Muỗi cống Culex: nâu xám, vo ve ban đêm, đẻ bè trứng ở nước bẩn

Nhận ra muỗi cống bằng gì?

Không có đốm. Thân 4–10 mm nâu xám ngả vàng đồng màu, cánh trong không vảy đốm, bụng có dải kem mờ. Vo ve to, nghe rõ bên tai trong phòng tối. Khi đậu thân hơi chúc đầu, không chổng đuôi. Đốt từ khi tắt đèn tới gần sáng, ban ngày trốn sau rèm, gầm giường.

Vết đốt cũng khác nhau: muỗi cống đốt phần trên người khi nằm, mặt, cổ, tay; muỗi vằn đốt cổ chân ban ngày. Sáng dậy thấy nốt ở mặt và tay là muỗi cống. Phân biệt với vết rệp giường ở vết rệp cắn khác vết muỗi thế nào.

Muỗi cống sinh ra từ đâu quanh nhà?

Từ nước bẩn đứng yên nhiều chất hữu cơ: hố ga thu nước thải, rãnh thoát nước sau bếp, bể phốt hở nắp, vũng nước rác, hầm chứa nước thải chân toà nhà. Càng bẩn càng nhiều lăng quăng, có hố ga một lít nước đếm được hàng trăm con. Muỗi nở rồi bay 1–2 km vào khu dân cư.

• Hố ga và cống hở trước nhà: nguồn gần nhất, nhất là hố ga có nắp vỡ hoặc rãnh không có lưới.
• Rãnh nước thải bếp nhà hàng, quán ăn: mỡ và thức ăn thừa lắng là thức ăn cho lăng quăng.
• Bể phốt, hầm nước thải toà nhà: nắp không kín, ống thông hơi không lưới; muỗi lên theo trục kỹ thuật tới tầng cao.
• Vũng nước rác, kênh ô nhiễm: ổ lớn của cả khu, không xử lý được từ một nhà.

Vì sao tầng 10 vẫn có muỗi cống: nó đi theo trục kỹ thuật, hộp gen và thang máy từ hầm nước thải lên, không cần bay ngoài trời. Đọc thêm ở muỗi từ tầng hầm lên văn phòng đường nào.

Muỗi cống đẻ bao nhiêu và lớn nhanh ra sao?

Muỗi cái đẻ bè 100–200 trứng dính nhau nổi trên mặt nước, tới 5 bè trong đời. Ở 30 °C trứng nở sau 1–2 ngày, lăng quăng 5–8 ngày, cung quăng 1–2 ngày: tổng 7–10 ngày là có lứa muỗi mới. Muỗi cái sống vài tuần, ban ngày đậu nghỉ nơi tối, ẩm, ít gió.

Bè trứng nổi là dấu dễ thấy: nhìn mặt nước hố ga bằng đèn pin, mảng nâu đen cỡ hạt gạo nổi trên mặt là bè trứng Culex. Nhà xưởng có lăng quăng trong rãnh nước thải hầu hết là loài này, phân biệt với muỗi vằn ở muỗi nhà máy là muỗi vằn hay muỗi cống.

Muỗi cống truyền bệnh gì?

Không truyền sốt xuất huyết, nhưng truyền viêm não Nhật Bản và giun chỉ bạch huyết. Muỗi cống hút máu lợn, chim mang virus rồi đốt người; trẻ em chưa tiêm phòng ở gần chuồng trại là nhóm dễ mắc. Giun chỉ vào người qua vết đốt, gây phù chân voi sau nhiều năm.

• Viêm não Nhật Bản: sốt cao, co giật, hôn mê; di chứng thần kinh ở khoảng 1/3 trẻ mắc bệnh; vắc xin có trong chương trình tiêm chủng.
• Giun chỉ bạch huyết: âm thầm nhiều năm, tắc mạch bạch huyết gây phù chi.
• Mất ngủ, dị ứng: khu trọ và ký túc xá có muỗi cống dày, người ở mất ngủ kéo dài, trẻ gãi nốt đốt gây nhiễm trùng da.

Với nhà xưởng ca đêm, muỗi cống là lý do công nhân ca đêm bị đốt nhiều hơn ca ngày; đọc vì sao công nhân ca đêm bị muỗi đốt nhiều. Chuyện viêm não Nhật Bản nói kỹ ở muỗi Culex và bệnh viêm não Nhật Bản.

Xử lý muỗi cống vì sao phải làm ở hố ga?

Vì ổ ở đó. Dọn lọ hoa trong nhà không đụng tới bè trứng dưới hố ga. Kỹ thuật viên mở nắp hố ga và rãnh nước thải để xử lý ổ lăng quăng, phun tồn lưu thành hố và dải chân tường cao 1 m, rồi phun sương cho lứa muỗi đang bay.

Hố ga là của cả dãy nhà, nên một nhà làm riêng thì muỗi từ hố bên cạnh vẫn bay sang. Việc này đi theo lịch định kỳ, còn chủ nhà giữ phần của mình: nắp hố ga kín, lưới ống thông hơi, lưới cửa sổ, rãnh thoát khơi thông để nước không đọng.

Nhà xưởng và kho xem cách xử lý muỗi cho nhà máy, kho. Con muỗi đốt ban ngày trong nhà là loài khác, xem muỗi vằn; con đậu chếch 45 độ ở rẫy là muỗi đòn xóc; bảng so ba loài ở trang loài muỗi.