Mối có cánh là gì?
Mối cánh không phải một loài mối riêng. Đó là giai đoạn sinh sản trong vòng đời của đàn mối: khi tổ đủ lớn, một số con phát triển thành mối cánh và bay ra ngoài để tìm chỗ lập tổ mới.
Mối thuộc bộ Blattodea, cùng nhánh tiến hoá với gián, và được xếp vào phân thứ bộ Isoptera. Ở Việt Nam, loài gây hại phổ biến nhất cho công trình là mối đất thuộc giống Coptotermes.
Sau khi bay, mối cánh rụng cánh, ghép đôi và tìm nơi ẩm để làm tổ. Vì vậy thấy mối cánh trong nhà không có nghĩa là chúng vừa từ đâu bay tới — thường là trong hoặc ngay cạnh nhà bạn đã có một tổ đủ trưởng thành để sinh ra chúng.
Cách diệt mối có cánh?
Không có cách nào diệt mối cánh mà giải quyết được vấn đề, vì mối cánh chỉ là phần nổi. Đập hết số bay trong nhà thì tổ vẫn nguyên và sẽ tiếp tục ăn.
Việc cần làm theo thứ tự:
1. Tắt bớt đèn trong đợt mối bay và đóng cửa lưới, để chúng không tụ vào nhà. Đây chỉ là biện pháp tạm thời trong vài ngày.
2. Nhặt lại vài con và giữ trong lọ — kỹ thuật viên cần nhìn để xác định đúng loài.
3. Tìm tổ. Đi dọc chân tường tìm đường đất, gõ vào khung cửa và đồ gỗ nghe tiếng rỗng, soi các chỗ ẩm.
4. Xử lý tổ bằng bả lây truyền hoặc bằng hàng rào hoá chất trong nền, tuỳ vị trí và kết cấu công trình.
Tuyệt đối không phun thuốc diệt côn trùng lên đường đất mối. Thuốc giết ngay đám đang đi, đàn nhận ra tuyến đó nguy hiểm và mở tuyến khác trong cùng ngôi nhà — bạn mất manh mối duy nhất đang có.
Tại sao mối có cánh bay vào nhà?
Vì hai lý do đơn giản: chúng bị ánh sáng hút, và trong hoặc gần nhà bạn có một tổ mối đã đủ trưởng thành.
Mối cánh bay theo đợt, thường vào chập tối sau một cơn mưa đầu mùa, khi độ ẩm không khí cao. Chúng bay yếu và không đi xa được — phần lớn chỉ vài chục mét từ tổ. Đó là lý do một đợt mối cánh trong nhà là dấu hiệu đáng chú ý hơn nhiều so với một con mối đơn lẻ.
Chúng vào qua cửa sổ, khe cửa, lỗ thông gió và cả các khe nhỏ ở chân tường. Sau khi vào, chúng bay quanh nguồn sáng rồi rụng cánh xuống sàn.
Nếu bạn thấy một đống cánh rụng gần cửa sổ hoặc dưới đèn, hãy coi đó là lúc nên kiểm tra nhà chứ không phải chỉ quét dọn.
Mối có cánh có hại không?
Bản thân con mối cánh gần như vô hại: nó không cắn, không đốt, không truyền bệnh và cũng không ăn gỗ trong giai đoạn bay. Vòng đời bay của nó chỉ kéo dài vài giờ tới vài ngày.
Cái đáng lo là ý nghĩa của nó. Mối cánh xuất hiện nghĩa là có một tổ mối trưởng thành ở gần, và chính đàn mối thợ trong tổ đó mới là bên gây thiệt hại — chúng ăn gỗ, ván ép, giấy và hồ sơ suốt cả năm mà không lộ ra ngoài.
Ngoài ra, mỗi cặp mối cánh ghép đôi thành công là một tổ mới có thể hình thành. Một đợt bay lớn trong nhà làm tăng khả năng có thêm tổ ngay tại chỗ.
Nói ngắn gọn: đừng sợ con mối cánh, hãy coi nó là lời cảnh báo và đi tìm tổ.
Mối có cánh có ăn được không?
Ở một số vùng, mối cánh được người dân thu bắt trong mùa bay và chế biến làm món ăn — đây là tập quán có thật ở nhiều nước, và mối cánh giàu đạm.
Tuy nhiên với mối bay vào nhà thì không nên. Chúng đã bay qua khu vực có thể vừa được phun thuốc, đậu vào bề mặt bẩn, hoặc xuất phát từ tổ nằm trong khu vực đã xử lý hoá chất. Không có cách nào biết được bằng mắt.
Còn về việc mối ăn gì: mối thợ ăn xenlulozơ — gỗ, ván ép, giấy, carton. Chúng không ăn bê tông, không ăn kim loại và không ăn nhựa; chúng chỉ đi xuyên qua khe hở của những vật liệu đó để tới nguồn gỗ.
Mối có cánh bay vào nhà là điềm gì?
Theo quan niệm dân gian, mối cánh bay vào nhà được nhiều người xem là điềm báo. Chúng tôi không bàn về phần đó.
Về mặt sinh học thì hiện tượng này có lời giải rất cụ thể: mối cánh bay theo mùa, thường vào chập tối sau cơn mưa đầu mùa khi độ ẩm lên cao, và chúng bị ánh đèn hút vào. Chúng bay yếu, hiếm khi đi xa quá vài chục mét — nên đàn bay vào nhà bạn gần như chắc chắn xuất phát từ một tổ ở ngay trong hoặc sát nhà.
Nếu muốn hiểu nó như một điềm báo, thì đây là điềm báo duy nhất có căn cứ: nhà bạn nhiều khả năng đang có tổ mối, và nên kiểm tra trước khi phần gỗ hỏng tới mức phải thay.
