Người thân sốt xuất huyết, cả nhà có bị lây không?

Sốt xuất huyết có lây trực tiếp từ người sang người không?

Không, trong sinh hoạt hằng ngày thì không. Ăn chung mâm, ngủ chung phòng, ôm con đang sốt, lau người hay giặt đồ cho người bệnh đều không làm virus Dengue truyền sang. CDC ghi đường lây chính là vết đốt của muỗi Aedes đã nhiễm virus, gồm muỗi vằn Aedes aegypti và muỗi hổ Aedes albopictus.

CDC có nêu vài đường hiếm: mẹ nhiễm lúc mang thai truyền cho thai nhi hoặc cho con quanh lúc sinh, và lây qua truyền máu, ghép tạng hoặc kim tiêm trong bệnh viện, phòng thí nghiệm. Nhà có bà bầu đang sốt thì báo ngay cho bác sĩ sản khoa, đừng đợi tới lịch khám thai. Virus Dengue đi được qua muỗi vì nó nhân lên trong cơ thể muỗi; HIV thì không, xem vì sao muỗi không truyền được HIV.

Muỗi mang virus từ người bệnh sang người nhà theo đường nào?

Qua hai lần đốt cách nhau khoảng một đến hai tuần. Muỗi vằn đốt người bệnh, hút virus vào cùng máu; virus nhân lên trong muỗi 8–12 ngày ở 25–28 °C rồi mới vào tới tuyến nước bọt. Từ đó về sau, mỗi lần con muỗi ấy đốt đều có thể truyền bệnh.

WHO ghi người nhiễm có thể truyền virus sang muỗi từ 2 ngày trước khi có triệu chứng tới 2 ngày sau khi hết sốt. Cộng thời gian virus ủ trong muỗi với 4–10 ngày ủ bệnh ở người, ca thứ hai trong nhà, nếu có, thường lộ ra khoảng 2–3 tuần sau ca đầu. Đó là quãng cả nhà phải để ý nhiệt độ của nhau.

Ai trong nhà bắt đầu sốt trong mấy tuần này thì làm theo lời dặn của HCDC: nghi sốt xuất huyết thì đi khám ngay, và nói với bác sĩ là nhà đang có người mắc.

Người đang sốt cần làm gì để muỗi không lấy virus đi?

Không để muỗi đốt trong suốt những ngày sốt và thêm 2 ngày sau khi hết sốt. Cách chắc nhất là nằm màn, kể cả lúc ngủ trưa, vì muỗi vằn đốt ban ngày, mạnh nhất lúc 6–8 giờ sáng và 16–18 giờ. Người chăm sóc nhớ buông màn lại sau mỗi lần đưa nước, đưa cháo.

• Phòng người bệnh đóng lưới cửa sổ, cửa đi; buổi chiều không mở toang cửa ra sân.
• Khi ra khỏi màn, người bệnh mặc áo dài tay, quần dài màu sáng.
• Đặt quạt đứng thổi về phía giường, muỗi bay yếu nên khó đậu xuống.
• Kem, xịt chống muỗi bôi da: hỏi bác sĩ trước khi dùng cho trẻ nhỏ, bà bầu và người đang điều trị.
• Không đốt nhang muỗi, không xịt bình xịt côn trùng trong phòng người bệnh đang nằm.

Người chăm sóc cũng cần tự che chắn. Họ ngồi cạnh giường cả ngày, thường là người bị muỗi trong phòng đốt nhiều nhất, nên mặc đồ dài và ngồi chỗ có quạt.

Cả nhà dọn ổ lăng quăng ở những chỗ nào trong tuần đầu?

Mọi chỗ chứa nước sạch đứng yên lâu hơn một tuần, trong nhà lẫn quanh nhà. Muỗi vằn đẻ trứng bám trên thành vật chứa sát mép nước, lăng quăng nở ra rồi thành muỗi trong 7–10 ngày. Dọn ngay trong ngày biết có người bệnh, sau đó lặp lại đúng 7 ngày một lần.

