Diệt chuột trường học: bếp bán trú, kho, thư viện, ký túc xá, làm ngoài giờ học

Diệt chuột trường học bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ bếp bán trú và kho thực phẩm, rồi tới khu rác, mương quanh trường, rồi mới tới các dãy lớp. Hỏi cô bếp, bảo vệ, giáo viên chủ nhiệm: ai thấy chuột ở đâu, giờ nào, lớp nào có sách vở bị cắn. Gom lại thành sơ đồ trường có đánh dấu.

Trường lớn nhiều dãy nhà nên có một người đầu mối, thường là quản trị cơ sở hoặc hành chính, nhận báo của giáo viên, giữ sơ đồ, đi cùng các lượt kiểm. Không có đầu mối thì mỗi lớp tự mua bẫy, tự đặt, và không ai biết chuột đã giảm hay chưa.

Chuột vào trường từ những đâu?

Trường học thường có sân rộng, cây lớn, mương thoát nước quanh trường, khu rác, bếp nấu cho hàng trăm suất mỗi ngày. Chuột cống vào từ mương, cống, khu rác; chuột mái lên mái các dãy lớp theo cây cao; chuột nhắt theo bao gạo, thùng thực phẩm, thùng sách vào kho.

Diệt chuột trường học vì vậy bắt đầu từ ngoài vào, không bắt đầu từ lớp học.

• Mương, cống quanh trường: chuột cống làm hang dọc bờ mương, lên theo hố ga sân trường.
• Khu rác: rác thức ăn bán trú, căng tin; thùng không nắp là nguồn ăn chính.
• Cây cao sát mái: đường chuột mái lên mái tôn, trần các dãy lớp, hội trường.
• Hàng giao cho bếp: bao gạo, rau củ, thùng sữa giao sáng sớm, để ở cửa bếp.
• Nhà dân sát tường rào: trường nằm trong khu dân cư đông, chuột đi qua lại giữa trường và nhà bên.

Chuột cống đi khoảng 30–46 m quanh hang, nên một hang ở bờ mương góc trường có thể kiếm ăn tới khu rác, cửa bếp. Chuột nhắt đi 3–9 m quanh ổ, nên khi thấy phân trong một lớp, ổ thường ở ngay lớp đó: tủ đồ, góc chứa giấy, hộc bàn giáo viên.

Sau những đợt nghỉ dài như nghỉ hè, nghỉ Tết, chuột trong trường thường tăng vì không ai đi lại, lớp đóng cửa, rác cũ còn sót. Lượt kiểm ngay trước ngày khai giảng, ngày đi học lại thường thấy nhiều dấu nhất trong năm.

Xử lý ở bếp bán trú, kho thực phẩm thế nào?

Bếp bán trú và kho thực phẩm làm như bếp nhà hàng: không bả bên trong, chỉ bẫy, hộp giám sát không thuốc đánh số dọc chân tường cách nhau 6–12 m; cống có nắp lưới, kệ cách tường khoảng 45 cm, đồ khô trong thùng có nắp. Trạm khoá chỉ đặt ngoài cửa sau.

Bếp bán trú nấu cho trẻ nhỏ nên mọi thứ chuột chạm vào đều phải bỏ: bao gạo có lỗ cắn, rau có dấu, thực phẩm khô bị mở. Ghi số lượng bỏ vào sổ bếp. Lượt kiểm bếp làm sau bữa chiều hoặc trước 6 giờ sáng, khi bếp chưa nấu, và người kiểm lau lại chỗ đặt bẫy trước khi bếp mở.

Bếp do đơn vị suất ăn thuê ngoài vận hành thì ghi rõ trong hợp đồng phần nào bên suất ăn lo, phần nào nhà trường lo, nhất là khu rác và cửa sau.

Căng tin, khu rác, sân trường làm gì?

Căng tin bán bánh kẹo, nước, đồ ăn vặt, nên là nguồn ăn thứ hai sau bếp. Khu rác và sân, nơi học sinh ăn quà, để lại vụn đồ ăn mỗi ngày. Căng tin cần hộp giám sát dưới kệ, đồ ăn trong thùng có nắp; khu rác cần thùng kín, trạm khoá xa nơi học sinh chơi.

