Chuột sinh sản nhanh tới mức nào?

Ba loài chuột trong nhà đẻ nhanh chậm khác nhau thế nào?

Chuột nhắt đẻ dày nhất: 5–6 con mỗi lứa, 5–10 lứa mỗi năm. Chuột cống to gấp hơn chục lần nhưng chỉ 4–6 lứa một năm và đẻ được sau khoảng 3 tháng tuổi. Chuột mái đẻ thưa nhất, 3–6 lứa một năm. Cùng một tháng bỏ mặc, ba loài cho ra ba mức nhân đàn khác nhau.

Bảng này giải thích vì sao một kho có chuột nhắt thường bùng nhanh hơn kho có chuột cống, dù chuột cống to hơn và gây tiếng động dễ nhận ra hơn nhiều. Cách nhận ra loài qua phân và đuôi có ở trang chuột nhắt: nặng 12–30 g, lọt khe 6 mm.

Vì sao chuột nhắt nhân đàn nhanh hơn chuột cống?

Chuột nhắt có ba lợi thế cộng dồn. Con mẹ thụ thai lại gần như ngay sau khi đẻ, nên lứa sau đã thành hình trong lúc lứa trước còn bú. Con non lớn nhanh và đẻ sớm hơn chuột cống nhiều. Và cả đàn sống gọn, chuột nhắt đi 3–9 m quanh ổ, sát ngay nguồn ăn.

Chuột cống thì phải đi xa hơn để kiếm ăn, thường khoảng 30–46 m quanh hang, và phải qua nhiều chỗ nguy hiểm hơn. Con non của nó cũng cần khoảng 3 tháng mới đẻ được. Ở cùng một mặt bằng, số chuột cống tăng chậm hơn. Bù lại, mỗi con phá nặng hơn: gặm ống nước, đào dưới nền, kéo rác ra khỏi thùng.

Chậm xử lý một tháng thì đàn lớn thêm bao nhiêu?

Với chuột nhắt, 5–10 lứa mỗi năm nghĩa là cứ khoảng 5–10 tuần một con cái lại thêm 5–6 con. Chậm một tháng, gần như chắc chắn đã có thêm một lứa. Nhân với số con cái đang có trong mặt bằng, và cộng thêm lứa đầu bắt đầu đẻ, đàn tăng theo phép nhân chứ không theo phép cộng.

Làm phép tính cho một con cái: 5–6 con mỗi lứa nhân 5–10 lứa là khoảng 25–60 con một năm, chưa tính con cháu của chúng. Con số thực tế thấp hơn vì chuột con chết nhiều, nhưng ở mặt bằng có thức ăn ổn định như bếp hay kho gạo, phần sống sót vẫn đủ để đàn tăng rõ sau vài tuần im lặng. Chờ chuột tự bỏ đi thì hầu như không xảy ra khi nhà còn chỗ trú và đồ ăn, xem chuột trong nhà có tự bỏ đi không.

Làm sao đo được đàn chuột đang lớn hay đang giảm?

Không cần bắt hết mới biết. Một phép đo lặp lại sau 2 tuần là đủ để thấy xu hướng. Chuột hoạt động ban đêm và tránh người, nên nếu đã thấy chuột chạy ban ngày thì mật độ thường đã cao; khi đó đo càng sớm càng tốt để có mốc so sánh.

1. Đi một vòng mặt bằng, đếm số điểm có phân tươi, ghi kèm vị trí cụ thể.
2. Rắc bột đánh dấu mỏng ở các điểm đó, để qua 1 đêm rồi chụp lại vết chân.
3. Đặt trạm bả không thuốc để giám sát, đếm lượng mồi bị ăn mỗi ngày trong 7 ngày. Chuột thường né trạm mới 3–5 ngày, nên mấy ngày đầu số liệu thấp là bình thường.
4. Lặp lại đúng phép đo sau 2 tuần, ở đúng các vị trí cũ.
5. Nếu lượng mồi bị ăn tăng trên 30%, đàn đang lớn chứ chưa giảm.

Dấu hiệu nhận ra chuột mới vào, trước khi cần tới phép đo, xem sáu dấu hiệu cho biết nhà đang có chuột.

Vì sao diệt một đợt xong chuột vẫn quay lại?

Quần thể chuột phản ứng với chỗ trống. Khi số cá thể giảm mà nguồn thức ăn và nơi trú giữ nguyên, phần còn lại đẻ dày hơn và chuột từ khu giáp ranh tràn sang lấp chỗ. Một đợt đặt bả hay một mẻ bẫy đơn lẻ hiếm khi giữ được kết quả quá 3–6 tuần.

Muốn giữ kết quả thì phải giảm sức chứa của mặt bằng: bịt lối vào, dọn nguồn ăn, kê kệ hàng cách tường. Những việc này quyết định kết quả nhiều hơn việc chọn loại thuốc. Cách làm theo từng loại mặt bằng, từ cửa nhận hàng tới kho khô, có ở chuột trong nhà máy, kho: vành đai, cửa kho, xưởng.

Nhịp sinh sản này đổi cách lên lịch xử lý ra sao?

Chuột nhắt thêm lứa mới sau vài tuần, nên lịch kiểm tra theo quý hay theo tháng đều trễ nhịp. Vì vậy gói định kỳ kiểm trạm và bẫy chuột mỗi tuần một lượt, tức 4 lần mỗi tháng, và giữ nhịp đó cả khi số liệu giám sát đã đi xuống 3 kỳ liên tiếp.

Mỗi lượt tuần đó, kỹ thuật viên của công ty kiểm bẫy và hộp giám sát không thuốc trong nhà, đặt cách nhau 6–12 m, rồi kiểm trạm bả có khoá ở vành đai ngoài, cách nhau 15–30 m. Bả chỉ đưa vào trong nhà khi khách yêu cầu, vì chuột ăn bả chết trong trần, vách sẽ bốc mùi.

Mốc đánh giá cũng không nên đặt ở lần thi công cuối, mà ở lần đo sau đó. Mặt bằng được coi là ổn khi 3 kỳ giám sát liền nhau không ghi nhận phân tươi, vết gặm mới hay mồi bị ăn thêm. Lần xử lý đầu làm số chuột giảm rõ; giữ ở mức thấp là việc của các lượt sau, như ở gói kiểm soát định kỳ có báo cáo từng lượt.

Ở TP.HCM, chuột đẻ mạnh nhất vào mùa nào?

Ở TP.HCM chuột đẻ gần như quanh năm vì nhiệt độ ít thay đổi, không có mùa lạnh chặn sinh sản như ở miền Bắc. Điều người ta thấy rõ hơn là đầu mùa mưa: nước dâng trong cống đẩy chuột cống lên mặt đất, vào nhà và kho, nên số chuột nhìn thấy tăng vọt trong vài tuần.

Vì sao thành phố này nuôi được nhiều chuột như vậy, từ hệ thống cống tới chợ và hẻm, xem vì sao TP.HCM nhiều chuột hơn nơi khác. Cách đội kỹ thuật đặt trạm bả theo đường đi và bịt lối vào được mô tả ở trang chặn đàn chuột trước khi kịp đẻ lứa mới; mức phí theo mặt bằng ở bảng giá diệt chuột.