Cách xử lý côn trùng trường học, mầm non: theo từng khu, lúc học sinh nghỉ
Cách xử lý côn trùng trường học là làm theo khu, lúc học sinh nghỉ: gel trong khe bếp bán trú, đổ nước đồ chơi, thông máng, diệt lăng quăng, bả hạt quanh ụ kiến lửa, hộp bả có khoá ngoài tầm tay trẻ. Lớp mầm non không đặt bả; kiểm lại sau 7, 14, 30 ngày.
Trường cho phun sương cả sân vào sáng thứ Hai trước giờ chào cờ, học sinh vào lớp còn ngửi mùi thuốc, vậy mà chiều thứ Tư trẻ vẫn bị muỗi đốt đầy chân. Muỗi bay đi rồi lại về, còn lăng quăng trong lốp xe đồ chơi, máng xối tắc lá vẫn nguyên.
Trang này đi theo từng khu của trường: bếp bán trú và căn tin, nhà vệ sinh, lớp học cùng phòng ngủ trưa; sân với đồ chơi; bãi cỏ có kiến lửa; mái với máng xối; kho học cụ, thư viện; ký túc xá. Mỗi khu làm gì, chỗ nào không đặt bả, nhiều loài thì làm theo thứ tự nào trong một buổi chiều thứ Bảy, và sau bao lâu thì biết kết quả. Muốn hiểu khu nào sinh côn trùng và việc nào thuộc y tế trường, xem kiểm soát côn trùng trường học.
Cách xử lý côn trùng trường học bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ sổ phản ánh của các lớp và một vòng đi sân: lớp nào báo muỗi, gián, kiến; góc sân nào có đồ chơi, chậu cây đọng nước; máng xối nào tắc; bãi cỏ có ụ đất xốp không; bếp bán trú có gián ở gầm bồn rửa không. Ghi lại theo khu trước khi quyết làm gì.
- Xếp sổ phản ánh: lớp nào, loài gì, mấy lần.
- Đi vòng sân: đồ chơi, chậu cây, rãnh, hố thu, bãi cỏ.
- Lên mái: máng xối, sân thượng, bồn nước.
- Soi bếp bán trú: gầm bồn rửa, chân bếp, kho thực phẩm, xe cơm.
- Đặt bẫy dính thử: ở bếp, kho, nhà vệ sinh, để qua cuối tuần.
- Chốt giờ làm: chiều thứ Bảy, kỳ nghỉ, với ban giám hiệu.

Một buổi đi soi như vậy thường cho thấy muỗi ở trường đến từ vài chỗ cụ thể, không phải từ cả sân. Có câu trả lời đó thì cách xử lý côn trùng trường học đi thẳng vào đúng khu, không phải phun cả trường rồi chờ xem phụ huynh còn phản ánh không. Bảo vệ nên đi cùng vì họ biết chỗ nào hay ngập, góc nào chứa đồ cũ.
Mỗi loài trong trường học xử lý theo hướng nào?
Mỗi loài một hướng: muỗi vằn đổ ổ nước, diệt lăng quăng, phun sương lúc vắng trẻ; gián Đức gel trong khe bếp; gián Mỹ phun tồn lưu cống nhà vệ sinh; kiến lửa bả hạt quanh ụ; ruồi dọn rác, đèn bắt ruồi ở căn tin; chuột hộp bả có khoá ngoài nhà, bẫy trong kho. Chi tiết từng loài có ở trang riêng.
| Loài | Ổ hay ở | Hướng xử lý chính | Trang chi tiết |
|---|---|---|---|
| Muỗi vằn | Đồ chơi, chậu cây, máng xối | Đổ nước, diệt lăng quăng, phun sương lúc vắng | xử lý muỗi trong trường học |
| Gián | Bếp bán trú, nhà vệ sinh | Gel trong khe, phun tồn lưu cống | xử lý gián ở bếp bán trú |
| Kiến, kiến lửa | Bãi cỏ, ngăn bàn, góc lớp | Bả hạt quanh ụ, gel trong khe | xử lý kiến trong trường học |
| Ruồi | Căn tin, điểm rác | Dọn rác, đèn bắt ruồi, lưới cửa | xử lý ruồi ở căn tin trường |
| Chuột | Kho, bếp, trần | Hộp bả có khoá, bẫy trong kho | xử lý chuột trong trường học |
| Mối | Thư viện, khung cửa gỗ | Trạm nhử, xử lý đất | xử lý mối trong trường học |
| Rệp | Ký túc xá, phòng ngủ trưa | Xử lý cả phòng, kiểm phòng bên | xử lý rệp ở ký túc xá |
Phần lớn trường có ba, bốn loài cùng lúc, nên các khu bên dưới gộp cách làm cho mọi loài ở khu đó. Muỗi vằn, loài trường học lo nhất, có đặc điểm riêng ở trang muỗi vằn; loài này đốt ban ngày, đúng giờ học, giờ ra chơi.