Mối có cánh sống được bao lâu?
Giai đoạn bay rất ngắn — thường chỉ vài giờ tới vài ngày. Sau khi bay, mối cánh rụng cánh, tìm bạn ghép đôi và tìm nơi ẩm để làm tổ. Phần lớn chết trước khi làm được việc đó, vì bị chim, thằn lằn, kiến ăn hoặc đơn giản là khô nước.
Chỉ một tỉ lệ rất nhỏ ghép đôi thành công. Cặp sống sót trở thành mối chúa và mối vua của tổ mới, và từ lúc đó tuổi thọ đổi hẳn: mối chúa có thể sống hơn mười năm, đẻ trứng liên tục suốt thời gian đó.
Đây là lý do một tổ mối bỏ mặc vài năm sẽ lớn hơn nhiều so với hình dung ban đầu, và cũng là lý do xử lý phải nhắm vào tổ chứ không nhắm vào số mối nhìn thấy.
Mối có cánh và kiến có cánh khác nhau điểm gì?
Hai loài này bay cùng mùa và hay bị nhầm. Phân biệt bằng ba dấu hiệu, nhìn được bằng mắt thường:
1. Eo. Mối có thân thẳng đều từ đầu tới đuôi. Kiến thắt eo rõ giữa ngực và bụng.
2. Cánh. Mối có hai đôi cánh dài bằng nhau và dài hơn thân. Kiến có đôi cánh trước dài hơn đôi cánh sau rõ rệt.
3. Râu. Râu mối thẳng, trông như chuỗi hạt nhỏ. Râu kiến gấp khúc thành hình khuỷu tay.
Thêm một dấu hiệu nữa: mối rụng cánh hàng loạt ngay sau khi bay, nên nền nhà đầy cánh rời là dấu hiệu của mối chứ không phải kiến.
Phân biệt đúng rất đáng công, vì cách xử lý hoàn toàn khác nhau. Kiến cánh chỉ gây phiền, còn mối cánh báo hiệu có tổ đang ăn gỗ trong nhà.
Mối có cánh có ăn gỗ không?
Trong giai đoạn bay thì không. Mối cánh gần như không ăn gì trong vài ngày đó — nhiệm vụ duy nhất của chúng là bay ra, ghép đôi và lập tổ mới.
Phần ăn gỗ là việc của mối thợ. Mối thợ chiếm phần lớn số cá thể trong tổ, không có cánh, không ra ánh sáng, và làm việc suốt ngày đêm. Chúng ăn xenlulozơ trong gỗ, ván ép, giấy và carton, tiêu hoá được nhờ vi sinh vật cộng sinh trong ruột.
Mối ăn từ trong ra và chừa lại lớp vỏ ngoài mỏng. Đó là lý do một thanh gỗ nhìn còn nguyên vẹn vẫn có thể đã rỗng ruột — gõ vào nghe tiếng rỗng là cách kiểm tra nhanh nhất.
Mối có cánh có cắn người không?
Mối cánh không cắn người. Hàm của chúng yếu và trong giai đoạn bay chúng không có nhu cầu tấn công gì cả.
Trong tổ thì có một đẳng cấp cắn được: mối lính. Mối lính có đầu lớn và hàm khoẻ, dùng để chống lại kiến — kẻ thù chính của mối. Nếu bạn cạy một đường đất và chạm tay vào, mối lính có thể kẹp, gây cảm giác châm nhẹ. Nó không có nọc độc, không truyền bệnh, và hầu như không để lại dấu.
Nói cho đúng: mối không nguy hiểm cho người. Rủi ro của mối nằm ở kết cấu công trình và đồ gỗ, không nằm ở sức khoẻ.
Mối có cánh cắn có ngứa không?
Mối cánh không cắn nên không gây ngứa. Nếu bạn bị ngứa hoặc rát sau khi trong nhà có côn trùng bay vào, nhiều khả năng đó không phải mối.
Hai loài hay bị nhầm trong cùng mùa:
1. Kiến ba khoang. Không cắn, nhưng dịch trong thân gây bỏng rát và phồng da khi bị miết lên người. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của các ca "bị côn trùng bay đốt" vào đầu mùa mưa. Đừng đập, hãy thổi chúng đi.
2. Muỗi. Đốt gây ngứa ngay, để lại nốt sưng nhỏ.
Nếu vết thương rát và phồng thành vệt dài, hãy rửa nước sạch và tránh gãi, đừng bôi thuốc lung tung. Còn nếu chỉ thấy cánh rụng đầy nền nhà mà không ai bị gì, thì đó đúng là mối — và việc cần làm là kiểm tra nhà chứ không phải bôi thuốc.
Chi phí diệt mối có cánh là bao nhiêu?
Không có báo giá riêng cho "mối có cánh", vì việc phải làm là xử lý tổ chứ không phải xử lý số mối đang bay.
Chi phí phụ thuộc bốn thứ: diện tích cần xử lý, vị trí tổ, phương pháp phù hợp với kết cấu công trình, và thời gian bảo hành bạn muốn. Cùng một ngôi nhà, phương án đặt bả lây truyền và phương án tạo hàng rào hoá chất trong nền có chi phí khác nhau đáng kể, và thời gian bảo hành cũng khác.
Vì vậy con số chỉ chốt được sau khảo sát tận nơi. Khảo sát không mất phí và không thu phí nếu bạn không dùng dịch vụ — kỹ thuật viên xác định loài, tìm tổ, rồi mới đưa phương án và giá.
Mức giá tham khảo cho từng loại mặt bằng có trong bảng giá của công ty.