• Căng tin: kệ hàng cách tường, bánh kẹo trong thùng có nắp ban đêm; hộp giám sát dưới kệ.
• Khu rác: thùng nắp kín, đổ cuối ngày; trạm khoá sát chân tường khu rác, có rào ngăn học sinh.
• Sân, ghế đá: nhắc học sinh bỏ vỏ bánh vào thùng; tạp vụ quét sân cuối ngày.
• Bồn cây, vườn trường: dọn lá mục, gạch vụn sát tường; cắt cành chạm mái.

Trạm bả ngoài trời ở trường học có thêm ba yêu cầu: khoá chắc, gắn cố định xuống nền, và đặt ở chỗ có rào hoặc khuất hẳn khỏi lối học sinh đi, như sau khu rác, dọc tường rào phía ngoài, trong hộp kỹ thuật. Trường mầm non thì không đặt trạm bả trong khuôn viên trẻ chơi; chỉ ở khu hậu cần có rào.

Ngoài giờ, chuột cống hay ra sân tìm vụn đồ ăn. Bảo vệ ca đêm thấy chuột ở đâu thì ghi lại; vài tuần là đủ biết hang ở góc nào.

Lớp học, thư viện, kho học cụ làm gì?

Trong lớp và thư viện chỉ dùng bẫy dính trong hộp che, đặt sau tủ, góc phòng, nơi học sinh không với tới, hoặc bẫy lồng đặt trên nóc tủ. Không đặt bẫy kẹp hở, không đặt bả. Việc cần làm trước cả bẫy là không để đồ ăn trong lớp qua đêm, dọn giấy, thùng carton cũ trong kho.

Giáo viên chủ nhiệm là người thấy dấu sớm nhất trong lớp. Một mẫu báo đơn giản gửi đầu mối gồm lớp, ngày, thấy gì là đủ. Sách vở bị chuột tè lên thì bỏ hoặc thay; bàn ghế có phân thì lau bằng dung dịch tẩy loãng trước giờ học.

Thư viện có sách cũ quý thì để trong tủ kính đóng kín, kiểm gáy sách mỗi tháng. Chuột nhắt thích gặm gáy sách đóng keo, và làm ổ trong hộc sau dãy sách ít người lấy.

Ký túc xá, nhà công vụ làm thế nào?

Ký túc xá có người ở cả đêm, nấu ăn trong phòng, để đồ ăn trên kệ, nên chuột có nguồn ăn mọi lúc. Làm như nhà ở nhiều phòng: bếp chung và khu rác có hộp giám sát, trạm khoá ở ngoài; trong phòng chỉ bẫy dính sau tủ; quy định đồ ăn trong hộp có nắp.

Xử lý chuột ký túc xá cần cả ban quản lý ký túc xá lẫn người ở cùng làm, vì đồ ăn trong phòng là nguồn chính.

• Bếp chung: gầm bồn rửa, sau tủ lạnh; bẫy trong hộp, lau bếp mỗi tối.
• Phòng ở: không để đồ ăn mở trên kệ, dưới giường; hộp nhựa có nắp.
• Khu rác tầng: thùng nắp kín, đổ mỗi ngày; không để túi rác ngoài cửa phòng.
• Trục ống, nhà vệ sinh: nắp thoát sàn có lưới; bịt khe quanh ống xuyên sàn.
• Mái, ban công: cắt cành chạm mái; không phơi đồ ăn khô trên ban công.

Ký túc xá đại học thường có hàng trăm phòng, nên không thể đặt bẫy mọi phòng. Đặt ở bếp chung, khu rác, trục ống mỗi tầng; phòng nào sinh viên báo dấu thì vào kiểm phòng đó, có ban quản lý ký túc xá đi cùng.

Ký túc xá trường phổ thông nội trú có học sinh nhỏ tuổi ở thì thêm một điều: bẫy trong phòng đặt trong hộp khoá hoặc trên cao, và giáo viên quản nhiệm biết vị trí từng bẫy.

Làm theo lịch học thế nào?

Việc lớn như buổi đặt trạm đầu, bịt khe, dọn kho nên làm vào cuối tuần hoặc dịp nghỉ hè, nghỉ Tết, khi không có học sinh. Lượt kiểm hằng tuần làm sau giờ tan học hoặc sáng sớm trước giờ vào lớp, ở bếp thì sau bữa chiều. Không làm trong giờ học ở khu học sinh.

