Xưởng may bị chuột cắn vải, mối ăn thùng carton, làm sao?

Một cuộn vải bị chuột làm tổ ở giữa có thể mất cả chục mét vì vết cắn, nước tiểu, phân. Một kiện hàng thành phẩm xếp sát tường kho vài tháng, tới ngày xuất mới thấy đáy thùng carton bị mối ăn nát, áo bên trong dính đất. Đó là hai cuộc gọi đội kỹ thuật nhận nhiều nhất từ các xưởng may, nhà máy may mặc, giày da trong khu công nghiệp.

Xưởng may khác nhà máy cơ khí ở chỗ gần như mọi thứ trong xưởng đều là thứ chuột, mối thích: vải, chỉ, bông, giấy rập, lõi giấy cuộn vải, thùng carton, pallet gỗ. Thêm nữa, xưởng may thường đông công nhân, có nhà ăn nấu nhiều suất, nên gián và ruồi cũng nhiều. Hàng lại thường là hàng xuất khẩu cho nhãn hàng nước ngoài, đoàn đánh giá nhà máy sẽ hỏi chuyện côn trùng.

Bài này viết cho chủ xưởng, quản lý kho, bộ phận hành chính và QA của nhà máy may, giày, túi xách. Đọc xong anh chị sẽ biết chuột, mối, gián gây hại ở từng khu trong xưởng may như thế nào, việc nào xưởng tự làm, việc nào cần đơn vị kiểm soát côn trùng, và lịch kiểm hằng tháng nên có những gì.

Xưởng may hay gặp côn trùng gì ở khu nào?

Xưởng may hay gặp chuột ở kho vải, kho phụ liệu, kho thành phẩm; mối ở thùng carton, lõi giấy, pallet, kệ gỗ; gián ở nhà ăn, nhà vệ sinh, phòng thay đồ; muỗi quanh nhà xe và ký túc xá; và đôi khi là côn trùng ăn sợi tự nhiên ở hàng len, lông. Mỗi khu có loài chính riêng.

Cái khó của xưởng may là hàng nhiều và chất cao. Chuột và mối ở giữa đống hàng thì không ai thấy cho tới khi dỡ ra. Vì vậy cách làm ở xưởng may dựa nhiều vào sắp xếp kho và kiểm tra định kỳ hơn là phun thuốc.

Vì sao chuột thích làm tổ trong kho vải?

Kho vải có đủ ba thứ chuột cần: chỗ trú kín, vật liệu làm tổ mềm, và ít người qua lại. Cuộn vải chất cao, khe giữa các cuộn tối và ấm, vải vụn, bông, xơ là vật liệu lót tổ rất tốt. Chuột không ăn vải nhưng cắn vải để lấy vật liệu làm tổ và mài răng.

Thức ăn thì chuột tìm ở nhà ăn, khu rác, tủ cá nhân công nhân, rồi về kho vải ngủ. Đường đi thường là cửa cuốn kho hở chân, lỗ đi ống, máng cáp, hoặc theo pallet hàng nhập. Một cặp chuột vào kho vải mùa hàng cao điểm, tới khi kho trống ra cuối mùa có khi đã thành vài chục con.

Dấu hiệu có chuột trong kho vải:

• Phân chuột dạng hạt dài ở sàn sát tường, chân kệ, trên mặt cuộn vải.
• Vải vụn, xơ bông bị kéo ra thành ổ ở góc kho, sau kệ.
• Vết cắn xuyên nhiều lớp vải ở đầu cuộn, cạnh cuộn.
• Vệt bẩn, vết loang nước tiểu trên vải sáng màu.
• Mùi hôi đặc trưng khi mở kho buổi sáng.
• Túi nilon bọc cuộn vải bị thủng lỗ nhỏ có mép răng.

