Nhà máy nhựa, cao su có chuột cắn dây điện, làm sao?

Thợ bảo trì nhà máy nhựa nào cũng từng gặp cảnh này: máy ép phun đang chạy bỗng báo lỗi cảm biến nhiệt, dò mãi mới ra dây cảm biến ở khoang sau bị chuột cắn đứt một nửa, bên cạnh là ổ giẻ, bông cách nhiệt và phân chuột. Máy dừng một ca là cả lô khuôn chờ, đơn hàng trễ. Ở nhà máy cao su, chuột từ vườn cây quanh nhà máy vào kho mủ, cắn dây điện máy cán, máy luyện.

Nhà máy nhựa, cao su không có thức ăn rõ ràng như nhà máy thực phẩm, nên nhiều nơi nghĩ chuột không có lý do để vào. Thực tế chuột vào vì chỗ ở: máy móc ấm, khoang kỹ thuật kín, máng cáp nối khắp xưởng, kho nguyên liệu chất cao ít người qua lại. Thức ăn thì chuột tìm ở nhà ăn, tủ cá nhân, khu rác, rồi về xưởng ngủ. Và khi đã ở trong xưởng, chuột phải gặm để mài răng, dây điện là thứ gần nhất.

Bài này viết cho giám đốc, trưởng bộ phận bảo trì, EHS của nhà máy ép nhựa, thổi màng, sản xuất ống nhựa, nhà máy cao su, săm lốp, đế giày trong khu công nghiệp. Đọc xong anh chị sẽ biết chuột ở đâu trong xưởng nhựa, cao su, vì sao cắn dây điện, cách chặn từ máng cáp tới tủ điện, và lịch kiểm hằng tháng giúp giảm số lần dừng máy.

Vì sao chuột cắn dây điện trong nhà máy nhựa?

Răng cửa của chuột mọc liên tục suốt đời, nên chuột phải gặm thường xuyên để mài răng. Vỏ dây điện, dây cảm biến, ống khí nén bằng nhựa mềm có độ cứng vừa phải, lại nằm đúng đường chuột đi trong máng cáp, khoang máy. Chuột không ăn nhựa, nhưng gặm nhựa là hành vi bình thường của chúng.

Ở nhà máy nhựa, cao su, có thêm ba lý do khiến chuột hay ở gần máy:

1. Máy ấm: máy ép phun, máy đùn, máy cán có bộ gia nhiệt, động cơ, tủ điện toả nhiệt. Khoang sau máy ấm và tối, chuột thích làm tổ ở đây, nhất là ban đêm khi xưởng giảm ca.
2. Vật liệu làm tổ sẵn: bông cách nhiệt quanh xi lanh, giẻ lau máy, bao nguyên liệu rách, màng nhựa vụn, xốp đóng gói.
3. Đường đi kín: máng cáp trên trần và dưới sàn nối mọi máy với tủ điện tổng, chuột đi từ kho ra xưởng mà không ai thấy.

Thiệt hại khi chuột cắn dây ở xưởng nhựa thường là dừng máy, hỏng cảm biến, chập tủ điều khiển, có khi gây cháy ở chỗ dây lộ lõi gần vật liệu dễ cháy. Chi phí sửa không lớn bằng chi phí dừng sản xuất và giao hàng trễ.

Chuột hay cắn những chỗ nào trong xưởng nhựa, cao su?

Chuột hay cắn dây cảm biến nhiệt, dây điện bộ gia nhiệt ở khoang sau máy ép; cáp trong máng cáp đoạn xuyên tường; dây trong tủ điều khiển có lỗ đi cáp không bịt; ống khí nén nhựa mềm dọc chân máy; ống thủy lực mềm; dây đèn, quạt, cảm biến ở kho nguyên liệu và bãi ngoài trời.