Nghỉ hè là thời điểm tốt nhất trong năm cho việc bịt khe và sửa lỗi: thợ sửa trường thường làm cùng đợt, có thể trát lỗ ống, thay nắp cống, sửa cửa kho. Ghi danh sách khe cần bịt từ các lượt kiểm trong năm học để đưa vào kế hoạch sửa chữa hè.

Thông tư liên tịch 13/2016 về công tác y tế trường học yêu cầu trường giữ vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm ở bếp, căng tin. Lịch kiểm chuột và biên bản từng lượt là một phần giấy tờ nhà trường có thể đưa ra khi được kiểm tra.

An toàn cho học sinh khi đặt trạm, bẫy thế nào?

An toàn đến từ ba lớp: không có bả ở bất kỳ chỗ nào học sinh tới được; bẫy trong khu học sinh đặt trong hộp che hoặc trên cao; trạm bả ngoài trời có khoá, gắn chặt, đặt sau rào hoặc ở khu hậu cần. Mọi vị trí có trên sơ đồ, giáo viên và bảo vệ biết.

Thu xác chuột quanh trạm ngoài trời mỗi lượt kiểm, trước giờ học sinh tới. Bẫy có chuột dính trong lớp thì giáo viên không để học sinh chạm, cho vào túi buộc kín, đưa ra khu rác, rửa tay; báo đầu mối để thay bẫy.

Thông báo cho phụ huynh nên ngắn và cụ thể: nhà trường đang làm gì, ở khu nào, dùng gì, không có hoá chất phun trong lớp, không có bả ở chỗ học sinh tới. Phụ huynh hỏi thêm thì cho xem sơ đồ. Nói rõ từ đầu thường tránh được tin đồn "trường có chuột" lan trong nhóm phụ huynh.

Trường mầm non cần làm gì khác?

Trường mầm non có trẻ bò, ngủ trưa trên sàn, nhặt mọi thứ cho vào miệng, nên yêu cầu chặt nhất. Không đặt bẫy, trạm nào ở phòng học, phòng ngủ, sân chơi; chỉ đặt ở bếp, kho, khu rác có rào, và việc chính là chặn lối vào, giữ sạch. Mọi lượt kiểm làm khi không có trẻ.

Diệt chuột trường mầm non chủ yếu là chặn lối và giữ sạch; bẫy chỉ đặt ở khu hậu cần.

1. Bịt khe chân cửa, lỗ ống ở các phòng trẻ; nắp thoát sàn có lưới ở nhà vệ sinh trẻ.
2. Bếp và kho sữa, kho đồ ăn: hộp giám sát không thuốc, đồ ăn trong thùng kín.
3. Khu rác có rào, có cửa khoá; trạm khoá chỉ đặt trong khu này.
4. Phòng ngủ: chăn gối cất trong tủ kín ban ngày; kiểm gầm tủ mỗi tuần.
5. Đồ chơi bằng vải, xốp: kiểm vết cắn, bỏ cái có dấu chuột.

Trẻ mầm non dễ bị lây bệnh từ phân, nước tiểu chuột trên sàn, đồ chơi. Khi thấy dấu trong phòng trẻ, lau sàn, đồ chơi bằng dung dịch tẩy loãng trước khi trẻ vào, và để khô hẳn. Người lau đeo găng, khẩu trang, xịt ẩm trước khi lau, không quét khô.

Thông báo cho phụ huynh mầm non nên kèm câu "không có thuốc, bả ở phòng học, phòng ngủ, sân chơi". Đây là câu phụ huynh muốn nghe nhất, và cũng là cách làm đúng.

Chia việc giữa nhà trường, bếp, đơn vị làm thế nào?

Nhà trường lo phần vệ sinh, sửa chữa và đầu mối; bếp hoặc đơn vị suất ăn lo phần trong bếp; đơn vị diệt chuột lo đặt, đọc trạm, báo cáo. Chia rõ trên giấy để khi có chuột ở cửa bếp thì biết ai phải sửa nắp cống, ai phải dọn rác.

Một buổi trao đổi ngắn đầu năm học giữa ban giám hiệu, bếp, đơn vị làm và đại diện giáo viên giúp mọi người biết vị trí bẫy, cách báo dấu và những gì không được làm. Đầu mỗi học kỳ nhắc lại một lần là đủ.

