hiên nơi muỗi đậu nghỉ ban ngày, và dựng lán xa mép nước.

Quanh lán, kỹ thuật viên phun tồn lưu một dải dọc chân vách từ mặt nền lên 1 m, xử lý các vũng nước đọng gần lán còn với tới được, và phun sương lúc chập tối khi muỗi bắt đầu bay. Công nhân mặc dài tay từ chiều, bôi thuốc xua ở vùng da hở.

Công trường dài hạn thì phun lại theo lịch định kỳ, mỗi lần ghi ngày và khu vực vào sổ.

Công trường và trang trại xa xem cách xử lý muỗi cho nhà máy, kho. Con muỗi đốt ban ngày trong phố là muỗi vằn, con vo ve ban đêm từ cống là muỗi cống Culex; bảng so ba loài ở trang loài muỗi.