Một tình huống hay gặp ở xưởng may hàng xuất khẩu: nhãn hàng trả về hàng vì có vết bẩn lạ, kiểm kho vải thì thấy ổ chuột giữa hai dãy cuộn vải xếp sát tường, phân và nước tiểu thấm vào lớp ngoài của vài cuộn. Lối vào hay là khe dưới cửa cuốn hở chân, hoặc một lỗ đi ống bỏ hoang không trám. Cách làm là gắn chổi chắn cửa, trám lỗ, kê cuộn vải cách tường, đặt trạm bả vòng ngoài và bẫy trong kho, rồi theo dõi dấu chuột mới qua các lượt kiểm.

Chặn chuột ở kho vải theo thứ tự nào?

Chặn chuột ở kho vải theo thứ tự: bịt lối vào, sắp xếp lại kho để có lối kiểm, cắt nguồn thức ăn ở nhà ăn và tủ cá nhân, đặt trạm bả vòng ngoài, đặt bẫy trong kho, rồi kiểm định kỳ. Bỏ qua bước bịt lối và sắp kho thì đặt bao nhiêu bẫy chuột cũng sẽ quay lại.

1. Bịt lối vào: gắn chổi chắn đáy cửa cuốn, cửa kho; trám lỗ đi ống, đi cáp xuyên tường; lưới cho lỗ thông gió. Khe trên 6 mm là chuột nhắt lọt được.
2. Kê cách tường: cuộn vải, kệ, pallet cách tường 40–50 cm, để chừa lối đi kiểm tra và đặt bẫy dọc tường.
3. Kê cao khỏi sàn: cuộn vải đặt trên kệ hoặc pallet, không đặt trực tiếp xuống sàn.
4. Dọn vải vụn: vải vụn, bông, xơ ở khu cắt gom hằng ngày, không để thành đống trong kho.
5. Không thức ăn trong xưởng: công nhân không ăn uống ở chuyền, tủ cá nhân không chứa đồ ăn qua đêm.
6. Trạm bả vòng ngoài: trạm có khoá dọc tường ngoài, hàng rào, khu rác, cửa nhận hàng.
7. Bẫy trong kho: bẫy cơ học, bẫy dính dọc tường trong kho; không dùng bả trong kho vải để tránh chuột chết giữa hàng bốc mùi.
8. Kiểm định kỳ: mở kiểm từng trạm, từng bẫy chuột mỗi tuần, ghi số liệu, báo khu nào có dấu mới.

Kho có hàng chất cao trên 3 m nên có lối kiểm giữa các dãy và chân kệ. Không thấy chân kệ thì không biết chuột có ở đó hay không. Bài cách tìm ổ chuột và lối chạy chỉ những dấu nên soi.

Mối ăn thùng carton, lõi giấy trong xưởng may từ đâu ra?

Mối trong xưởng may đi lên từ đất qua khe nền, chân tường, chân cột, rồi ăn những gì có cellulose nằm gần sàn: thùng carton, lõi giấy cuộn vải, giấy rập, pallet gỗ, kệ gỗ. Kho thành phẩm xếp thùng carton sát tường trên nền ẩm là chỗ mối tấn công nhiều nhất.

Mối đi trong đường mui bằng đất, luôn ở trong tối, nên khi thấy thì thường đã ăn được một thời gian. Thùng carton ở lớp dưới cùng của chồng hàng, sát tường, là nơi bị trước. Mối ăn đáy thùng, có khi ăn luôn vào lớp áo trên cùng trong thùng, để lại đất trên hàng. Hàng như vậy không xuất được.

Dấu hiệu có mối ở xưởng may:

1. Đường mui bằng đất nâu chạy dọc chân tường, chân cột, khe nền.
2. Đáy thùng carton lớp dưới mềm, có đất bám, có lỗ.
3. Lõi giấy cuộn vải nhẹ bất thường, bóp vào bị lõm, có bột đất.
4. Pallet gỗ có lớp đất mỏng phủ bên dưới, gõ nghe rỗng.
5. Mối cánh bay ra quanh đèn sau những cơn mưa đầu mùa.
6. Khung cửa, vách gỗ văn phòng xưởng có vết phồng, lỗ nhỏ.

