Diệt gián trường học: bếp bán trú, căng tin, tủ lớp và phòng nghỉ giáo viên, làm ngoài giờ học an toàn cho trẻ

Diệt gián trường học bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ bếp bán trú, căng tin, kho thực phẩm: nơi nấu 300–1.500 suất mỗi ngày, có nước, đồ ăn, thiết bị ấm. Gián Đức sinh sôi ở đây rồi theo xe chia cơm, khay ăn lên lớp. Lớp học, phòng nghỉ, nhà vệ sinh là khu thứ hai.

Trường có bán trú là trường có bếp công nghiệp. Bếp đó cần được làm như bếp nhà hàng, chỉ khác giờ làm và mức thận trọng vì người ăn là trẻ em.

Trường không có bán trú thì nguồn chính là căng tin, quầy bán đồ ăn vặt và phòng nghỉ giáo viên. Lớp học ít khi có ổ, trừ lớp mầm non có khay ăn, sữa trong lớp.

Bếp bán trú xử lý thế nào cho đúng?

Soi khoang mô-tơ tủ mát, tủ cơm, khe bàn inox, chân bếp, khu rửa khay, kho gạo, kho gia vị. Chấm gel trong khe kín sau giờ nấu, khi bếp đã dọn, không phun lên bàn sơ chế, không đặt gel ở chỗ nước rửa sàn chảy qua. Hàng nhập mở kiểm ngoài cửa bếp.

• Tủ mát, tủ cơm: tháo tấm che mô-tơ soi; gel quanh khoang, không vào quạt.
• Bàn inox, kệ: gel ở mép gấp dưới mặt bàn, khe bàn với tường.
• Khu rửa khay: gel quanh ống xả, chân bồn rửa; lau khô cuối buổi.
• Kho gạo, gia vị: kệ cách tường, bao mở dở vào thùng có nắp, bẫy keo ở góc.
• Xe chia cơm, khay: lau khô, không để khay bẩn qua đêm.

Bếp bán trú nhiều trường do đơn vị cung cấp suất ăn vận hành. Cần thoả thuận rõ ai lo bếp sạch, ai lo chương trình gián, ai ký phiếu. Nhà trường vẫn là bên chịu trách nhiệm trước phụ huynh và đoàn kiểm tra, nên nên giữ bản phiếu lượt.

Trường nhận suất ăn nấu sẵn từ bếp bên ngoài thì phần cần làm là khu chia cơm, kho khay, khu rửa. Thùng giữ nhiệt từ bếp ngoài vào cũng cần kiểm, vì gián có thể theo thùng.

Căng tin, quầy bán đồ ăn vặt cần chú ý gì?

Căng tin và quầy đồ ăn vặt có bánh kẹo, nước ngọt, tủ mát, thùng carton hàng nhập mỗi tuần. Gián Đức ở khe quầy, khoang tủ mát, kho hàng phía sau. Chấm gel ở khoang dưới quầy, chân tủ mát, kệ kho; nước ngọt đổ phải lau ngay; carton bỏ khi nhập hàng.

Vỏ hộp sữa, ly trà sữa học sinh bỏ trong thùng rác lớp, thùng rác hành lang là thức ăn rất hấp dẫn với gián. Đổ rác các thùng này cuối mỗi buổi học, không để qua đêm, giúp bớt hẳn gián ở hành lang và lớp.

Căng tin do người ngoài thuê lại để kinh doanh thì trường đưa điều khoản kiểm soát côn trùng vào hợp đồng thuê, yêu cầu có phiếu lượt.

Máy bán nước tự động ở hành lang, sảnh cũng cần để ý. Khoang máy ấm, có đường từ nước ngọt rơi vãi, nằm ngay chỗ học sinh đi lại; gián Đức có thể sống trong khoang máy cả năm mà không ai thấy. Nhờ đơn vị đặt máy vệ sinh khoang theo lịch, đặt một tấm bẫy keo sau chân máy để theo dõi. Những quầy nước, xe bán đồ ăn sáng đặt trong sân trường mỗi ngày rồi dọn đi cũng nên dọn sạch chỗ đứng sau giờ bán, không để ly nhựa, vỏ hộp lại góc sân.