Một tình huống hay gặp ở nhà máy ép nhựa: bộ phận bảo trì ghi nhận nhiều lần dừng máy do lỗi cảm biến nhiệt. Kiểm thì các máy đều có vết gặm ở dây cảm biến đoạn đi trong khoang sau máy, cạnh lớp bông cách nhiệt bị kéo ra làm tổ. Chuột thường vào từ máng cáp nối với kho nguyên liệu, nơi có lỗ đi cáp xuyên tường hở. Cách làm là trám lỗ, bọc ống bảo vệ cho dây đoạn đi trong khoang máy, đặt bẫy dọc máng cáp, rồi theo dõi số lần dừng máy ở các tháng sau.

Dấu hiệu nào cho thấy chuột đang ở trong xưởng?

Dấu hiệu sớm nhất là phân chuột dưới máng cáp, dưới chân máy, trong khoang kỹ thuật; vết gặm trên vỏ dây, ống khí; bông cách nhiệt, giẻ bị kéo thành ổ; mùi hôi ở tủ điện, khoang máy; bao nguyên liệu bị thủng; và máy báo lỗi cảm biến lặp lại không rõ nguyên nhân.

• Phân chuột dạng hạt dài rơi trên sàn ngay dưới máng cáp.
• Vệt bẩn bóng dọc mép máng cáp, mép tường: đường chuột đi lâu ngày.
• Vỏ dây có vết răng song song, lõi đồng lộ ra.
• Bông cách nhiệt quanh xi lanh máy bị kéo ra, xẹp, có phân lẫn vào.
• Bao hạt nhựa, bao phụ gia có lỗ nhỏ, hạt rơi thành vệt.
• Thợ điện mở tủ thấy phân, ổ giấy, mùi nước tiểu.

Khi bảo trì gặp lỗi cảm biến lặp lại, nên mở khoang sau máy soi dấu chuột trước khi thay linh kiện. Thay cảm biến mà không xử lý chuột thì vài tuần sau dây mới lại bị cắn. Cách đọc dấu để tìm ổ có ở bài cách tìm ổ chuột và lối chạy.

Chặn chuột vào tủ điện, máng cáp thế nào?

Chặn chuột vào tủ điện, máng cáp bằng cách trám kín mọi lỗ đi cáp vào tủ và lỗ xuyên tường bằng vật liệu chống cháy; đậy nắp máng cáp; bọc ống bảo vệ chịu gặm cho dây ở đoạn chuột hay đi; giữ cửa tủ đóng kín; và đặt bẫy dọc máng cáp để bắt con đã vào. Việc trám do bảo trì nhà máy làm, đơn vị kiểm soát côn trùng chỉ ra chỗ hở.

1. Lỗ đi cáp vào tủ điện: trám bằng vật liệu chống cháy chuyên dụng, không để hở quanh bó cáp.
2. Lỗ xuyên tường: nơi máng cáp đi qua tường giữa kho và xưởng, giữa xưởng và phòng điện; trám kín sau mỗi lần kéo thêm cáp.
3. Nắp máng cáp: máng cáp hở nắp là đường đi không ai thấy; đậy nắp ở đoạn gần tủ và đoạn xuyên tường.
4. Ống bảo vệ: dây cảm biến, dây gia nhiệt đoạn đi trong khoang máy nên đi trong ống ruột gà kim loại hoặc ống bảo vệ cứng.
5. Cửa tủ: đóng kín, gioăng còn tốt; tủ để mở cửa cho mát là mời chuột vào.
6. Bẫy dọc máng cáp: đặt bẫy cơ học ở hai đầu máng cáp, đoạn xuyên tường, dưới chân tủ.

Không đặt bả trong tủ điện, khoang máy, máng cáp. Chuột ăn bả rồi chết trong máng cáp, trên trần, trong khoang máy, xác phân huỷ bốc mùi nhiều ngày, có khi chảy dịch lên thiết bị. Trong xưởng chỉ dùng bẫy; bả chỉ đặt trong trạm có khoá ở vòng ngoài.

Kho hạt nhựa, kho mủ cao su có thu hút chuột không?

