Muỗi đốt có nguy hiểm không và loài nào truyền bệnh gì?

Sau 4 tới 10 ngày, thường là 5 tới 7 ngày. Nếu qua 14 ngày không sốt thì lần đốt đó không gây bệnh. Phần lớn vết muỗi vằn đốt không truyền bệnh vì không phải con muỗi nào cũng mang virus; chỉ muỗi đã hút máu người bệnh trước đó mới lây. Dấu hiệu bắt đầu là sốt cao đột ngột 39 tới 40 độ, đau đầu sau hốc mắt, đau cơ khớp, có thể phát ban. Sốt cao 2 ngày trong mùa dịch thì đi xét nghiệm, không tự uống thuốc chờ.

Muỗi vằn Aedes truyền sốt xuất huyết, Zika, chikungunya và sốt vàng da; ở TP.HCM sốt xuất huyết là bệnh thực tế nhất. Muỗi nhà Culex truyền viêm não Nhật Bản và giun chỉ bạch huyết. Muỗi anophen truyền sốt rét, chủ yếu ở vùng rừng núi, ven biển và biên giới, hiếm ở nội thành. Một loài không truyền bệnh của loài khác, nên nhận ra loài trong nhà là biết phải phòng bệnh gì; bộ câu hỏi muỗi trong nhà là loài gì hướng dẫn nhận biết.

Sưng to trong 1 tới 2 ngày là phản ứng dị ứng với nước bọt muỗi, hay gặp ở trẻ em, không phải nhiễm trùng. Nhiễm trùng khi vết đốt bị gãi trầy rồi sau 2 tới 3 ngày đỏ lan rộng, nóng, đau, có mủ vàng và có thể sốt; đó là chốc lở hoặc viêm mô tế bào, cần bôi hoặc uống kháng sinh theo bác sĩ. Cắt móng tay cho trẻ, rửa vết đốt bằng xà phòng và bôi kem giảm ngứa để trẻ khỏi gãi là cách phòng.

Hai rủi ro. Một là sốt xuất huyết: trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ khi mắc dễ chuyển nặng hơn và khó nhận ra vì chỉ thấy sốt, bỏ bú, quấy. Hai là phản ứng tại chỗ: trẻ sơ sinh sưng to hơn người lớn và dễ nhiễm trùng khi gãi. Trẻ dưới 2 tháng không dùng được kem chống muỗi có DEET, nên màn kín, quần áo dài sáng màu và diệt ổ bọ gậy quanh nhà là cách chính. Bài bảo vệ trẻ nhỏ khỏi muỗi đốt nói kỹ.

Không, và đây là câu trả lời dứt khoát đã được nghiên cứu nhiều lần. Virus HIV không sống và không nhân lên được trong cơ thể muỗi, bị tiêu hoá trong dạ dày muỗi; muỗi cũng không bơm máu của người trước vào người sau, chỉ bơm nước bọt. Lượng virus dính trên vòi muỗi quá nhỏ để lây. Tương tự, muỗi không truyền viêm gan B, C. Muỗi chỉ truyền được những mầm bệnh nhân lên được trong chính con muỗi, như virus sốt xuất huyết và ký sinh trùng sốt rét.

Sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người. Muỗi vằn đốt người bệnh trong khoảng 5 ngày đầu có sốt sẽ mang virus, sau 8 tới 12 ngày ủ trong muỗi thì đốt người khác và truyền. Vì vậy người bệnh cần nằm màn cả ban ngày trong tuần đầu để không làm nguồn cho muỗi, và cả nhà phải diệt bọ gậy, diệt muỗi ngay trong 1 tới 2 ngày sau khi có ca bệnh, không chờ hết bệnh. Nhà hàng xóm trong bán kính 100 mét cũng thuộc vùng nguy cơ.

Zika hiện ít ghi nhận ở Việt Nam so với đợt 2016 tới 2017, nhưng chưa biến mất và cùng do muỗi vằn truyền. Rủi ro lớn hơn với thai phụ hiện nay là sốt xuất huyết: thai phụ mắc dễ chuyển nặng, sinh non và chảy máu khi sinh. Phụ nữ mang thai cũng bị muỗi đốt nhiều hơn vì thở ra nhiều CO₂ và thân nhiệt cao hơn. Cách phòng an toàn cho thai kỳ: màn, quần áo dài, kem chống muỗi có DEET nồng độ dưới 30% được coi là an toàn, và diệt ổ bọ gậy.

Ở số người tiếp xúc và ở việc không ai chịu trách nhiệm ổ đẻ. Một ổ bọ gậy trong bồn cây hay bể nước chữa cháy hở có thể tạo ca sốt xuất huyết cho nhiều nhân viên hoặc học sinh cùng lúc, và trường học có trẻ nhỏ là nhóm dễ chuyển nặng. Muỗi vằn đốt ban ngày, đúng giờ làm việc và giờ học. Cơ sở đông người vì thế cần lịch kiểm tra ổ đẻ hằng tuần và xử lý định kỳ, xem giải pháp xử lý muỗi cho trường học.