Lớp học, tủ đồ trẻ dùng gì để an toàn?

Trong lớp học, nhất là lớp mầm non, chỉ dùng bẫy keo đặt trong hộp kín hoặc sau tủ, chỗ trẻ không với tới, và gel chấm sâu trong khe ở trên cao như bản lề tủ trên. Không phun trong lớp, không đặt gel ở chân tủ thấp, không để bẫy keo hở trên sàn.

• Tủ đồ trẻ, tủ chăn gối: soi khe bản lề trên; bẫy keo sau tủ.
• Góc ăn trong lớp mầm non: lau bàn, sàn sau bữa; khay ăn đưa về bếp ngay.
• Kệ đồ chơi: rửa đồ chơi định kỳ; vụn bánh dưới kệ là thức ăn cho gián.
• Ngăn bàn học sinh: nhắc không để đồ ăn trong ngăn bàn qua đêm.
• Bình nước, ly uống: rửa, úp khô cuối ngày.

Gián trong lớp mầm non thường đi theo đồ ăn: bữa phụ, sữa, bánh cô giáo cho trẻ ăn trong lớp. Dọn sạch ngay sau bữa, khay về bếp trong 30 phút, là việc giáo viên làm được và có tác dụng rõ.

Phụ huynh hay hỏi trường dùng thuốc gì. Nhà trường nên có sẵn danh sách chế phẩm, chỗ dùng, giờ dùng để trả lời rõ ràng; câu trả lời minh bạch giữ được niềm tin hơn là im lặng.

Phòng nghỉ giáo viên, văn phòng trường xử lý ra sao?

Phòng nghỉ giáo viên có lò vi sóng, tủ lạnh, ấm đun nước, đồ ăn mang từ nhà: giống pantry văn phòng. Ổ gián Đức nằm trong khe tủ, chân tủ lạnh, đáy lò vi sóng. Chấm gel ở các khe đó, đặt bẫy keo dưới tủ, dọn tủ lạnh chung mỗi tuần.

Phòng nghỉ giáo viên hay bị quên trong chương trình vì nghĩ chỉ là "phòng của người lớn". Thực tế gián từ đây đi sang các lớp gần đó, nhất là ở trường có phòng nghỉ nằm ngay trong dãy lớp học.

Kho học cụ, thư viện giữ sách, giấy, thùng carton lâu năm cũng có thể có gián Đức. Đặt bẫy keo ở góc kho để biết, không cần gel nếu bẫy không dính.

Nhà vệ sinh, hố ga sân trường: chặn gián Mỹ thế nào?

Gián Mỹ ở trường sống trong hố ga sân, rãnh thoát nước, bể phốt, rồi lên nhà vệ sinh, hành lang tầng trệt vào ban đêm. Nắp lưới cho thoát sàn nhà vệ sinh, hạt bả trên gờ trong hố ga, phun quanh miệng hố ga và rãnh vào chiều thứ sáu hoặc dịp nghỉ, đậy nắp kín.

• Thoát sàn nhà vệ sinh: nắp lưới inox, trám khe quanh ống.
• Hố ga sân: hạt bả trên gờ bên trong, không thả xuống nước; nắp đậy kín.
• Rãnh quanh sân: vét rác, lá trong rãnh; phun dọc rãnh lúc không có học sinh.
• Bể phốt, bể tách mỡ bếp: nắp khít, hút đúng lịch.

Hố ga sân trường là nơi trẻ hay chơi gần. Nắp phải đậy kín và chắc sau khi xử lý, không để hở. Hạt bả đặt trên gờ bên trong hố, trẻ không với tới được.

Sau kỳ nghỉ hè, nhà vệ sinh không dùng hai tháng, xi-phông khô, gián Mỹ lên khắp tầng trệt. Một tuần trước khai giảng, xả nước mọi nhà vệ sinh và xử lý hố ga.