Cách công ty xử lý mối trong xưởng đang chạy là khảo sát, dò tổ theo đường mui, đặt trạm nhử cố định 7–14 ngày ở đường mối đi để mối ăn mồi và mang về tổ, xử lý truyền dẫn, rồi nghiệm thu khi mối ngưng hoạt động. Xưởng không phải dừng sản xuất, không phải dỡ hết hàng. Mối đã ăn tới đâu thì hàng hỏng tới đó, nên phát hiện sớm qua kiểm tra định kỳ là quan trọng nhất.

Kho thành phẩm xếp thế nào để mối, chuột khó phá?

Kho thành phẩm nên xếp thùng trên pallet hoặc kệ, không đặt thùng trực tiếp xuống nền; cách tường 40–50 cm; giữa các dãy có lối đi; hàng nhập trước xuất trước; không để thùng rỗng, carton cũ chất đống; và kiểm chân tường, lớp thùng dưới cùng mỗi tháng.

Pallet gỗ dùng cho hàng xuất khẩu thường phải qua xử lý theo quy định kiểm dịch gỗ đóng gói. Đó là chuyện của pallet khi ra khỏi xưởng. Trong kho xưởng, pallet gỗ để lâu trên nền ẩm vẫn có thể bị mối vào, nên vẫn phải kê, xoay vòng và kiểm.

Nhà ăn đông công nhân thì xử lý gián, ruồi thế nào?

Nhà ăn xưởng may thường phục vụ vài trăm tới vài nghìn suất mỗi ca, nên gián, ruồi, chuột rất dễ bùng lên. Xử lý gián bằng gel trong khe bếp sau ca ăn cuối, xử lý cống và bẫy mỡ, đặt đèn bắt ruồi ở cửa nhà ăn, trạm chuột ở cửa nhận thực phẩm và khu rác, gom thức ăn thừa trong ngày.

Nhà ăn là nơi công nhân thấy côn trùng nhiều nhất, nên cũng là nơi phản ánh nhiều nhất. Ở xưởng may đông lao động nữ, một con gián trong suất ăn được chụp lại và chia sẻ trong nhóm chat công nhân có thể thành chuyện lớn trong buổi đối thoại với công đoàn. Vì vậy lịch xử lý nhà ăn nên đi cùng lịch kiểm xưởng và kho.

• Bếp: gel trong khe bếp, tủ inox, chân bàn sơ chế sau ca cuối; không phun khi còn thực phẩm để mở.
• Cống, bẫy mỡ: hút bẫy mỡ đúng lịch, đậy nắp, cọ cống cuối ngày, xử lý cống khi bếp nghỉ.
• Nhà ăn: đèn bắt ruồi ở cửa, lau bàn ngay sau ca, không để thức ăn thừa qua đêm.
• Khu rác: thùng có nắp, gom trong ngày, rửa sàn khu rác, phun ngoại vi.
• Kho thực phẩm của bếp: trạm chuột ở cửa nhận hàng, kệ cách tường.

Bếp ăn thường do đơn vị suất ăn vận hành. Phần chia việc giữa xưởng và đơn vị suất ăn có ở bài chia việc côn trùng ở bếp ăn công nghiệp.

Chuyền may và khu cắt có cần làm gì không?

Chuyền may và khu cắt ít khi là nơi côn trùng ở lâu, nhưng là nơi chúng đi qua ban đêm. Bán thành phẩm để qua đêm trên chuyền, vải vụn dưới bàn cắt, đồ ăn vặt của công nhân trong ngăn bàn là thứ kéo chuột, gián, kiến ra chuyền. Dọn đúng thì gần như không cần xử lý thuốc ở chuyền.

• Gom vải vụn dưới bàn cắt, dưới máy may cuối mỗi ca.
• Bán thành phẩm để qua đêm cho vào thùng, xe đẩy có nắp hoặc che kín.
• Không để đồ ăn, nước ngọt trong ngăn bàn máy may.
• Kiểm dây điện máy may, quạt, đèn chuyền khi thấy dấu chuột ở xưởng.
• Bẫy dính dọc chân tường xưởng để theo dõi, đặt ở chỗ không vướng lối đi công nhân.