Xử lý ở bếp bán trú và căn tin thế nào?
Ở bếp bán trú, làm sau ca cuối khi bếp đã rửa, thức ăn đã cất: gel trong khe tủ, chân bếp, gầm bồn rửa; phun tồn lưu chân tường, gầm kệ; hộp bả có khoá ở cửa giao nhận; đèn bắt ruồi xa bàn chia cơm. Xe cơm, khay cơm được soi, xe rửa khô mỗi chiều.
- Khe tủ, chân bếp, bồn rửa: gel chấm nhỏ, nhiều điểm.
- Chân tường, gầm kệ: phun tồn lưu khi bếp nghỉ, thức ăn đã đậy cất.
- Cửa giao nhận: hộp bả có khoá ngoài, bẫy không thuốc trong kho.
- Bàn chia cơm: không đặt gel, bẫy trên bàn; đèn bắt ruồi đặt xa.
- Xe cơm, khay cơm: soi khe, rửa khô mỗi chiều.

Gián Đức một bọc có 30–40 trứng trong một bọc, con cái mang bọc tới gần lúc nở, nên ổ nhỏ ở gầm bồn rửa vài tuần đã lan ra cả bếp. Đặc điểm loài ở trang gián Đức. Xe cơm là đường gián đi từ bếp lên các lớp bán trú, nên làm bếp mà bỏ xe cơm thì vẫn có ảnh gián trong khay.

Xử lý ở nhà vệ sinh các lớp thế nào?
Nhà vệ sinh làm sau giờ học, khi đã lau: phun tồn lưu vào thoát sàn, khe ống, hộp gen; lắp nắp lưới thoát sàn; cọ lớp bám trong ống cho ruồi cống. Không phun lên bồn rửa tay, vòi nước, chỗ trẻ chạm vào. Cống ngoài nhà vệ sinh phun vào thành cống.
| Vị trí | Làm gì | Ai làm |
|---|---|---|
| Thoát sàn | Phun tồn lưu, nắp lưới | Người xử lý, bảo trì lắp nắp |
| Ống thoát bồn rửa | Cọ lớp bám | Lao công |
| Hộp gen, khe ống | Gel, soi gián Mỹ | Người xử lý |
| Cống ngoài | Phun thành cống, kiểm nắp | Người xử lý, bảo vệ |
| Bồn rửa tay, vòi | Chỉ lau, không phun | Lao công |