Gián gây hại gì ở trường, vì sao không nên chờ?

Gián mang vi khuẩn từ cống, rác lên bàn sơ chế, khay ăn; phân, xác gián gây dị ứng, hen ở trẻ. Ổ gián Đức lớn rất nhanh: mỗi bao khoảng 30–40 trứng, gián con trưởng thành sau chừng 60 ngày ở 28–30 °C. Vài con hôm nay thành vài trăm con sau một học kỳ.

Nhiều trường chờ tới kỳ nghỉ hè mới xử lý một lần. Cách đó bỏ trống cả học kỳ cho gián lớn đàn, đúng lúc trẻ ăn bán trú mỗi ngày. Diệt gián trường học hiệu quả là lượt nhỏ mỗi tháng ở bếp, căng tin, cộng một đợt lớn dịp nghỉ để sửa khe, thay nắp cống.

Một tấm bẫy keo dưới gầm bàn sơ chế, đếm mỗi tháng, là cách rẻ nhất để biết sớm. Bẫy có trên 5 con qua đêm là lúc cần làm thêm, không chờ tới lượt sau.

Làm lúc nào để không đụng giờ học?

Bếp bán trú làm sau giờ nấu chiều, khi bếp đã dọn. Lớp học, phòng nghỉ làm sau giờ tan học hoặc cuối tuần. Hố ga, rãnh, nhà vệ sinh làm chiều thứ sáu để cuối tuần thuốc khô. Đợt xử lý lớn nhất của năm nên làm vào dịp nghỉ hè, khi trường trống hoàn toàn.

Trường cần một người ở lại: bảo vệ hoặc nhân viên quản trị cơ sở, mở cửa các phòng, ký phiếu. Báo trước cho giáo viên chủ nhiệm những lớp có đặt bẫy, để sáng hôm sau không ai dời bẫy hay lau mất gel.

Kỳ nghỉ hè là lúc tốt nhất để sửa những gì làm gián dễ sống: trám khe tường bếp, thay nắp cống, sửa vòi rò, thay gioăng tủ mát.

Trường mầm non cần thận trọng hơn ở đâu?

Trẻ mầm non bò, sờ, cho tay vào miệng, ngủ trưa trên sàn. Vì vậy ở mầm non không phun trong lớp, phòng ngủ; gel chỉ ở khe cao, khe trong bếp; bẫy keo trong hộp hoặc sau tủ. Mọi việc làm sau giờ đón trẻ hoặc cuối tuần, phòng được lau lại trước khi trẻ vào.

• Phòng ngủ trưa: không đặt gel, không phun; chỉ bẫy keo sau tủ chăn gối.
• Lớp học: gel ở bản lề tủ trên cao nếu có ổ; không ở chân tủ thấp.
• Bếp: làm như bếp bán trú, sau giờ nấu.
• Sân chơi: hố ga đậy kín, không phun ở khu đồ chơi.
• Sau khi làm: lau sàn lớp, phòng ngủ trước giờ đón trẻ.

Trường mầm non tư thục nhỏ trong nhà phố thì cách làm giống nhà ở có trẻ nhỏ: gel trên cao, bẫy sau tủ, thoát sàn có nắp lưới, không phun trong phòng.

Gửi thông báo ngắn cho phụ huynh khi trường có lịch xử lý côn trùng, kèm giờ làm, loại chế phẩm, cách nhà trường bảo đảm an toàn. Phụ huynh biết trước thì yên tâm hơn nhiều.

Ký túc xá, nội trú làm thế nào?

Ký túc xá có phòng ở, bếp chung, nhà tắm chung, học sinh, sinh viên để đồ ăn trong phòng. Gián đi giữa các phòng qua tường chung, ống chung. Làm theo dãy, cả dãy trong một ngày, gel ở bếp chung, khe tủ phòng ở, nắp lưới nhà tắm; nhắc không để đồ ăn mở trong phòng.

Làm từng phòng lẻ khi có người báo thì gián chỉ chạy sang phòng bên. Cả dãy cùng làm, cùng một buổi, thì gián không còn chỗ dời đi.

