Loài chuột: ba loài trong nhà, nhận ra bằng phân, đuôi và chỗ ở

Con chuột đang thấy là loài nào?

Nhìn phân trước, nhìn đuôi sau. Phân dài 15–20 mm hai đầu tù là chuột cống; phân 7–12 mm hai đầu nhọn là chuột mái; phân 3–6 mm như hạt gạo là chuột nhắt. Đuôi ngắn hơn thân là chuột cống, đuôi dài hơn thân là chuột mái, thân lọt lòng bàn tay là chuột nhắt.

Chuột cống non hay bị nhầm với chuột nhắt. Phân biệt bằng đầu và chân: chuột cống non đầu to, chân to so với thân; chuột nhắt lớn đầu nhỏ, mũi nhọn, tai tròn to. Đặt hai thứ cạnh nhau là thấy ngay.

Vết răng cũng chỉ ra loài. Chuột nhắt để lại vết nhỏ, nông, chủ yếu trên bao bì, bánh kẹo, vật mềm. Chuột cống để lại rãnh to, gặm sâu được vào gỗ cứng, nhựa dày, ống nước mềm. Vết mới còn sáng màu ruột vật liệu và có vụn quanh chân; vết cũ đã xỉn, bám bụi.

Chuột ở đâu trong nhà, kho và toà nhà?

Mỗi loài chọn một tầng. Chuột cống ở tầng thấp nhất: hố ga, rãnh thoát nước, gầm sàn nâng, phòng rác. Chuột mái ở tầng cao nhất: trần thạch cao, xà gồ mái tôn, máng cáp điện. Chuột nhắt ở ngay giữa chỗ người sinh hoạt: ngăn kéo, hộc tủ, sau tủ lạnh, trong tủ điện.

• Đường vào của chuột cống: ống thoát nước không có lưới, khe chân cửa cuốn, lỗ luồn ống xuyên tường. Chuột cống chui lọt khe 12 mm.
• Đường lên của chuột mái: ống thoát nước mưa, dây cáp treo, cành cây sà mái, tường gạch nhám. Lên tới trần rồi đi khắp toà nhà theo máng cáp.
• Chuột nhắt đi theo hàng: thùng carton, bao gạo, két hàng từ kho vào; trong nhà chỉ quanh quẩn 3–9 m quanh ổ, ít khi đi xa.

Cách tìm đường đi tại chỗ: soi đèn pin sát chân tường và mép kệ. Chuột chạy men tường nên lông tiết mỡ để lại vệt đen bóng ở góc, ở mép lỗ. Vệt càng đậm, đường đi càng lâu năm.

Chuột hoang sợ người và sợ ánh sáng bật đột ngột, nên bật đèn là chỉ kịp thấy cái đuôi. Đàn ở lâu trong nhà quen dần tiếng sinh hoạt và đi lại cả khi nhà còn thức. Chuột bò ra giữa phòng ban ngày, không né người, là dấu mật độ đã cao: con yếu bị đẩy ra kiếm ăn vào giờ bất lợi.

Chuột đẻ bao nhiêu và đàn lớn nhanh ra sao?

Chuột cống mang thai 21–23 ngày, mỗi lứa 6–12 con, một năm 4–6 lứa; con non đẻ được sau khoảng 3 tháng. Chuột nhắt còn nhanh hơn: 5–6 con mỗi lứa, 5–10 lứa một năm, thành thục sau 6 tuần. Một cặp lọt vào kho tháng 1, cuối năm đã là vài chục con.

Số này quyết định nhịp kiểm tra. Chuột cống và chuột mái đi xa 30–46 m nên trạm bả đặt theo vành đai quanh nhà; chuột nhắt đi 3–9 m nên bẫy phải dày, cách nhau không quá 3 m ngay quanh ổ. Đặt thưa với chuột nhắt là bẫy cả tháng không dính.

Chuột gây hại gì ngoài cắn phá?

Ba thứ: bệnh, điện, và hồ sơ. Nước tiểu chuột cống mang xoắn khuẩn Leptospira, vào người qua vết xước khi lội nước ngập. Răng cửa chuột mọc dài khoảng 13 cm mỗi năm nên nó gặm dây điện để mài, gây chập. Với kho thực phẩm, phân chuột trên pallet là lỗi đoàn kiểm tra ghi biên bản ngay.

• Bệnh: Leptospira từ nước tiểu chuột cống trong nước ngập; Salmonella từ phân chuột nhắt trên mặt bếp; Hantavirus từ bụi phân khô trong kho kín.
• Điện và mạng: vỏ dây bị gặm hở lõi đồng trên trần, trong tủ điện, trong máng cáp. Chuột gặm dây điện nguy hiểm tới mức nào là câu đội kỹ thuật hay được hỏi sau một vụ chập.
• Hồ sơ: nhà máy thực phẩm, bếp bệnh viện, kho lạnh đều bị hỏi sơ đồ trạm bả và sổ kiểm tra từng trạm. Không có sổ là lỗi, dù không thấy chuột.

Mùi khai ở góc kho và tiếng chạy trên trần về đêm là hai dấu thường được báo trước cả khi thấy phân. Nghe tiếng thì gần như chắc là chuột mái, vì chuột cống ít khi lên trần.

Nhà nhiều chuột còn kéo theo loài khác: rắn ráo, hổ đất vào nhà săn chuột, xem rắn vào nhà là rắn gì, cần người tới bắt thì xem bắt rắn và bịt lối chúng vào nhà; mèo không chủ tụ về bãi rác, kho có chuột, xem mèo hoang quanh nhà.

Gọi đúng loài rồi thì xử lý khác nhau ở đâu?

Khác ở chỗ đặt. Trong nhà, bếp và kho thực phẩm chỉ dùng bẫy và hộp giám sát không thuốc, đặt đúng đường đi: sát chân tường cho chuột cống, trên xà và máng cáp cho chuột mái, dày quanh ổ cho chuột nhắt. Bả có thuốc chỉ nằm trong trạm có khoá ở vành đai ngoài nhà.

Chia như vậy vì chuột ăn bả trong nhà hay chết trong trần, hốc tường, vài ngày sau bốc mùi và kéo nhặng tới; bả rơi vãi trong bếp lại là rủi ro cho thực phẩm và trẻ nhỏ. Vì thế kỹ thuật viên không tự ý đặt bả bên trong, chỉ đặt khi chính khách yêu cầu. Chuột cống đi xa 30–46 m mỗi đêm, nên trạm ở vành đai vẫn nằm trên đường nó ra vào.

Gói định kỳ với chuột là 4 lượt mỗi tháng, tuần một lượt; mỗi lượt ghi trạm nào có dấu ăn, bẫy nào dính, lỗ nào mới gặm, rồi dời điểm đặt và bịt đường vào. Chuột giảm dần qua các lượt chứ không hết trong một lần.

Nên dùng bẫy hay bả cho nhà ở, đọc chuột vào nhà nên dùng bẫy hay bả. Bẫy đặt mãi không dính, xem tại sao chuột không ăn mồi của bạn. Nhà máy và kho có cách riêng ở cách xử lý chuột cho nhà máy, kho; nhà ở, nhà hàng, bệnh viện xem trạm, bẫy chuột đặt khác nhau theo từng mặt bằng.