Các nhóm hoạt chất diệt côn trùng khác nhau thế nào?

Hoạt chất diệt côn trùng chia thành những nhóm nào?

Chia theo cách hoạt chất làm côn trùng chết thì có năm nhóm chính. Tên thương mại có hàng chục loại, nhưng đọc dòng thành phần sẽ thấy phần lớn thuộc một trong năm nhóm dưới đây. Cùng nhóm thì cùng cơ chế, nên đổi nhãn mà không đổi nhóm thường không đổi được kết quả.

Tên từng nhóm và các chữ viết tắt như IGR, Bti có trong sổ tay giải nghĩa thuốc và cách làm.

Vì sao bả tác động chậm lại tốt hơn với gián, kiến, mối?

Vì ba loài này sống theo đàn, con nhìn thấy ngoài sáng chỉ là phần nhỏ. Thuốc giết nhanh làm chết con đang bò và khiến đàn tránh khu đó, còn ổ vẫn nguyên. Bả tác động chậm để con ăn kịp về ổ và chia lại cho con khác, nên bả tốt là bả không giết ngay.

Một thử nghiệm thực địa với bả gel ghi nhận số gián Đức giảm hơn 95% sau 14 ngày. Gián Đức trú trong khe hẹp 0,8–4,8 mm, nơi tia phun khó chạm tới, nên bả đặt đúng khe làm việc tốt hơn phun tràn. Xịt thuốc gia dụng quanh chỗ đặt bả thì gián né khu đó và bỏ ăn.

Mối được xử lý bằng nhóm hoạt chất nào?

Mối thường được xử lý bằng hai nhóm chính: bả ức chế lột xác như hexaflumuron trong trạm để mối thợ tha về tổ, và nhóm thần kinh chậm như imidacloprid mà một số nơi khoan chân tường, bơm vào đất làm hàng rào. Cả hai cách này đều có trên thị trường, còn cách công ty làm thì khác.

Khử Trùng Toàn Cầu không khoan và không dùng bả ức chế lột xác: công ty đặt trạm nhử, phun thuốc truyền dẫn lên mối thợ, rắc bụi thuốc lên đường mui; công trình mới thì phun nền móng 3–5 lít/m² trước khi đổ bê tông.

Tuỳ tình huống thực tế và quần thể mối nhiều hay ít, kỹ thuật viên linh động dùng thuốc phù hợp cho từng trường hợp.

Hai hoạt chất trừ mối cũ đã bị loại khỏi danh mục thuốc bảo vệ thực vật từ 2019, hết hạn dùng ngày 12/02/2021. Thuốc trừ mối hiện dùng phải có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam. Theo quy trình của công ty, trạm nhử đặt 7–14 ngày, nghiệm thu sau 14 ngày rồi mới phun thuốc lên mối thợ để chúng mang về tổ. Nhận ra mối đất hay mối gỗ khô trước khi chọn cách, xem soi đường mui đất và hạt phân gỗ khô; các bước có ở trang diệt mối đất sau khi đã xác định loài.

IGR và chế phẩm Bti diệt lăng quăng tác động thế nào?

IGR (chất điều hoà sinh trưởng côn trùng) không giết con trưởng thành mà chặn con non lột xác, hoá nhộng, nên lứa sau không lớn được. Bti là vi khuẩn Bacillus thuringiensis israelensis: lăng quăng ăn phải thì chết ngay trong nước. Cả hai chỉ nhắm giai đoạn non, không thay được việc dọn ổ nước và phun muỗi.

Hai nhóm này hợp với lăng quăng vì trứng muỗi vằn nở, lớn thành muỗi trong 7–10 ngày: chặn được ở ổ nước là bớt một lứa muỗi mới. Thông tư 05/2026/TT-BYT cấm hoạt chất sinh học trong chế phẩm diệt côn trùng gia dụng và y tế, chỉ chừa vài chủng, trong đó có Bacillus thuringiensis chủng AM65-52 và 266-2. Vì vậy chế phẩm Bti phải đúng chủng và có số đăng ký lưu hành.