Kho hạt nhựa không phải thức ăn của chuột, nhưng là chỗ trú: bao chất cao, kín, ít người qua. Chuột cắn bao để làm tổ, hạt rơi vãi khắp kho. Kho mủ cao su, cao su tự nhiên có mùi, có thể kéo chuột và côn trùng; một số phụ gia, chất độn gốc hữu cơ trong kho phụ liệu cũng là mồi. Kho nào cũng cần kê cách tường và kiểm định kỳ.

Hạt nhựa rơi vãi trên sàn tuy không phải thức ăn nhưng làm sàn khó quét, che dấu phân chuột, và khi lẫn bụi bẩn sẽ làm hỏng sản phẩm. Dọn hạt rơi mỗi ca vừa tốt cho sản xuất vừa giúp kỹ thuật viên thấy dấu chuột rõ hơn.

Nhà máy cao su gần vườn cây có gì khác?

Nhà máy cao su, chế biến mủ thường nằm ở Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai, gần vườn cao su hoặc đất trống. Chuột, rắn, côn trùng từ vườn cây vào nhà máy theo hàng rào, mương nước. Vòng trạm ngoài phải dày hơn ở phía giáp vườn, phát quang dải đất sát hàng rào, và chú ý rắn đi theo chuột.

• Phía giáp vườn cây: trạm bả vòng 1 dày hơn, kiểm kỹ hơn mỗi lượt.
• Dải phát quang: giữ dải đất trống, cỏ thấp 2–3 m dọc hàng rào bên trong.
• Mương nước: thông dòng chảy, không để rác, lá cây ứ đọng.
• Rắn: nơi có nhiều chuột thường có rắn; giảm chuột cũng giảm rắn. Thấy rắn trong xưởng thì gọi người bắt, không tự xử lý.
• Muỗi: vườn cây và hồ chứa nước thải chế biến mủ là nguồn muỗi lớn; phun ngoại vi theo lịch.

Nhà máy cao su có hồ xử lý nước thải lớn, mùi mạnh, là nơi ruồi và muỗi sinh sản. Phần phun ngoại vi, xử lý nơi nước đọng nên nằm trong lịch kiểm hằng tháng. Rắn vào nhà máy có thể gọi dịch vụ bắt rắn, phòng rắn.

Đặt bẫy trong khu máy thế nào cho an toàn?

Bẫy trong khu máy đặt sát tường, dọc máng cáp, dưới chân tủ điện, ở hai đầu dãy máy, tránh lối đi xe nâng và chỗ công nhân thao tác. Dùng bẫy cơ học trong hộp hoặc bẫy dính trong hộp, cố định, có số. Không đặt bẫy trên bề mặt nóng, cạnh bộ gia nhiệt, hay trong khoang máy đang chạy mà không phối hợp với bảo trì.

Mỗi bẫy có số trên sơ đồ, ghi kết quả từng tháng. Nhìn số bẫy bắt được theo khu sẽ biết chuột vào từ kho hay từ cửa nào. Cách vẽ sơ đồ ba vòng có ở bài sơ đồ đặt bẫy chuột trong nhà máy.

Ngoài chuột, nhà máy nhựa còn gặp côn trùng gì?

Ngoài chuột, nhà máy nhựa, cao su hay gặp kiến làm tổ trong tủ điện; gián ở nhà ăn, nhà vệ sinh, phòng nghỉ ca; muỗi ở tháp giải nhiệt, bể nước làm mát, mương thoát nước; ruồi ở khu rác và hồ nước thải nhà máy cao su; và mối ở pallet gỗ, kho thành phẩm đóng thùng carton.

