Cách xử lý côn trùng bệnh viện, phòng khám: theo khoa, theo khu, không dừng điều trị

Cách xử lý côn trùng bệnh viện bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ sổ phản ánh của các khoa và bảng chia mức nguy cơ đã được khoa kiểm soát nhiễm khuẩn duyệt. Xếp phản ánh theo khoa, theo loài; rồi đi soi nguồn: bếp dinh dưỡng, khu rác, cống hành lang kỹ thuật, hộp kỹ thuật cạnh khoa có phản ánh, sân.

1. Xếp sổ phản ánh: khoa nào, loài gì, mấy lần trong tháng.
2. Đối chiếu bảng mức nguy cơ: khoa có phản ánh thuộc mức nào, được dùng gì.
3. Soi nguồn: bếp, khu rác, cống, kho đồ vải, hộp kỹ thuật.
4. Đặt bẫy dính thử: ở phòng nhân viên, gầm tủ khoa, hộp kỹ thuật, 2–3 đêm.
5. Chốt giờ làm từng khoa: với điều dưỡng trưởng, hậu cần.

Kiến nhỏ ở nhiều khoa thì soi hộp kỹ thuật trước, vì đó thường là kiến Pharaoh với tổ nằm trong tường. Gián ở phòng nhân viên nhiều khoa thì soi bếp và xe cơm trước. Có câu trả lời đó thì cách xử lý côn trùng bệnh viện đi thẳng vào đúng khu, không phải làm cả viện một lượt rồi chờ xem phản ánh có giảm không.

Mỗi loài trong bệnh viện xử lý theo hướng nào?

Mỗi loài một hướng: gián Đức dùng gel trong khe bếp, phòng nhân viên; gián Mỹ phun tồn lưu cống; kiến Pharaoh dùng bả gel cho tha về tổ, không xịt; ruồi dọn khu rác, đèn bắt ruồi; muỗi diệt lăng quăng ở sân; chuột dùng trạm có khoá vòng ngoài, bẫy trong kho. Chi tiết từng loài có ở trang riêng.

Phần lớn bệnh viện có ba, bốn loài cùng lúc, nên các khu bên dưới gộp cách làm cho mọi loài ở khu đó. Gián Đức, loài hay gặp nhất trong bếp và phòng nhân viên, có đặc điểm riêng ở trang gián Đức; con cái mang bọc trứng tới gần lúc nở nên một ổ nhỏ lớn rất nhanh.

Xử lý ở bếp dinh dưỡng và căng tin thế nào?

Ở bếp dinh dưỡng, làm sau ca cuối khi bếp đã vệ sinh: gel trong khe tủ, chân bếp, quanh máy rửa; phun tồn lưu chân tường, gầm kệ khi thức ăn đã cất; trạm chuột ở cửa bếp, cửa kho; đèn bắt ruồi xa khu chia suất. Xe cơm được soi, chấm gel ở khe khung xe.

• Khe tủ, chân bếp, máy rửa: gel chấm nhỏ, nhiều điểm.
• Chân tường, gầm kệ: phun tồn lưu khi bếp nghỉ, thức ăn đã đậy cất.
• Cửa bếp, cửa kho: trạm chuột có khoá bên ngoài, bẫy không thuốc bên trong.
• Khu chia suất: đèn bắt ruồi đặt xa, không treo trên bàn chia.
• Xe cơm: soi khe khung, bánh xe; gel ở khe kín.

Xe cơm là đường gián Đức đi từ bếp lên các khoa, nên làm bếp mà bỏ xe cơm thì phòng nhân viên các khoa vẫn có gián. Khoa dinh dưỡng nên cho rửa xe cơm, để khô qua đêm sau ca cuối; xe để ướt trong góc bếp là chỗ trú ấm của gián. Căng tin cho người nhà làm như bếp, thêm thùng rác có nắp đạp chân ở khu ăn.

Xử lý ở khu lưu giữ chất thải y tế thế nào?

Khu lưu giữ chất thải làm sau giờ đơn vị thu gom lấy rác và khu đã rửa: phun tồn lưu chân tường, khe cửa, rãnh; trạm chuột có khoá vòng ngoài khu; đèn bắt ruồi trong khu; kiểm cửa, lưới thông gió để ruồi, chuột không vào được. Không đụng vào túi, thùng chất thải lây nhiễm.