Xưởng may dùng rất nhiều máy may điện, đèn, quạt, ổ cắm kéo dài dưới sàn. Chuột cắn dây điện ở chuyền vừa gây dừng máy vừa là nguy cơ chập cháy giữa đống vải. Bài chương trình côn trùng cho nhà máy không làm thực phẩm nói kỹ về chuột cắn dây điện và kiến trong tủ điện.

Hàng len, lông, da có bị côn trùng ăn không?

Có. Sợi tự nhiên từ động vật như len, lông, lụa, da có thể bị ấu trùng của một số loài ngài và bọ ăn sợi phá, để lại lỗ thủng nhỏ trên vải. Hàng cotton, polyester ít bị loại này ăn, nhưng hàng pha len hay có lót lông thì phải chú ý khi lưu kho lâu.

Xưởng may hàng len, áo khoác lót lông, giày da, túi da nên:

• Bọc kín hàng thành phẩm trong túi nilon, đóng thùng ngay khi hoàn thiện.
• Không để hàng mẫu, hàng tồn nhiều tháng trong góc kho tối, ẩm.
• Kiểm mép, đường may, nếp gấp của hàng len tồn kho khi xuất.
• Giữ kho khô, thông gió, vì da và len gặp ẩm còn dễ bị mốc.

Nếu thấy lỗ thủng nhỏ trên hàng len trong kho, nên gọi kiểm tra để xác định đúng loài trước khi xử lý, vì cách làm khác với chuột và mối. Quần áo bị cắn thủng thường bị nhầm giữa mối, mọt với chuột; mỗi loài để lại dấu khác nhau.

Nhãn hàng đến đánh giá nhà máy may sẽ hỏi gì?

Các nhãn hàng thời trang khi đánh giá nhà máy may thường có mục kiểm soát côn trùng trong phần chất lượng và an toàn nhà xưởng. Họ hỏi hợp đồng với đơn vị kiểm soát côn trùng, sơ đồ trạm bẫy, sổ kiểm định kỳ, nhãn thuốc, và cách xưởng giữ hàng không bị chuột, côn trùng làm bẩn.

1. Hợp đồng với đơn vị kiểm soát côn trùng còn hiệu lực.
2. Sơ đồ mặt bằng có vị trí trạm bả, bẫy, đèn, đánh số.
3. Sổ kiểm từng lần, có chữ ký người làm và người nhận.
4. Danh sách thuốc dùng, nhãn, bảng an toàn hoá chất, cất ở nơi quy định.
5. Bằng chứng xử lý khi có phát hiện: ngày, việc đã làm, kết quả.
6. Trạm bả có khoá, không đặt bả trong kho hàng, khu cắt, chuyền may.

Đoàn đánh giá cũng đi thực tế: soi chân tường kho, nhìn khe cửa cuốn, hỏi công nhân có thấy chuột không. Một trạm bả không khoá đặt giữa kho vải, hay phân chuột ở chân kệ là đủ để bị ghi lỗi. Danh mục hồ sơ chuẩn bị trước đợt đánh giá có ở danh mục hồ sơ cho kỳ đánh giá.

Lịch kiểm hằng tháng ở xưởng may gồm những gì?

Lịch ở xưởng may gồm: mở kiểm trạm bả vòng ngoài và bẫy chuột mỗi tuần, gồm cả bẫy trong kho vải, kho phụ liệu, kho thành phẩm; mỗi tháng thêm việc soi chân tường và lớp thùng dưới cùng tìm mối, xử lý nhà ăn, cống, khu rác, phun ngoại vi mương và nhà xe, rồi gửi báo cáo kèm việc xưởng cần làm.

Khi bắt đầu chương trình ở xưởng đang có chuột nhiều, tháng đầu thường cần thêm lượt kiểm, thay mồi để kéo số chuột xuống. Có mối thì xử lý theo đợt bằng trạm nhử, nằm ngoài lượt kiểm tháng. Chương trình đầy đủ cho nhà máy có ở trang dịch vụ diệt côn trùng nhà máy theo chương trình IPM; giá theo diện tích ở bảng giá kiểm soát côn trùng định kỳ.