Trường thuê đơn vị suất ăn mà đơn vị đó đã có hợp đồng diệt côn trùng riêng cho bếp thì gộp sơ đồ hai bên làm một, tránh chỗ trống ở cửa sau bếp, khu rác, là chỗ nằm giữa hai hợp đồng.

Cách diệt chuột trường học theo thứ tự nào?

Làm từ ngoài vào, từ khu hậu cần tới khu học sinh, trong một ngày cuối tuần khi trường vắng. Một trường phổ thông 5.000–10.000 m² thường cần cả ngày cho buổi đầu; trường mầm non nhỏ khoảng nửa ngày, vì ít dãy nhà và khu hậu cần gọn.

1. Vành đai, mương, tường rào: trạm khoá dọc tường rào phía ngoài khu học sinh, cạnh mương, hố ga.
2. Khu rác: trạm khoá quanh khu, rào ngăn; dặn thùng có nắp.
3. Bếp bán trú, kho thực phẩm: hộp giám sát, bẫy trong hộp; kiểm cống, nắp.
4. Căng tin: hộp giám sát dưới kệ, góc kho.
5. Thư viện, kho học cụ, phòng máy: hộp bẫy ở góc, bịt lỗ cáp.
6. Lớp có dấu: hộp che sau tủ; dặn giáo viên.
7. Ký túc xá nếu có: bếp chung, khu rác tầng, trục ống.
8. Bàn giao: sơ đồ cả trường, danh sách khe cần bịt, mẫu báo dấu cho giáo viên.

Sau buổi đầu, lượt kiểm hằng tuần đọc hết khu hậu cần, đọc các lớp có dấu. Lớp chưa từng có dấu được kiểm theo vòng mỗi tháng. Trước khai giảng và sau mỗi đợt nghỉ dài, kiểm cả trường một lượt.

Mẹo tự làm nào có tác dụng ở trường?

Ở trường, việc tự làm có tác dụng nhất là quy định đồ ăn: học sinh không để đồ ăn trong ngăn bàn, tủ lớp qua đêm; căng tin cất hàng vào thùng có nắp; bếp dọn sạch sau bữa chiều. Mẹo đuổi chuột bằng mùi hay âm thanh không có tác dụng lâu.

Băng phiến hay được đặt trong tủ sách, tủ đồ lớp để "đuổi chuột, gián". Không nên làm ở trường: hơi băng phiến độc với trẻ, và chuột không bỏ đi vì nó. Tủ kín, đồ ăn cất đi, có tác dụng hơn.

Đừng để từng lớp tự mua bả. Bả rải trong lớp là thứ trẻ có thể nhặt, và chuột ăn bả có thể chết trong trần lớp, bốc mùi giữa năm học.

Đọc kết quả và giữ biên bản thế nào?

Mỗi lượt kiểm có biên bản: khu nào, trạm số mấy, có dấu ăn hay không, bẫy nào có chuột, việc trường cần làm, chữ ký đầu mối. Sau một tháng, số trạm có dấu ăn ở bếp và khu rác phải giảm, lớp học không còn giáo viên báo dấu. Giữ biên bản theo năm học.

Nếu bếp đã sạch mà khu rác vẫn nhiều dấu, nguồn là mương và khu dân cư quanh trường; giữ trạm vành đai quanh năm là đủ, không cần thêm trong bếp. Nếu lớp học vẫn có dấu, xem lại quy định đồ ăn và tủ lớp. Lịch kiểm, biên bản cho trường có ở trang dịch vụ diệt chuột; giá theo diện tích ở bảng giá diệt chuột trường học.

Sai lầm hay gặp khi diệt chuột ở trường học

Sai lầm hay gặp nhất là để từng lớp tự mua bả, đặt trạm bả ở sân hay gần lối học sinh, làm trong giờ học, và chỉ xử lý bếp mà bỏ khu rác, mương quanh trường. Lỗi đầu tiên là lỗi nguy hiểm nhất, vì liên quan trực tiếp tới an toàn của học sinh.

Sai lầm cuối là dừng ngay khi hết chuột một tháng. Trường có bếp nấu mỗi ngày, có mương, có khu dân cư quanh, nên giữ trạm vành đai và hộp giám sát ở bếp quanh năm. Cách xử lý chung các loài côn trùng khác trong trường có ở trang cách xử lý côn trùng trường học.