1. Chờ thu gom, rửa xong: khu trống rác, sàn khô.
2. Phun tồn lưu: chân tường, khe cửa, rãnh thoát nước.
3. Trạm chuột: vòng ngoài khu, có khoá, đánh số.
4. Đèn bắt ruồi: trong khu, đặt thấp, quay vào trong.
5. Kiểm cửa, lưới: khe đáy cửa, lưới thông gió rách thì báo hậu cần.

Ruồi nhà sống khoảng 15–30 ngày, mỗi con cái đẻ nhiều lứa trên rác ướt, nên chỉ cần một ngày đơn vị thu gom tới trễ là có lứa mới. Đặc điểm loài ở trang ruồi nhà. Kỹ thuật viên đi vào khu này mặc đồ bảo hộ theo quy định của bệnh viện, và ghi vào biên bản nếu thấy thùng chất thải lây nhiễm để hở nắp.

Xử lý ở nhà vệ sinh, phòng tắm và cống thế nào?

Nhà vệ sinh, phòng tắm bệnh nhân làm bằng phun tồn lưu vào thoát sàn, khe ống, hộp gen sau khi đã lau; lắp nắp lưới thoát sàn; cọ lớp bám trong ống cho ruồi cống. Cống hành lang kỹ thuật phun tồn lưu vào thành cống, giờ ít người qua lại.

Phòng tắm bệnh nhân làm khi bệnh nhân đi khám, đi chiếu chụp, hoặc buổi chiều sau giờ tắm; phun vào lỗ thoát sàn, không phun lên tường, vòi sen. Ruồi cống nhỏ, cánh xám như hình trái tim, hay bị nhầm với ruồi giấm; nguồn của nó là lớp bám trong ống, nên cọ ống mới hết, phun không đủ.

Xử lý kiến Pharaoh trong hộp kỹ thuật thế nào?

Kiến Pharaoh xử lý bằng bả gel đặt dọc đường kiến, trong khe hộp kỹ thuật, quanh ống, để kiến thợ tha về nuôi kiến chúa. Không xịt, không lau đường kiến trong vài ngày đầu. Làm cùng lúc cả khoa có kiến và các khoa liền kề trên, dưới, hai bên.

• Soi đường kiến: dọc ống nước, ống oxy, khe tường, ổ điện.
• Bả gel: chấm nhỏ, nhiều điểm dọc đường, trong hộp kỹ thuật.
• Không xịt, không lau: báo khoa để hộ lý không lau đường kiến 3–5 ngày.
• Khoa liền kề: đặt bả cùng ngày ở khoa trên, dưới, hai bên.
• Vật tư y tế: cất băng gạc, dịch truyền vào tủ kín trong thời gian xử lý.

Kiến Pharaoh dài khoảng 2 mm, tổ có nhiều kiến chúa; khi bị xịt, tổ tách ra nhiều tổ nhỏ và chạy sang khoa bên, nên xịt làm việc khó hơn nhiều lần. Đàn thường giảm rõ sau 1–2 tuần khi kiến thợ đã tha đủ bả về tổ; lượt kiểm sau 14 ngày đặt bả bổ sung ở chỗ còn kiến. Băng gạc, chai dịch đã mở mà có kiến bò vào thì khoa xử lý theo quy định vô khuẩn, không dùng tiếp.

Xử lý ở buồng bệnh và phòng nhân viên thế nào?

Buồng bệnh có người nằm chỉ dùng gel trong khe kín và bẫy dính dưới gầm tủ, không phun. Phun tồn lưu khe chân tường chỉ làm khi buồng trống, như lúc chuyển bệnh nhân hoặc buồng mới xuất viện. Phòng nhân viên dùng gel trong khe tủ đồ, quanh lò vi sóng, tủ lạnh, làm lúc giao ca.

1. Hẹn giờ với điều dưỡng trưởng: buồng nào trống, buồng nào có người.
2. Buồng có người: gel trong khe tủ đầu giường, chân giường; bẫy dính dưới gầm.
3. Buồng trống: phun tồn lưu khe chân tường, gầm tủ cố định; mở cửa thông gió trước khi nhận người.
4. Phòng nhân viên: gel trong khe tủ đồ, quanh lò vi sóng, sau tủ lạnh.
5. Ghi biên bản: buồng, chế phẩm, chữ ký điều dưỡng.