• Kiến trong tủ điện: phối hợp thợ điện, đặt bả kiến dạng gel ngoài tủ dọc đường kiến đi, xử lý tổ ở chân tường, trám lỗ đi cáp. Không xịt vào tủ đang có điện.
• Muỗi ở tháp giải nhiệt, bể làm mát: nước tuần hoàn để hở là nơi muỗi đẻ; giữ nắp, lưới chắn, kiểm lăng quăng.
• Gián ở nhà ăn: gel khe bếp sau ca ăn cuối, xử lý cống; chi tiết ở bài chia việc côn trùng ở bếp ăn công nghiệp.
• Mối ở pallet, kho thành phẩm: kê pallet cách nền ẩm, kiểm chân tường; có mối thì xử lý bằng trạm nhử.

Tổng quan các loài ở nhà máy không làm thực phẩm có ở bài chương trình côn trùng cho nhà máy không làm thực phẩm.

Chuột cắn dây có thể gây cháy không, nhà máy nên chuẩn bị gì?

Có thể. Dây bị gặm lộ lõi đồng dễ chạm chập, phát tia lửa. Ở xưởng nhựa, cao su, quanh máy luôn có vật liệu dễ cháy như hạt nhựa, màng vụn, bao bì, cao su bán thành phẩm, nên một điểm chập nhỏ có thể lan nhanh. Tổ chuột bằng bông, giấy, màng vụn trong tủ điện cũng là vật liệu bén lửa ngay cạnh nguồn điện.

Nhà máy nên đưa chuyện chuột vào kế hoạch an toàn điện và phòng cháy:

1. Thêm mục "dấu chuột, vết gặm" vào phiếu kiểm tra tủ điện định kỳ của thợ điện.
2. Khi phát hiện dây bị gặm, thay đoạn dây, không quấn băng keo tạm.
3. Dọn vật liệu dễ cháy, tổ chuột khỏi tủ điện, khoang máy, máng cáp.
4. Trám lỗ đi cáp bằng vật liệu chống cháy, vừa chặn chuột vừa đúng yêu cầu phòng cháy.
5. Lưu biên bản xử lý côn trùng, sơ đồ bẫy cùng hồ sơ an toàn điện để khi cơ quan kiểm tra phòng cháy hay bên bảo hiểm hỏi có bằng chứng.

Nhà máy nhựa làm hàng cho thực phẩm, y tế cần chú ý gì thêm?

Nhà máy làm chai, nắp, khay, màng, hộp nhựa cho thực phẩm, dược, thiết bị y tế thì sản phẩm sẽ tiếp xúc với thứ người ta ăn uống hoặc dùng trên cơ thể. Khách hàng của các nhà máy này kiểm soát côn trùng chặt như nhà máy thực phẩm: không bả trong khu sản xuất, đèn bắt côn trùng loại keo ở khu đóng gói, sổ kiểm đầy đủ, và không chấp nhận côn trùng, phân chuột trong thùng hàng.

• Khu đóng gói thành phẩm nên tách riêng, có cửa, rèm, đèn bắt côn trùng loại keo.
• Thành phẩm ra máy đóng túi, đóng thùng ngay, không để hở qua đêm.
• Thùng carton, túi đóng hàng để trên kệ, trong khu riêng, không lấy từ kho ẩm có mối.
• Đọc tấm keo đèn mỗi tháng, ghi số côn trùng theo loại.
• Sơ đồ, sổ kiểm, danh sách thuốc sẵn sàng cho đoàn đánh giá nhà cung cấp.

Nhà máy làm linh kiện nhựa cho điện tử còn có chuyện côn trùng nhỏ ở vùng sạch, xem côn trùng lọt vào phòng sạch. Phần hồ sơ khách hàng hay hỏi có ở bài khách hàng đến audit nhà máy hay ghi lỗi côn trùng nào.

Lịch kiểm ở nhà máy nhựa gồm những gì?

Lịch kiểm ở nhà máy nhựa, cao su gồm: mở kiểm trạm bả vòng ngoài và bẫy chuột mỗi tuần, gồm cả bẫy trong xưởng, kho, dọc máng cáp; mỗi tháng thêm việc cùng bảo trì soi dây ở tủ điện và khoang máy có dấu chuột; kiểm tháp giải nhiệt, mương; xử lý nhà ăn; báo cáo kèm danh sách lỗ hở cần trám, dây cần bọc.