Gián Mỹ từ cống lên thoát sàn nhà vệ sinh ban đêm, sáng ra học sinh thấy ở hành lang. Nắp lưới thoát sàn là việc rẻ nhất mà giữ được lâu nhất. Ruồi cống nhỏ, cánh xám, hay đậu trên tường nhà vệ sinh; nguồn của nó là lớp bám trong ống, nên cọ ống mới hết.
Xử lý ở lớp học và phòng ngủ trưa thế nào?
Lớp học, phòng ngủ trưa không đặt bả, không phun khi có trẻ. Lớp phổ thông có kiến, gián thì gel trong khe kín ở chân tủ, khung cửa, nơi trẻ không với tới, làm cuối tuần. Lớp mầm non, phòng ngủ trưa chỉ dùng bẫy dính không thuốc đặt sau tủ, và dọn nguồn: vụn đồ ăn, nệm, gối.
- Dọn nguồn: ngăn bàn, góc lớp, tủ đồ ăn của lớp bán trú.
- Lớp phổ thông: gel trong khe kín chân tủ, khung cửa, cuối tuần.
- Lớp mầm non: chỉ bẫy dính không thuốc sau tủ, ngoài tầm tay.
- Phòng ngủ trưa: phơi nệm, kiểm khe giường gỗ nếu có phản ánh rệp.
- Cửa sổ gần sân cây: lưới chống muỗi.

Kiến trong lớp hầu như luôn theo vụn bánh kẹo trong ngăn bàn; gel đặt bao nhiêu cũng phải cạnh tranh với đồ ăn thật nếu lớp không dọn. Giáo viên nhắc học sinh mang hộp đồ ăn về mỗi chiều thứ Sáu là bước đầu, rẻ, và đủ để giảm phần lớn kiến trong lớp.
Xử lý muỗi ở sân, đồ chơi, bồn cây thế nào?
Ở sân, úp hoặc đổ nước đồ chơi, lốp xe, xô, chậu; thay cát đĩa chậu cây; thả thuốc diệt lăng quăng ở hố thu, rãnh không đổ được; phun sương bụi cây, hàng rào, gầm cầu trượt vào chiều thứ Bảy khi trường vắng. Không phun sương lúc có trẻ trong sân hay lớp đang mở cửa.
| Vị trí | Ổ muỗi | Cách làm |
|---|---|---|
| Lốp xe, xô, đồ chơi | Nước mưa đọng | Úp ngược, đục lỗ đáy |
| Chậu cây, bồn hoa | Đĩa hứng, nách lá | Đổ đĩa, thay cát |
| Hố thu, rãnh sân | Lá rác, nước tù | Thông, thả thuốc diệt lăng quăng |
| Hàng rào cây, bụi cây | Muỗi trú ban ngày | Phun sương lúc vắng trẻ |
| Gầm cầu trượt, nhà bóng | Góc tối, ẩm | Phun sương, kiểm nước đọng |

Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên đổ nước đồ chơi mỗi tuần là đủ cắt vòng; phun sương chỉ hạ muỗi trưởng thành trong vài ngày. Sau lượt phun, mở cửa lớp thông gió và chờ khoảng một giờ trước khi cho trẻ vào sân; làm chiều thứ Bảy thì sáng thứ Hai đã hết mùi.

Xử lý kiến lửa ở bãi cỏ thế nào?
Kiến lửa xử lý bằng bả hạt rải quanh ụ, cách ụ một khoảng, để kiến thợ tha về nuôi kiến chúa. Không đạp ụ, không tưới nước sôi, không xịt vào ụ. Rào ụ lại, không cho trẻ ngồi khu đó trong vài ngày; rải bả lúc trường vắng, khi cỏ khô.
- Tìm ụ: ụ đất xốp trên cỏ, không có lỗ ở đỉnh.
- Rào lại: dây hoặc biển, báo giáo viên.
- Bả hạt quanh ụ: rải vòng quanh, lúc cỏ khô, không mưa.
- Không tưới, không cắt cỏ: 2–3 ngày sau khi rải.
- Kiểm lại: sau 7 và 14 ngày, rải bổ sung ở ụ còn hoạt động.