Đồ ăn người nhà mang vào để qua đêm trong buồng là nguồn chính kéo gián, kiến vào khoa nội trú. Khoa nên có tủ có nắp hoặc nhắc người nhà mang về, nếu không gel đặt bao nhiêu cũng phải cạnh tranh với đồ ăn thật. Rệp ở giường, ghế người nhà làm theo cách riêng: xử lý cả dãy giường, kiểm lại sau 14 ngày.

Ở khu vô khuẩn làm gì và không làm gì?

Ở phòng mổ, hồi sức, sơ sinh, khu tiệt khuẩn trung tâm chỉ đặt bẫy giám sát không thuốc ở góc, gầm tủ cố định, và gel trong khe kín ở chỗ không có dụng cụ. Không phun, không phun sương. Thấy côn trùng thì tìm đường vào ở khu bên ngoài, xử lý ở đó, và báo khoa kiểm soát nhiễm khuẩn.

Kỹ thuật viên vào khu vô khuẩn theo quy định của khu: thay đồ, đội mũ, đi theo lối khoa chỉ định, có nhân viên khu đi cùng. Bẫy ở khu này được đọc mỗi lượt, một con côn trùng trên bẫy là việc phải ghi và tìm nguồn ở khu bên ngoài ngay trong tuần.

Xử lý ở kho đồ vải, kho vật tư và cửa giao nhận thế nào?

Kho đồ vải, kho vật tư dùng bẫy giám sát ở góc, gel trong khe kệ, bẫy chuột không thuốc bên trong; trạm có khoá ở cửa giao nhận bên ngoài. Hàng mới nhận được soi trước khi vào kho. Không phun lên đồ vải, thùng vật tư.

1. Cửa giao nhận: trạm chuột có khoá, chổi chặn đáy cửa.
2. Soi hàng mới: thùng giấy, pallet trước khi đưa vào kho.
3. Trong kho: bẫy không thuốc dọc tường, bẫy giám sát ở góc.
4. Kệ: gel trong khe kệ, cách tường để soi được.
5. Kho đồ vải bẩn: làm sau khi đồ đã chuyển đi giặt.

Kệ kê cách tường khoảng 10–15 cm thì kỹ thuật viên soi được khe sau kệ, chuột cũng không còn lối đi kín dọc tường. Kho hồ sơ bệnh án có khung gỗ, tủ gỗ cũ thì kiểm thêm dấu mối mỗi lượt.

Xử lý muỗi ở sân, vườn, hố ga thế nào?

Ở sân, vườn, đổ nước đọng ở chậu cây, vật chứa bỏ quên; thả thuốc diệt lăng quăng ở hố ga, hố thu không đổ được; phun sương bụi cây, gầm ghế đá vào chiều tối, khi ít người bệnh, người nhà ngồi ngoài. Không phun sương gần cửa sổ buồng bệnh đang mở.

Muỗi vằn đẻ trong nước sạch đọng lại và đốt ban ngày, đúng giờ người nhà ngồi chờ ngoài sân. Đặc điểm loài ở trang muỗi vằn. Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên mùa mưa hậu cần đi vòng sân mỗi tuần, người xử lý làm lượt tháng và lượt bổ sung đầu mùa.

Chỗ nào trong bệnh viện không được phun và thay bằng gì?

Không phun trong khu vô khuẩn, buồng bệnh có người, phòng có máy thở, lồng ấp, tủ thuốc, tủ vật tư vô khuẩn, quầy pha chế thuốc, bàn chia suất ăn, gần cửa gió điều hoà trung tâm. Ở những chỗ này dùng gel trong khe kín, bẫy không thuốc, hoặc làm khi khu trống.

Chế phẩm dùng ở bệnh viện có trong danh mục được phép của Bộ Y tế, có số đăng ký lưu hành; danh mục và phiếu an toàn nộp cho khoa kiểm soát nhiễm khuẩn duyệt trước lượt đầu. Khoa có người bệnh dị ứng, hen nặng thì báo trước để kỹ thuật viên chỉ dùng bẫy ở khu gần đó.