Sốt cao đột ngột trên 39 độ kéo dài quá 2 ngày, nhất là trong mùa dịch; đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chảy máu cam hoặc chân răng, chấm đỏ dưới da, tay chân lạnh, lừ đừ, đây là dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng và thường xuất hiện lúc hết sốt, ngày 3 tới 6. Với trẻ nhỏ: bỏ bú, ngủ li bì, tiểu ít. Với vết đốt: đỏ lan rộng nhanh, mủ, sốt kèm theo. Không tự truyền dịch hay dùng aspirin, ibuprofen khi nghi sốt xuất huyết.

Mùa mưa, từ khoảng tháng 6 tới tháng 11, đỉnh thường rơi vào tháng 8 tới tháng 10, khoảng một tháng sau khi mưa đều. Mưa tạo vật chứa nước mới khắp nơi và nhiệt độ 28 tới 32 độ rút ngắn vòng đời muỗi. Mùa khô vẫn có ca vì muỗi vằn đẻ trong nước sạch chứa trong nhà, không phụ thuộc mưa. Việc cần làm trước mùa nằm ở bài vì sao muỗi bùng lên một tuần sau mưa lớn.

Trong ngày đầu: đổ hết nước đọng trong và quanh nhà, thay nước lọ hoa, úp vật chứa, thả cá hoặc muối vào bể không đổ được, đậy kín bể nước. Ngủ màn kể cả ban ngày với trẻ nhỏ và người bệnh. Mặc quần áo dài, dùng kem chống muỗi khi ở ngoài sáng sớm và chiều tối. Phối hợp với y tế phường khi họ phun diện rộng: mở cửa cho phun, không tự phun đè lên. Phun của gia đình chỉ có ích sau khi đã diệt bọ gậy.

Có, nhưng nguy cơ thấp hơn vùng nông thôn nhiều vì virus cần lợn và chim nước làm vật chủ trung gian. Ở ngoại thành và nơi giáp khu chăn nuôi, muỗi Culex đẻ ở cống, ao, ruộng và đốt ban đêm. Trẻ em chưa tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản là nhóm rủi ro. Cách phòng chính là tiêm chủng đủ mũi, ngủ màn và lưới cửa; bài muỗi Culex, thủ phạm viêm não Nhật Bản có hồ sơ loài.

Trong nội thành gần như không, vì muỗi anophen truyền sốt rét cần môi trường rừng, suối, ven biển. Rủi ro là với người đi công tác, du lịch vùng núi Tây Nguyên, biên giới hoặc đi nước ngoài vùng lưu hành rồi về thành phố phát bệnh. Sốt rét gây sốt theo cơn, rét run rồi vã mồ hôi, cần xét nghiệm máu. Người về từ vùng rừng mà sốt trong vòng một tháng nên nói với bác sĩ về chuyến đi.

Có. Muỗi truyền giun tim cho chó và mèo, bệnh tiến triển âm thầm nhiều tháng, làm chó ho, mệt và suy tim; ở TP.HCM giun tim khá phổ biến ở chó nuôi ngoài sân. Thú cưng không lây sốt xuất huyết và không làm nguồn bệnh cho người. Phòng bằng thuốc ngừa giun tim theo lịch thú y và giảm muỗi quanh chuồng, khay nước uống của thú cưng thay mỗi ngày vì đó cũng là ổ đẻ muỗi vằn.

Không. Mỗi lần muỗi hút chỉ khoảng vài phần nghìn mililít, cần hàng trăm nghìn vết đốt mới tương đương một lần hiến máu. Vấn đề của bị đốt nhiều không phải mất máu mà là ba thứ: xác suất gặp con muỗi mang virus tăng, mất ngủ và gãi gây nhiễm trùng ở trẻ, và với người dị ứng nước bọt muỗi thì sưng lớn, nổi mề đay. Ở gia súc, trâu bò trong chuồng nhiều muỗi có thể giảm cân vì không nghỉ được.

Sẹo thâm là do gãi làm trầy và viêm, không phải do muỗi. Với trẻ em da nhạy, ngay sau khi bị đốt rửa bằng xà phòng, chườm lạnh vài phút, bôi kem giảm ngứa hoặc kem chứa kẽm, cắt móng tay ngắn. Không bôi dầu nóng, không dán cao lên vết đốt hở. Vết thâm ở trẻ thường mờ sau vài tháng. Trẻ bị đốt hằng ngày thì thâm chồng thâm, nên chặn muỗi đốt bằng màn và diệt ổ vẫn là cách chính.

Cần phun khi trong khu vực có ca sốt xuất huyết, khi mật độ muỗi cao mà ổ đẻ nằm ngoài tầm mình như kênh, bãi đất trống, hoặc khi là cơ sở đông người. Phun tồn lưu lên nơi muỗi đậu và phun sương diệt muỗi trưởng thành đều an toàn khi làm đúng nồng độ và thời gian chờ; nhà có trẻ nhỏ, thai phụ, người hen và thú cưng cần rời chỗ theo hướng dẫn. Bài sau khi phun muỗi bao lâu vào nhà được và trang an toàn khi phun thuốc nói rõ thời gian chờ.