Kiến lửa cắn đau, nốt sưng mủ, có trẻ dị ứng nặng, nên trường cần biết ụ ở đâu trước khi cho trẻ ra cỏ. Đặc điểm loài ở trang kiến lửa. Xịt hay đạp ụ làm kiến tràn ra cắn và tổ dời sang chỗ khác gần đó, nên một ụ thành hai, ba ụ chỉ sau vài ngày.
Xử lý mái, máng xối và sân thượng thế nào?
Máng xối thông lá rác để nước thoát; chỗ đọng không thông được thì thả thuốc diệt lăng quăng; sân thượng đổ chậu, khay, thùng chứa nước; bồn nước sinh hoạt chỉ kiểm nắp, không thả thuốc. Việc này làm đầu mùa mưa và sau mỗi trận mưa lớn.
- Thông máng xối: vớt lá, kiểm ống thoát.
- Soi lăng quăng: múc nước chỗ đọng.
- Thả thuốc diệt lăng quăng: chỗ không thông được.
- Sân thượng: đổ chậu, khay, thùng.
- Bồn nước: kiểm nắp, lưới ống thông hơi.

Máng xối là ổ muỗi trường học hay quên nhất vì không ai nhìn thấy từ dưới sân. Một máng tắc lá sau kỳ nghỉ hè có thể nuôi muỗi cho cả khu lớp học. Bảo vệ dọn máng mỗi tháng mùa mưa thì lượt phun sân chỉ còn phải lo phần muỗi bay từ ngoài vào.
Xử lý ở kho học cụ, thư viện thế nào?
Kho học cụ, thư viện dùng bẫy giám sát ở góc, gel trong khe kệ, bẫy chuột không thuốc trong kho, hộp bả có khoá ngoài cửa. Thư viện kiểm dấu mối ở khung cửa, kệ gỗ; mọt sách xử lý bằng phơi, cách ly sách. Không phun lên sách, đồ dùng học tập.
| Vị trí | Loài | Cách làm |
|---|---|---|
| Kho học cụ | Gián, chuột | Gel khe kệ, bẫy không thuốc |
| Kho thực phẩm bán trú | Chuột, mọt | Bẫy, kệ cách tường, thùng kín |
| Thư viện | Mối, mọt sách, gián | Kiểm khung gỗ, bẫy giám sát |
| Phòng thiết bị | Chuột | Bẫy, bịt khe cáp |
| Ngoài cửa kho | Chuột | Hộp bả có khoá |

Kệ kê cách tường khoảng 10–15 cm thì soi được khe sau kệ, chuột cũng mất lối đi kín dọc tường. Thư viện thấy đường đất trên khung cửa gỗ thì không phá, để người xử lý đặt trạm đúng đường mối.

Ký túc xá xử lý khác trường học ở chỗ nào?
Ký túc xá có người ở ngày đêm, nấu ăn ở bếp chung, có khi trong phòng, nên gián Đức ở bếp chung, rệp ở giường là chính. Làm bếp chung bằng gel trong khe, phòng có phản ánh rệp thì xử lý cả phòng và kiểm phòng bên; hành lang, phòng kỹ thuật phun tồn lưu khe khi sinh viên đi học.
- Bếp chung: gel trong khe tủ, gầm bồn rửa, sau tủ lạnh.
- Phòng có rệp: xử lý cả phòng, giặt nóng ga gối, kiểm phòng bên.
- Hành lang, phòng kỹ thuật: phun tồn lưu khe khi vắng người.
- Điểm rác tầng: thu gom mỗi ngày, gel quanh chân thùng.
- Thông báo sinh viên: dọn đồ ăn, không tự xịt trong hai tuần.

Rệp một buổi xử lý trọn gói, có xử lý bổ sung miễn phí trong 14 ngày nếu còn thấy rệp. Rệp đi theo vali, chăn chiếu, nên đầu học kỳ, sau kỳ nghỉ là lúc hay có phản ánh. Ban quản lý ký túc xá nên nhắc sinh viên kiểm đồ mang từ nhà lên, và báo ngay khi bị đốt thành hàng trên da.