Xưởng may trong khu công nghiệp có gì cần để ý thêm?

Xưởng may trong khu công nghiệp thường có hàng xóm là nhà máy khác, đất trống chưa cho thuê, mương thoát nước chung. Chuột, mối có thể đi từ đó sang. Xưởng nằm cạnh đất trống, ruộng, kênh rạch thì nên đặt trạm vòng ngoài dày hơn ở phía đó và phát quang dải đất sát hàng rào.

Các cụm khu công nghiệp có nhiều nhà máy may, giày như khu Tân Tạo, Vĩnh Lộc ở TP.HCM, các khu ở Long An, Bình Dương, Đồng Nai đều có đặc điểm riêng về đất, nước, hàng xóm. Đặc điểm từng cụm có ở trang kiểm soát côn trùng khu công nghiệp Vĩnh Lộc, Tân Tạo và các trang khu khác trong kiểm soát côn trùng khu công nghiệp.

Xưởng may có ký túc xá hay nhà ở công nhân thì thêm chuyện rệp giường và gián ở phòng ở. Nhà máy làm thùng carton cho xưởng may thì xem thêm mối, mọt ở kho bao bì giấy. Phần này có ở bài nhà ở công nhân khu công nghiệp có rệp, gián.

Chủ xưởng may hay hỏi gì?

Rải thuốc chuột trong kho vải được không? Không nên. Chuột ăn bả rồi chết giữa các cuộn vải, bốc mùi, nước từ xác thấm vào vải. Trong kho hàng chỉ nên dùng bẫy; bả đặt trong trạm có khoá ở vòng ngoài.

Phun thuốc có làm hôi, ố vải không? Không phun lên hàng. Xử lý trong kho là bẫy, xử lý khe chân tường áp lực thấp khi cần, không phun tràn lên vải, thùng hàng.

Mối đã ăn thùng hàng rồi, xử lý xong có hết không? Xử lý trạm nhử nhắm vào cả tổ, nên khi nghiệm thu mối ngưng hoạt động thì không ăn tiếp. Hàng đã bị ăn thì phải đóng lại thùng, kiểm từng sản phẩm.

Có phải dừng xưởng không? Không. Kiểm trạm, đọc bẫy làm trong giờ làm việc. Phần xử lý nhà ăn, cống làm sau ca ăn cuối hoặc cuối tuần.

Xưởng nhỏ vài chục công nhân có cần định kỳ không? Xưởng nhỏ có kho vải, kho thành phẩm vẫn nên kiểm định kỳ, vì một ổ chuột trong kho vải gây thiệt hại lớn hơn phí kiểm cả năm. Xưởng gia công không giữ hàng lâu thì có thể làm theo đợt và kiểm vài lần mỗi năm.

Mùa nào cần chú ý nhất? Mùa mưa ở miền Nam, khoảng tháng 5 tới tháng 11, mối cánh bay nhiều, chuột từ mương, ruộng dạt vào xưởng. Cuối năm là mùa hàng cao điểm, kho chất đầy, khó kiểm, nên kiểm kỹ trước khi hàng về.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi thấy phân chuột, ổ vải vụn hay vết cắn trong kho vải; khi đáy thùng thành phẩm có đất, lõi giấy nhẹ bất thường; khi thấy đường mui ở chân tường kho; khi công nhân phản ánh gián ở nhà ăn; khi sắp có nhãn hàng đến đánh giá; hoặc trước mùa hàng cao điểm cuối năm.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu khảo sát xưởng may không thu phí: đi kho vải, kho phụ liệu, kho thành phẩm, chuyền may, nhà ăn, vòng ngoài, rồi đưa xưởng sơ đồ trạm bẫy, danh sách chỗ cần bịt, lịch kiểm trạm chuột mỗi tuần và côn trùng 1 lần/tháng. Đội đi các khu công nghiệp ở TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An; đội kỹ thuật thường trực tại Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ. Gọi hotline 0902 977 907, công ty tiếp nhận 24/7. Cách làm với chuột ở nhà máy có ở trang giải pháp chuột cho nhà máy, với mối ở giải pháp mối cho nhà máy.