Với muỗi, công ty làm ba việc: xử lý ổ nước, phun sương hoặc ULV toàn khu vực, và phun tồn lưu thành dải dọc chân tường cao 1 m tính từ mặt nền. Chế phẩm nào công ty dùng cũng có số đăng ký lưu hành và được pha đúng liều trên nhãn. Các bước từng buổi có ở trang xử lý ổ nước và phun muỗi theo khu.

Tồn lưu và dạng chế phẩm ảnh hưởng tới hiệu lực ra sao?

Tồn lưu là thời gian thuốc còn tác dụng trên bề mặt: trên vách khô trong nhà, WHO kỳ vọng thuốc bám 3–6 tháng với deltamethrin, chỗ hay lau mất sớm hơn. Dạng chế phẩm cũng quan trọng: huyền phù (SC) và bột thấm nước (WP) bám tốt trên tường vôi, gạch thô; nhũ dầu (EC) hợp bề mặt nhẵn.

Phun dạng nhũ dầu lên tường hút nước làm hoạt chất bị kéo vào sâu, nơi côn trùng không chạm tới, nên hiệu lực mất đi phần lớn. Nắng trực tiếp, mưa và lau chùi là ba thứ làm mất lớp tồn lưu nhanh nhất. Bảng thời gian giữ hiệu lực theo từng bề mặt có ở bài sau khi phun, hiệu lực kéo dài bao lâu.

Vì sao đôi khi phun đúng thuốc mà không ăn thua?

Phần lớn trường hợp là do dùng sai nhóm, sai dạng hoặc sai chỗ, không phải thuốc kém. Bốn lỗi dưới đây gặp nhiều nhất khi kiểm lại một mặt bằng đã phun nhiều lần mà côn trùng vẫn còn, và chỉ lỗi đầu tiên mới liên quan tới việc côn trùng quen thuốc.

• Dùng mãi một nhóm. Quần thể quen dần với một cơ chế, chương trình dài cần luân phiên nhóm.
• Sai dạng chế phẩm. Dạng nhũ dầu trên bề mặt hút nước mất phần lớn hiệu lực.
• Sai chỗ. Phun giữa phòng thay vì khe chân tường, gầm tủ nơi côn trùng trú.
• Nguồn còn nguyên. Hoạt chất không chạm tới trứng trong bọc hay lăng quăng trong nước.

Cơ chế vì sao dùng mãi một thuốc thì kém dần, và cách xoay vòng nhóm cho đúng, được tách riêng ở bài dùng mãi một loại thuốc vì sao kém dần.

Nên hỏi đơn vị thi công những gì về hoạt chất?

Năm câu dưới đây đủ để biết đơn vị thi công chọn hoạt chất theo loài và mặt bằng hay dùng một bình cho mọi nhà. Hoá chất dùng trong nhà ở phải có số đăng ký lưu hành theo Nghị định 91/2016, và người thuê có quyền xin tên hoạt chất cùng bảng dữ liệu an toàn.

1. Lượt này dùng hoạt chất gì, thuộc nhóm cơ chế nào?
2. Có nằm trong danh mục được phép cho loại mặt bằng của tôi không? Với mối, thuốc là thuốc bảo vệ thực vật do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý.
3. Dạng chế phẩm nào, có hợp bề mặt tường nhà tôi không?
4. Lượt sau có đổi nhóm không, hay vẫn dùng nhóm này?
5. Trẻ nhỏ, vật nuôi và thực phẩm cần tránh khu xử lý trong bao lâu?

Với bả gián, Texas A&M khuyên chuyển sang hoạt chất khác khi bả không hiệu quả sau 2–3 tuần. Trước khi đổi, soi lại chỗ đặt bả và nguồn thức ăn trong nhà: bả nằm sai khe thì nhóm nào cũng kém. Xoay nhóm chỉ có căn cứ khi mỗi lượt đều ghi lại đã dùng gì, việc có sẵn trong kiểm soát định kỳ có biên bản từng lượt. Mức giá xử lý mối theo mặt bằng có ở bảng giá diệt mối theo mặt bằng.