Chỗ nào trong trường không đặt bả và thay bằng gì?
Không đặt bả, không phun trong lớp mầm non, phòng ngủ trưa, khu đồ chơi trong nhà, bàn chia cơm, bồn rửa tay, bồn nước sinh hoạt, lối học sinh đi. Ở những chỗ này dùng bẫy dính không thuốc, gel trong khe kín ở chỗ trẻ không với tới, hoặc chỉ dọn nguồn.
| Chỗ không đặt bả | Lý do | Thay bằng |
|---|---|---|
| Lớp mầm non, phòng ngủ trưa | Trẻ nhỏ chạm, ngậm | Bẫy dính không thuốc sau tủ |
| Khu đồ chơi trong nhà | Trẻ bò, ngồi sàn | Dọn nguồn, bẫy ngoài khu |
| Bàn chia cơm | Thức ăn | Gel ở khe chân bàn, sau ca |
| Bồn rửa tay, vòi | Trẻ chạm tay | Lau sạch, phun thoát sàn |
| Bồn nước sinh hoạt | Nước cấp | Kiểm nắp, lưới |
| Lối học sinh đi | Trẻ nhặt | Hộp bả có khoá ở góc khuất, ngoài lối |

Chế phẩm dùng ở trường có trong danh mục được phép của Bộ Y tế, có số đăng ký lưu hành; y tế trường giữ danh mục và phiếu an toàn. Mỗi hộp bả có khoá, đánh số, ghi trên sơ đồ, để y tế trường biết chính xác chỗ nào trong trường có bả.
Nhiều loài thì làm theo thứ tự nào trong một buổi chiều thứ Bảy?
Làm trong nhà trước, sân sau: bếp bán trú và căn tin; nhà vệ sinh; kho, thư viện; lớp học có phản ánh; rồi bãi cỏ rải bả kiến lửa; đổ nước đồ chơi, thông máng; phun sương sân sau chót, lúc chiều muộn. Gel, bả đặt trước, phun sau và xa chỗ gel.
- Bếp, căn tin: gel khe, phun tồn lưu chân tường.
- Nhà vệ sinh: phun thoát sàn, nắp lưới.
- Kho, thư viện: bẫy, gel khe kệ.
- Lớp có phản ánh: gel trong khe kín, bẫy dính.
- Bãi cỏ: bả hạt quanh ụ kiến lửa.
- Sân, máng: đổ nước, thông máng, diệt lăng quăng.
- Phun sương sân: chiều muộn, cửa lớp đã đóng.

Trường 1.500 học sinh thường làm xong trong một buổi chiều với hai, ba kỹ thuật viên. Thông báo phụ huynh trước 2–3 ngày, ghi giờ làm, để không ai đưa trẻ tới trường lúc đó. Các bước từ khảo sát tới kiểm lại, xem quy trình làm việc từ khảo sát tới kiểm lại.
Mẹo tự làm nào có tác dụng ở trường, mẹo nào không?
Mẹo có tác dụng là mẹo cắt nguồn: úp đồ chơi, đổ đĩa chậu cây, thông máng, đậy thùng rác, xe cơm rửa khô, nhắc học sinh dọn ngăn bàn, lưới cửa sổ lớp gần sân cây. Mẹo xua đuổi như tinh dầu sả, cây đuổi muỗi, vòng đeo tay, đèn siêu âm gần như không giảm muỗi, gián, chuột ở sân trường.
| Mẹo | Có tác dụng? | Vì sao |
|---|---|---|
| Úp đồ chơi, đục lỗ lốp xe | Có | Mất ổ lăng quăng |
| Thông máng mỗi tháng mùa mưa | Có | Mất ổ trên mái |
| Lưới cửa sổ lớp gần sân cây | Có | Chặn muỗi vào lớp |
| Trồng cây sả đuổi muỗi | Rất ít | Mùi chỉ quanh cây, chậu lại thành ổ nước |
| Vòng đeo tay đuổi muỗi | Rất ít | Chỉ quanh cổ tay |
| Nước sôi vào ụ kiến lửa | Không | Kiến chúa sâu dưới đất, tổ dời chỗ |
Phụ huynh hay hỏi về kem chống muỗi: kem bôi có tác dụng thật trong vài giờ, nhưng chỉ bảo vệ trẻ đã bôi, không giảm muỗi trong trường. Trường nên coi đó là cách bảo vệ thêm trong mùa dịch, không thay cho việc đổ ổ nước.

