Nhà máy mới xây xong đã có muỗi, nguồn từ đâu?

Vì sao nhà máy vừa bàn giao đã có sẵn muỗi?

Vì công trường là nơi đọng nước nhiều nhất mà không ai coi là vấn đề. Lúc thi công, khuôn viên có hàng chục điểm nước cùng lúc: hố móng, rãnh dở, bể thử áp, bạt che. Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên một điểm tồn tại 2 tuần đã cho ra hai lứa.

Nhân với vài chục điểm là đủ để nhà máy có sẵn quần thể muỗi ngay ngày bàn giao, trước cả khi dây chuyền đầu tiên chạy. Muỗi ở giai đoạn này chủ yếu là muỗi vằn nở từ vật chứa nước mưa, và muỗi cống nở từ rãnh, hố ga còn đọng bùn.

Công trường để lại những điểm đọng nước nào?

Danh mục này khác với danh mục của nhà máy đang vận hành, nên phải kiểm riêng và dày hơn trong mấy tháng đầu. Bảy nhóm điểm dưới đây là nơi gần như công trình nào cũng để lại; nhà máy khoảng 2 ha thường có 30–80 điểm nước cần ghi vào sơ đồ.

• Hố móng, hố kỹ thuật chưa lấp và rãnh đào dở.
• Bể thử áp đường ống và bể chứa nước thi công.
• Thùng phuy, xô, khay trộn vữa để ngửa ngoài trời.
• Bạt che vật liệu bị võng, tạo vũng nước trên mặt bạt.
• Lốp xe cũ, pallet nhựa và vật rỗng tại bãi tập kết.
• Máng xối và ống thoát mái vừa lắp nhưng chưa thông.
• Nhà vệ sinh tạm và khu sinh hoạt của công nhân thi công.

Vì sao đổ hết nước rồi mà muỗi vằn vẫn nở tiếp?

Vì trứng muỗi vằn bám ở thành vật chứa, ngay trên mép nước, và trứng chịu khô tới 8 tháng. Đổ nước khỏi thùng phuy mà không cọ thành, rồi để thùng ngửa ngoài trời, thì trận mưa kế tiếp làm số trứng đó nở. Mỗi con cái đẻ 100–200 trứng mỗi lứa, rải ra nhiều vật chứa.

Vì vậy việc dọn công trường phải đi kèm cọ thành và lật úp, hoặc đưa hẳn vật chứa ra khỏi khuôn viên. Đặc điểm muỗi vằn, giờ đốt và nơi đẻ có ở trang muỗi vằn: đốm trắng ở chân, đẻ nước sạch.

Giai đoạn nào thuộc trách nhiệm của ai?

Phần lớn tranh cãi về muỗi ở nhà máy mới đến từ chỗ không ai ghi rõ ranh giới trách nhiệm theo giai đoạn. Cách chia dưới đây chạy được trên thực tế: nhà thầu giữ công trường, chủ đầu tư giữ khâu nghiệm thu, bảo trì giữ tháng đầu.

Đưa yêu cầu chống đọng nước vào hợp đồng thi công thế nào?

Thêm một điều khoản ngắn vào hợp đồng với nhà thầu xây dựng, kèm một dòng trong biên bản nghiệm thu bàn giao. Đây là cách rẻ nhất và ít chủ đầu tư làm: không tốn thêm hạng mục nào, chỉ buộc nhà thầu dọn đúng những thứ họ vẫn phải dọn trước khi rút khỏi công trường.

• Nhà thầu không để nước đọng quá 7 ngày tại bất kỳ điểm nào trong khuôn viên.
• Vật chứa để ngoài trời phải úp ngược hoặc che bạt căng, không võng.
• Trước khi bàn giao từng hạng mục: dọn vật rỗng, thông máng xối, lấp hoặc đậy hố kỹ thuật.
• Vật liệu buộc phải lưu lại được ghi vào biên bản, kèm vị trí để đưa vào danh mục kiểm.

Tháng đầu vận hành cần làm những việc gì?

Tháng đầu là lúc quần thể muỗi từ giai đoạn thi công còn nguyên, trong khi quy trình vận hành chưa chạy đều. Đây cũng là lúc xử lý nguồn dễ nhất: chưa có hàng, chưa có dây chuyền, mọi khu đều tiếp cận được. Phun không gian ở nhà máy trống ít giá trị nếu nguồn nước còn nguyên.

1. Khảo sát toàn khuôn viên bằng gáo và vợt, đánh dấu từng điểm có lăng quăng lên sơ đồ.
2. Đổ, lấp hoặc đậy mọi điểm làm được; rãnh, hố ga, bể không đổ được thì thả thuốc diệt lăng quăng.
3. Cọ thành và lật úp thùng phuy, xô, khay còn sót lại, hoặc đưa ra khỏi khuôn viên.
4. Kiểm lại sau 7–10 ngày, đúng một vòng đời; điểm còn lăng quăng thì xử lý lại.
5. Giao cho bảo trì danh mục kiểm hằng tuần theo sơ đồ, nhất là mùa mưa.
6. Hỏi ban quản lý khu công nghiệp lịch xử lý mương chung để khớp lịch với việc trong khuôn viên.

Số muỗi trưởng thành thường giảm rõ sau 1–2 tuần, khi lứa đang có hết vòng đời mà không có lứa mới thay. Không giảm thì còn nguồn chưa tìm ra, hoặc nguồn nằm ngoài hàng rào; khi đó mở rộng khảo sát ra mương và đất trống lân cận. Ở Chơn Thành, nhiều nhà máy giáp vườn cao su nên phải kiểm cả phía đó, xem mương ngoài hàng rào KCN ở Chơn Thành. Nhà máy trong khu công nghiệp dùng chung cống, bể nước thải với hàng chục nhà máy khác, xem nguồn côn trùng chung ngoài hàng rào nhà máy trong KCN.

Lỗi thiết kế nào khiến muỗi ở lại lâu dài?

Ba lỗi hay gặp nhất là rãnh thoát không đủ dốc, hố ga không có nắp kín, và máng xối không có lưới chắn rác. Cả ba đều giữ nước sau mỗi trận mưa, nên dù dọn công trường kỹ tới đâu, nhà máy vẫn tự sinh ổ muỗi mới mỗi mùa mưa.

Nếu công trình còn trong thời hạn bảo hành xây dựng, đây là lúc yêu cầu nhà thầu khắc phục; sửa dốc rãnh lúc này gần như không tốn gì, sửa sau đó thì phải phá và đổ lại. Ổ nước quanh nhà máy đang chạy kiểm theo vòng nào, xem muỗi ở nhà máy, kho: rãnh, bể nước thải, bãi lốp. Khi nhà máy đã chạy ca đêm, xem thêm muỗi cống kiếm ăn đúng giờ ca đêm; một đợt xử lý ổ nước và phun tường, xem dịch vụ diệt muỗi từ ổ nước.