Làm cả viện theo thứ tự nào để không dừng điều trị?

Làm khu nguồn và khu ngoài trước, khu có người bệnh sau: sân, khu rác, cống, bếp sau ca cuối; rồi kho, hành lang kỹ thuật; rồi phòng nhân viên lúc giao ca; buồng bệnh theo giờ điều dưỡng hẹn; khu vô khuẩn sau ca vệ sinh. Mỗi khoa có giờ riêng, không cần dừng cả viện.

1. Sân, khu rác, cống: chiều tối, sau giờ thu gom.
2. Bếp dinh dưỡng: sau ca cuối, khi bếp đã vệ sinh.
3. Kho, hành lang kỹ thuật, cửa giao nhận: đêm, khi ít hàng ra vào.
4. Phòng nhân viên: lúc giao ca.
5. Buồng bệnh: theo giờ điều dưỡng trưởng hẹn, buồng trống trước.
6. Khu vô khuẩn: sau ca, khi khu được vệ sinh, có nhân viên đi cùng.

Bệnh viện 300 giường thường làm khu nguồn trong một tối với hai, ba kỹ thuật viên, còn buồng bệnh rải theo giờ các khoa trong vài ngày cùng tuần. Làm từ ngoài vào để côn trùng bị đẩy đi không dạt vào khu có người bệnh. Các bước từ khảo sát tới kiểm lại, xem quy trình làm việc từ khảo sát tới kiểm lại.

Mẹo tự làm nào có tác dụng ở bệnh viện, mẹo nào không?

Mẹo có tác dụng là mẹo cắt nguồn: không để đồ ăn qua đêm ở buồng, phòng nhân viên; đậy thùng rác; đóng cửa khu rác; đổ đĩa chậu cây; kê kệ kho cách tường. Mẹo xua đuổi như rắc phấn, xịt cồn, đặt chanh sả, đèn siêu âm gần như không giảm kiến, gián, chuột, có khi làm kiến Pharaoh lan.

Nhân viên khoa hay tự mua bình xịt về xịt khi thấy gián, kiến. Ở bệnh viện việc này vừa làm côn trùng lan, vừa để lại thuốc ở chỗ người bệnh tiếp xúc. Khoa nên có quy định chung: thấy côn trùng thì ghi sổ, báo hậu cần, không tự xịt.

Sau 7, 14, 30 ngày kiểm kết quả thế nào?

Sau 7 ngày, đọc bẫy ở bếp, phòng nhân viên, khu rác, so với lần đầu. Sau 14 ngày, kiểm đường kiến Pharaoh, đặt bả bổ sung, xem sổ phản ánh các khoa. Sau 30 ngày, lứa trong bọc trứng đã nở, nếu bẫy vẫn ít, khu vô khuẩn sạch thì đạt.

Kết quả mỗi mốc ghi vào báo cáo theo khoa cho khoa kiểm soát nhiễm khuẩn, có ảnh bẫy. Bệnh viện muốn có người đọc bẫy, báo cáo đều mỗi tháng theo khoa thì xem dịch vụ diệt côn trùng bệnh viện; chi phí theo diện tích, xem bảng giá diệt côn trùng bệnh viện.

Sai lầm hay gặp khi tự xử lý côn trùng ở bệnh viện

Sai lầm hay gặp là xịt kiến Pharaoh, phun buồng có người bệnh, rải bả chuột ở lối đi, đặt gel lên khay, bàn chia suất, và làm khu vô khuẩn mà không qua khoa kiểm soát nhiễm khuẩn. Mỗi sai lầm làm côn trùng lan rộng hơn hoặc để thuốc ở chỗ người bệnh tiếp xúc.

Phần lớn sai lầm đến từ việc muốn xử lý ngay lúc thấy. Cách xử lý côn trùng bệnh viện giữ được lâu khi làm theo bảng mức nguy cơ, từ ngoài vào trong, vào khe chứ không vào không khí, và mọi phản ánh đều đi qua sổ của khoa. Một lần xịt kiến Pharaoh có thể biến một khoa có kiến thành năm khoa có kiến.