1. Lật đĩa lót chậu cây, bình hoa, lọ cây thuỷ canh; đổ nước, lấy bàn chải cọ thành.
2. Kéo khay hứng nước máy lạnh, khay dưới tủ lạnh ra lau khô.
3. Đậy kín lu, khạp, thùng chứa nước; thùng nào không đậy được thì hỏi trạm y tế cách thả cá hay diệt lăng quăng.
4. Úp hoặc bỏ lốp xe cũ, vỏ dừa, chai lọ, đồ chơi để ngoài sân.
5. Thông máng xối, rãnh ban công và phễu thoát sàn ít dùng.

Đổ nước thôi chưa đủ. Trứng muỗi vằn bám khô trên thành lu, thành chậu vẫn khô chờ được tới 8 tháng, gặp lần châm nước sau là nở. Bước cọ thành mới là bước cắt được lứa đang chờ.

Trạm y tế phường xử lý ổ dịch quanh nhà thế nào?

Ca bệnh được báo về y tế địa phương để xử lý ổ dịch. Hướng dẫn giám sát sốt xuất huyết của Bộ Y tế yêu cầu đội y tế phun trong 24–48 giờ kể từ khi phát hiện ca bệnh, trong bán kính 200 m quanh nhà người bệnh, kèm đi từng nhà tìm và diệt lăng quăng.

Nhà có người bệnh nên mở cổng cho đội phun, cất thức ăn, đưa trẻ nhỏ và người bệnh sang phòng khác trong lúc phun. Hai ngày sau khi có kết quả xét nghiệm mà chưa thấy ai tới, gọi trạm y tế phường báo địa chỉ. Phun ổ dịch chỉ hạ số muỗi đang bay lúc đó; ổ nước trong nhà vẫn phải tự dọn.

Công ty xử lý muỗi cho nhà có người bệnh như thế nào?

Kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu làm ba việc trong một buổi: xử lý ổ nước, phun sương hoặc ULV cho sân, vườn, lối đi, và phun tồn lưu một dải dọc chân tường cao 1 m tính từ mặt nền. Phòng người bệnh đang nằm thì không phun; phòng đó để tới khi người bệnh đã khỏi.

Thuốc có trong danh mục Bộ Y tế cho phép, pha đúng liều nhà sản xuất khuyến cáo. Muỗi chạm thuốc chết dần chứ không rơi ngay, và buổi phun không thay được việc người bệnh nằm màn. Nhà cần dọn gì trước buổi làm có ở bài một lượt phun muỗi tại nhà gồm những việc gì; thứ tự các bước xem trang diệt muỗi: ổ nước, phun sương, tồn lưu.

Người bệnh khỏi rồi, nhà còn phải lo muỗi bao lâu?

Ít nhất thêm vài tuần, vì con muỗi đã mang virus vẫn còn sống và đốt tiếp. Muỗi vằn cái sống khoảng 2–4 tuần, còn trứng đẻ từ trước vẫn nở theo từng cơn mưa. Không buổi phun nào xoá được nguy cơ; việc làm được là giữ số muỗi quanh nhà ở mức thấp.

Nhà gần kênh, có vườn hay nằm trong hẻm hay đọng nước thì nên giữ lịch gói kiểm soát côn trùng định kỳ: mỗi tháng một lượt, nơi ẩm và thiếu sáng mỗi tháng hai lượt. Trẻ nhỏ trong nhà cần lớp che riêng như màn nôi, lưới phòng, đọc bài bảo vệ trẻ nhỏ khỏi muỗi đốt. Muỗi vằn còn truyền những bệnh nào có ở bài muỗi Aedes aegypti truyền những bệnh nào; ba loài muỗi hay gặp xem trang loài muỗi, các bài khác ở nhánh chuyên sâu về muỗi.