Đầu năm học, sinh viên mới chuyển vào mang theo thùng đồ, đồ ăn từ quê. Một lượt đếm bẫy sau tháng đầu năm học giúp phát hiện sớm dãy nào có gián mới.

Gel, bẫy, thuốc phun: dùng gì ở khu nào trong trường?

Càng gần trẻ, càng ít thuốc. Lớp học, phòng ngủ chỉ bẫy keo; gel ở khe cao nếu có ổ. Bếp, căng tin, phòng nghỉ dùng gel trong khe kín. Phun tồn lưu chỉ ở hố ga, rãnh, nhà vệ sinh, lúc không có học sinh. Mọi chế phẩm có số đăng ký.

Gel diệt gián thuộc nhóm chế phẩm có trong danh mục Bộ Y tế cho phép. Không dùng băng phiến, thuốc chuột hay thuốc nông nghiệp ở trường dưới bất kỳ hình thức nào.

Sau mỗi lượt xử lý, chỗ nào có phun được ghi rõ trên phiếu, kèm giờ khô, để bảo vệ hoặc lao công lau lại trước khi học sinh vào.

Giấy tờ gì cho đoàn kiểm tra và phụ huynh?

Đoàn kiểm tra bếp bán trú hay xem sơ đồ điểm gel, bẫy trong bếp, phiếu lượt có chữ ký, danh sách chế phẩm có số đăng ký. Phụ huynh thường hỏi dùng thuốc gì, làm lúc nào, có an toàn với trẻ không. Một bộ giấy tờ gọn giúp trả lời cả hai bên.

1. Sơ đồ điểm: bếp, căng tin, kho, phòng nghỉ; từng điểm có số.
2. Phiếu lượt: ngày, giờ, khu làm, chế phẩm, chữ ký hai bên.
3. Danh sách chế phẩm: tên, số đăng ký, chỗ dùng, giờ dùng.
4. Bảng đếm bẫy: số gián mỗi khu qua các tháng.
5. Thông báo phụ huynh: lịch xử lý, cách bảo đảm an toàn cho trẻ.

Thông tư 47/2014/TT-BYT của Bộ Y tế về điều kiện an toàn thực phẩm cho cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống cũng áp dụng cho bếp ăn tập thể trong trường. Đoàn kiểm tra hay đối chiếu bếp với yêu cầu ngăn côn trùng, động vật gây hại trong văn bản này.

Lịch kiểm hằng tháng và mẫu phiếu của đội kỹ thuật có ở trang dịch vụ diệt gián.

Làm cả trường theo thứ tự nào trong một tháng?

Tuần đầu làm bếp bán trú, căng tin, kho thực phẩm. Tuần thứ hai làm phòng nghỉ giáo viên, nhà vệ sinh, hố ga sân, đặt bẫy ở lớp có báo. Tuần thứ ba kiểm lại bếp, bổ sung gel. Tuần thứ tư đọc bẫy cả trường, chốt sơ đồ, chuyển sang lượt mỗi tháng.

Trường có nhiều cơ sở thì mỗi cơ sở một sơ đồ, cùng cách đánh số, cùng mẫu phiếu. Bếp trung tâm nấu cho nhiều cơ sở được làm kỹ nhất.

Sau tháng đầu, lượt mỗi tháng thường chỉ mất 1–2 giờ cho một trường 20–30 lớp, làm sau giờ nấu chiều.

Sai lầm hay gặp khi diệt gián ở trường

Sai lầm hay gặp là phun cả trường dịp nghỉ mà không đặt gel ở bếp, đặt gel ở chân tủ thấp trong lớp mầm non, quên phòng nghỉ giáo viên, và không thông báo cho phụ huynh. Mỗi lỗi hoặc làm gián quay lại, hoặc làm mất niềm tin của phụ huynh.

Chi phí theo diện tích các khu cần làm có ở bảng giá diệt gián trường học; cách xử lý muỗi, ruồi, kiến trong trường có ở cách xử lý côn trùng trường học.