Zika và sốt xuất huyết khác nhau thế nào?

Zika và sốt xuất huyết giống và khác nhau ở đâu?

Giống ở loài muỗi truyền và cách phòng, khác ở gần như mọi thứ còn lại. Sốt xuất huyết do virus Dengue, Zika do virus Zika; cả hai đi qua muỗi Aedes đốt ban ngày. Bảng dưới để hiểu vì sao hai bệnh hay bị nhắc chung, không phải để tự chẩn đoán ở nhà.

Triệu chứng của hai bệnh khác nhau thế nào?

Sốt xuất huyết thường đến bằng cơn sốt cao đột ngột, kèm đau đầu, đau mỏi người; phần lớn người mắc có biểu hiện rõ. Zika thì ngược lại: phần lớn người nhiễm không thấy gì, số có triệu chứng thường chỉ sốt nhẹ, phát ban, đỏ mắt, đau khớp. Hai nhóm dấu hiệu chồng lên nhau khá nhiều.

Zika nếu có biểu hiện thì thường nhẹ: đau đầu nhẹ, ban đỏ có khi ngứa, mắt đỏ, mỏi khớp, tự lui sau vài ngày tới khoảng một tuần. Chính vì nhẹ nên nhiều người không đi khám, trong khi với thai phụ thì những dấu hiệu nhẹ như vậy cũng không được bỏ qua.

Vì chồng lấn như vậy, bảng triệu chứng trên mạng không giúp ai tự phân biệt được. Người sốt kèm phát ban có thể là sốt xuất huyết, Zika hay một bệnh khác hẳn, và chỉ xét nghiệm mới trả lời được.

Bệnh nào dễ trở nặng hơn?

Với người mắc, sốt xuất huyết là bệnh cần theo dõi sát hơn. Theo hướng dẫn chẩn đoán của Bộ Y tế, tiểu cầu giảm từ ngày 3–7 của bệnh, đúng lúc nhiều người tưởng đã hạ sốt là khỏi. Đây là giai đoạn bác sĩ dặn theo dõi và tái khám, không tự ý ở nhà chờ.

Zika hiếm khi nặng với chính người nhiễm, nhưng rủi ro dồn vào thai nhi khi mẹ nhiễm lúc mang thai. Vì vậy câu hỏi "bệnh nào nguy hiểm hơn" tuỳ người: với người lớn khoẻ là sốt xuất huyết, với thai phụ thì Zika đáng lo không kém. Các đường lây riêng của Zika có ở bài virus Zika lây qua những đường nào, ai cần chú ý.

Vì sao không tự phân biệt được hai bệnh ở nhà?

Vì dấu hiệu ban đầu chồng lên nhau và Zika thường không có dấu hiệu nào. Cảm thấy khoẻ không có nghĩa là không nhiễm, còn sốt kèm phát ban không nói được là bệnh gì. HCDC khuyên rõ: nghi sốt xuất huyết thì đi khám ngay, không tự mua thuốc hạ sốt rồi theo dõi ở nhà.

Thai phụ có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào cũng đi khám, dù chỉ sốt nhẹ. Bài này chỉ đi vào phần kiểm soát muỗi mà gia đình làm được; chẩn đoán và điều trị thuộc về cơ sở y tế. Từ vết đốt tới lúc sốt mất mấy ngày và ngày nào cần canh sát, xem muỗi đốt bao lâu thì biết có sốt xuất huyết.

Đã mắc sốt xuất huyết có tránh được Zika không?

Không. Đây là hai bệnh do hai virus khác nhau, dù cùng một loài muỗi truyền; mắc bệnh này không tạo ra sự bảo vệ cho bệnh kia. Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại sốt xuất huyết do một típ virus Dengue khác, nên không ai được chủ quan vì đã từng bệnh.

Hiện cũng chưa có vắc-xin Zika dùng rộng rãi. Với cả hai bệnh, phần gia đình chủ động làm được vẫn là tránh muỗi đốt lúc 6–8 giờ sáng và 16–18 giờ, khi muỗi vằn đốt nhiều nhất, và dọn vật chứa nước mỗi tuần, vì lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày.

Vì sao phòng một lần được cả hai bệnh?

Vì cả hai đi qua cùng một loài muỗi. Muỗi đốt người bệnh, virus nhân lên trong muỗi 8–12 ngày rồi muỗi mới truyền được sang người khác. Cắt muỗi quanh nhà trong khoảng đó là chặn được cả hai, nhất là khi nhà vừa có người sốt và đang được bác sĩ theo dõi.

Khi khu phố có ca sốt xuất huyết, y tế địa phương phun trong 24–48 giờ, phủ bán kính 200 m quanh nhà bệnh nhân; gia đình phối hợp mở cửa và dọn vật chứa nước. Chỗ muỗi vằn đẻ trong nhà có ở bài đặc điểm muỗi Aedes aegypti và nơi chúng đẻ; phun theo lịch khác phun khi có dịch ra sao, xem phun muỗi định kỳ khác phun khi có dịch.

Nhà vừa có người sốt thì kỹ thuật viên của công ty cũng làm theo đúng vòng đó: dọn và xử lý các ổ nước đọng trước, phun sương hoặc ULV quanh nhà cho muỗi đang bay, rồi phun tồn lưu thành dải dọc chân tường, cao 1 m tính từ mặt nền, cho con đậu nghỉ. Muỗi chạm thuốc chết từ từ chứ không rơi xuống ngay lúc phun. Nhà muốn giữ lịch thì gói định kỳ đi 1 lần mỗi tháng, nhà ẩm, thiếu sáng 2 lần mỗi tháng; chi tiết từng bước ở trang dịch vụ diệt muỗi.