Tháng đầu chương trình ở nhà máy đang có chuột nhiều thường cần thêm lượt kiểm để kéo số chuột xuống. Sau đó giữ nhịp kiểm trạm mỗi tuần, nhà máy báo khi thấy dấu mới. Chương trình đầy đủ ở trang dịch vụ diệt côn trùng nhà máy theo chương trình IPM; cách làm với chuột ở giải pháp chuột cho nhà máy.

Bảo trì nhà máy nhựa hay hỏi gì?

Có loại dây điện chống chuột cắn không? Có các loại vỏ dây, ống bảo vệ được làm để chuột khó gặm, như ống ruột gà kim loại hay vỏ có lớp chống gặm. Dùng cho đoạn dây chuột hay đi là cách bảo vệ thêm, nhưng vẫn phải bịt lối và đặt bẫy.

Máy đuổi chuột bằng sóng siêu âm có dùng được không? Hiệu quả rất hạn chế. Chuột quen tiếng sau một thời gian, sóng bị máy móc, kệ hàng chặn lại. Bài máy đuổi chuột siêu âm dùng hai tuần vẫn có chuột giải thích vì sao.

Xưởng chạy 24/24 thì kiểm lúc nào? Kiểm trạm, đọc bẫy làm trong giờ chạy máy, không ảnh hưởng sản xuất. Soi khoang máy, tủ điện làm khi máy dừng bảo dưỡng, có thợ điện đi cùng.

Rải bả trong xưởng có nhanh hơn không? Nhanh thấy chuột chết nhưng xác nằm trong máng cáp, khoang máy, trên trần, bốc mùi và khó lấy ra. Bả để hở còn nguy hiểm cho người. Trong xưởng nên dùng bẫy.

Nhà máy có nuôi mèo để bắt chuột được không? Không nên. Mèo không vào được máng cáp, khoang máy, nơi chuột ở nhiều nhất. Mèo còn đi vệ sinh trong kho, mang bọ chét, và đoàn audit của khách hàng sẽ ghi lỗi khi thấy động vật nuôi trong khu sản xuất. Bài nuôi mèo rồi vẫn có chuột giải thích thêm.

Chuột có ăn được cao su không? Chuột gặm cao su, đế giày, gioăng cửa, ống cao su mềm để mài răng và lấy vật liệu làm tổ, nhưng không sống bằng cao su. Kho thành phẩm cao su vẫn cần bọc kín, kê cách tường như kho nhựa.

Chuột cắn dây rồi, sửa xong có cần báo gì không? Nên ghi lại vị trí, ngày, gửi đơn vị kiểm soát côn trùng để thêm bẫy ở khu đó và đưa vào báo cáo. Đó cũng là bằng chứng khi làm hồ sơ bảo hiểm cháy nổ hoặc báo cáo sự cố.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi máy báo lỗi cảm biến lặp lại không rõ nguyên nhân; khi thấy phân chuột dưới máng cáp, trong tủ điện; khi dây, ống khí có vết gặm; khi bao nguyên liệu bị thủng; khi nhà máy giáp vườn cây, đất trống và thấy chuột thường xuyên; hoặc khi sắp có khách hàng đến audit.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu khảo sát nhà máy nhựa, cao su không thu phí: đi vòng ngoài, kho, xưởng máy, máng cáp, tủ điện cùng bộ phận bảo trì, chỉ ra lỗ hở, vẽ sơ đồ bẫy, đề xuất lịch kiểm trạm chuột mỗi tuần và côn trùng 1 lần/tháng. Đội đi các khu công nghiệp ở TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Tây Ninh; đội kỹ thuật thường trực tại Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ. Gọi hotline 0902 977 907, công ty tiếp nhận 24/7. Tổng quan ngành sản xuất công nghiệp ở trang kiểm soát côn trùng ngành sản xuất công nghiệp.