Sau 7, 14, 30 ngày kiểm kết quả thế nào?
Sau 7 ngày, đọc bẫy ở bếp, kho, so với lần đầu; xem sổ trẻ bị muỗi đốt. Sau 14 ngày, kiểm ụ kiến lửa, rải bổ sung; đi vòng ổ nước. Sau 30 ngày, lứa trong bọc trứng đã nở, nếu bẫy vẫn ít, sân không lăng quăng, lớp không phản ánh thì đạt.
| Mốc | Đọc gì | Đạt khi |
|---|---|---|
| 7 ngày | Bẫy bếp, kho; sổ phản ánh | Gián giảm rõ, ít trẻ bị đốt |
| 14 ngày | Ụ kiến lửa, ổ nước | Không ụ mới, không lăng quăng |
| 30 ngày | Mọi bẫy, hộp bả, sân, máng | Bẫy gần sạch, lớp không phản ánh |

Kết quả mỗi mốc ghi vào phiếu cho y tế trường. Trường muốn có người làm lượt, đọc bẫy đều mỗi tháng thì xem dịch vụ diệt côn trùng trường học; chi phí theo diện tích, xem bảng giá diệt côn trùng trường học.
Sai lầm hay gặp khi tự xử lý côn trùng ở trường học
Sai lầm hay gặp là phun sương sân sáng thứ Hai trước giờ vào lớp, rải bả chuột không hộp ở góc lớp, tưới nước sôi vào ụ kiến lửa, chỉ phun muỗi mà không đổ đồ chơi, và để học sinh tự mang bình xịt tới lớp. Mỗi sai lầm làm côn trùng quay lại hoặc để thuốc ở chỗ trẻ tiếp xúc.
| Sai lầm | Hậu quả | Cách làm đúng |
|---|---|---|
| Phun sân trước giờ vào lớp | Trẻ hít thuốc | Chiều thứ Bảy, kỳ nghỉ |
| Bả chuột không hộp | Trẻ nhặt | Hộp có khoá, ngoài lối |
| Nước sôi vào ụ kiến lửa | Tổ dời, thêm ụ | Bả hạt quanh ụ |
| Chỉ phun muỗi | Lăng quăng vẫn nở | Đổ đồ chơi, thông máng |
| Bình xịt trong lớp | Trẻ hít, kiến tách tổ | Báo y tế trường |
Phần lớn sai lầm đến từ việc muốn xong trước giờ học. Cách xử lý côn trùng trường học giữ được lâu khi nguồn được cắt trong tuần, chế phẩm chỉ dùng lúc trường vắng, và mọi điểm bả nằm trong hộp có khoá trên sơ đồ. Một lượt phun sương sân không thay được mười phút úp đồ chơi mỗi chiều thứ Sáu.

Câu hỏi thường gặp về tổng hợp tại trường học
Phun muỗi ở trường có ảnh hưởng học sinh không?
Trường mầm non có được đặt bả chuột không?
Thấy ụ kiến lửa trên cỏ nên làm gì?
Bao lâu thì muỗi ở trường giảm?
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn, từ kinh nghiệm thi công tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam từ năm 2020.
Duyệt chuyên môn: Lê Thành Nhân, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Khử Trùng Toàn Cầu.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- Internet Center for Wildlife Damage Management (ICWDM). House Mouse Biology. Truy cập lần cuối 27/09/2026.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Life Cycle of Aedes Mosquitoes, 2024. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- University of Maryland Extension (ghi chép bài giảng của TS. Simon Zebelo, UMES). The Life Cycle of a House Fly — Grower Lunch Break Notes, 2022. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TP.HCM (IMPE). Muỗi Aedes. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Texas A&M AgriLife — Fire Ant Project. Fire Ant FAQ. Truy cập lần cuối 25/09/2026.
- UF/IFAS (Đại học Florida). German Cockroach, Blattella germanica — Featured Creatures (EENY-002/IN128), EENY-002/IN128. Truy cập lần cuối 24/09/2026.

















