Chuột truyền bệnh gì cho người, lây qua đường nào?

Chuột có thể truyền những bệnh gì cho người?

Theo CDC Hoa Kỳ và WHO, những bệnh đáng biết ở nước mình gồm bệnh do xoắn khuẩn Leptospira, sốt chuột cắn, hantavirus, nhiễm Salmonella, cùng hai bệnh chuột truyền gián tiếp qua bọ chét là dịch hạch và sốt phát ban. Nhà có chuột không có nghĩa là sẽ mắc bệnh, nhưng nguy cơ tăng theo mức tiếp xúc.

Bảng dưới tóm tắt đường lây và khoảng thời gian thường phát bệnh theo các tài liệu y tế. Bảng giúp bạn nhớ lại mình đã tiếp xúc chuột lúc nào khi đi khám, không dùng để tự chẩn đoán.

Bệnh từ chuột lây sang người qua những đường nào?

Có năm đường chính, và chỉ một đường cần bị chuột cắn. Bốn đường còn lại đi qua thứ chuột để lại: nước tiểu, phân, nước bọt và bọ chét. Vì vậy người chưa từng chạm vào con chuột nào vẫn có thể phơi nhiễm, nếu bếp, kho hay sàn nhà là đường chuột đi hằng đêm.

• Nước tiểu dính vào vết xước trên tay, chân, hoặc bắn vào mắt, miệng khi dọn dẹp, lội nước ngập.
• Ăn uống thứ chuột đã gặm, đã đi qua: bao gạo, bánh mì, trái cây, nắp chai lon để trong kho.
• Hít bụi từ phân và nước tiểu khô bay lên khi quét, hút bụi, giũ thùng carton cũ.
• Vết cắn, vết cào khi bắt chuột bằng tay, gỡ chuột khỏi bẫy, hoặc chuột cắn người đang ngủ.
• Bọ chét, ve rời xác chuột chết để tìm vật chủ mới, trong đó có người và chó mèo.

Leptospira hay được nhắc tới nhất ở nước mình vì mùa mưa ngập. Nguy cơ nhiễm và lời khuyên cho nhà có chó mèo có ở bài loài nào gây hại cho người và chó mèo.

Không chạm vào chuột có bị lây bệnh không?

Vẫn có thể, qua thức ăn và bề mặt chuột đã đi qua. Chuột nhắt tiểu thành giọt nhỏ dọc đường đi và chỗ ăn, nên mặt bàn bếp, kệ chén, túi bánh để qua đêm đều có thể dính. Rủi ro thật nằm ở những thứ mình ăn trực tiếp mà không rửa hay nấu lại.

• Thức ăn có dấu gặm, túi bị cắn thủng, bánh có phân bên cạnh: bỏ đi, không cắt bỏ phần gặm rồi ăn tiếp.
• Bát đũa, nồi chảo để trên kệ chuột đi qua: rửa lại bằng nước rửa chén trước khi dùng.
• Lon, chai nước để trong kho hay tủ dưới: rửa sạch nắp, miệng lon trước khi uống.
• Mặt bàn bếp buổi sáng: lau trước khi đặt đồ ăn nếu nhà đang có dấu chuột.

Trẻ nhỏ và người già có dễ bị hơn không?

Có, vì hai lý do khác nhau. Trẻ bò, chơi dưới sàn và hay đưa tay lên miệng, nên tiếp xúc phân, nước tiểu nhiều hơn người lớn. Người già, người có bệnh nền hay đang điều trị làm giảm miễn dịch thì khi mắc bệnh thường nặng hơn và cần được khám sớm hơn.

Nước tiểu chuột nhắt còn là nguồn dị nguyên lớn trong nhà. Ở trẻ nhạy cảm, tiếp xúc protein trong nước tiểu chuột nhắt liên quan tới hen khởi phát sớm, nên nhà có trẻ bị hen, khò khè kéo dài mà có dấu chuột thì nên kể với bác sĩ. Cách xử lý chuột mà không đặt bả trong tầm tay trẻ có ở bài diệt chuột căn hộ có an toàn cho trẻ. Nhận ra vệt và mùi nước tiểu chuột trong nhà, xem nước tiểu chuột màu gì, mùi gì, hay đọng ở đâu.

Dọn phân và ổ chuột thế nào để không hít phải mầm bệnh?

Nguyên tắc là làm ướt rồi mới gom, không bao giờ quét hay hút bụi khô. CDC hướng dẫn mở cửa 30 phút cho thông gió trước khi dọn, đeo găng cao su, xịt ướt đẫm phân, nước tiểu và ổ bằng dung dịch 1 phần thuốc tẩy pha 9 phần nước, rồi để ngấm 5 phút.

Sau đó gom bằng khăn giấy, cho vào túi buộc kín, lồng thêm một túi nữa rồi bỏ vào thùng rác có nắp. Xác chuột gỡ khỏi bẫy cũng làm như vậy, không cầm tay trần. Lau lại sàn, rửa tay bằng xà phòng sau khi tháo găng. Khoang trần hay kho nhiều phân lâu năm thì để người có đồ bảo hộ làm.

Bị chuột cắn hoặc có triệu chứng sau khi tiếp xúc chuột thì làm gì?

Bị cắn hay cào thì rửa vết thương ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, rồi đi khám để bác sĩ quyết định có cần điều trị hay không. Không tự mua thuốc uống. Khi khám, nói rõ đã bị chuột cắn, hoặc đã dọn chỗ có chuột, lội nước ngập trong mấy tuần gần đây.

Các dấu hiệu nên đi khám sớm sau khi tiếp xúc chuột gồm sốt cao, đau cơ nhiều, nhất là bắp chân, đau đầu dữ dội, mắt đỏ, vàng da, tiểu ít hay tiểu sẫm màu. Những triệu chứng này dễ nhầm với cảm cúm hay sốt xuất huyết, nên thông tin về chuột giúp bác sĩ chọn xét nghiệm đúng. Có cần tiêm phòng dại, uốn ván sau vết cắn hay không, xem bài bị chuột cắn có cần tiêm phòng không.

Giảm nguy cơ bệnh từ chuột trong nhà bằng cách nào?

Cách giảm nguy cơ bền nhất là giữ cho số chuột trong và quanh nhà ở mức thấp, vì lau dọn chỉ xoá dấu của những đêm đã qua. Kỹ thuật viên làm theo nguyên tắc bẫy bên trong, bả bên ngoài, để không có chuột trúng bả chết thối trong vách hay trần nhà.

Trong nhà, bếp và chỗ để thức ăn chỉ đặt bẫy và hộp giám sát không thuốc, cách nhau 6–12 m dọc tuyến chuột. Trạm bả có khoá đặt ở vành đai ngoài, cách nhau 15–30 m; bả trong nhà chỉ đặt khi chủ nhà yêu cầu. Gói theo dõi chuột đi 4 lần mỗi tháng, mỗi tuần kiểm bẫy, trạm một lượt, giữ số chuột ở mức thấp chứ không hứa hết chuột sau một lần.

Chi tiết cách làm có ở trang dịch vụ diệt chuột bẫy trong, bả ngoài và gói kiểm soát định kỳ mỗi tháng. Muốn biết nhà mình đang có loài nào, xem trang ba loài chuột trong nhà; các bài chuyên sâu khác về chuột nằm trong nhóm bài chuyên sâu về chuột.