Ong tò vò làm tổ trong nhà có nguy hiểm không?

Dọn nhà thấy trên góc tường, sau khung tranh, trong nếp rèm cửa có những ống đất nhỏ xếp cạnh nhau, có ống còn hình như cái bình con. Thỉnh thoảng một con ong thân đen, eo dài như sợi chỉ bay ra bay vào mang theo cục đất. Người ta gọi là ong tò vò, ong bầu, ong vò đất.

Bài này giúp nhận ra ong tò vò, biết tổ của nó có gì bên trong, có nguy hiểm không, cách gỡ tổ an toàn, và phân biệt với ong vò vẽ, loài nguy hiểm cần người có đồ bảo hộ.

Ong tò vò là ong gì?

Ong tò vò là nhóm ong săn sống đơn độc, mỗi con cái tự xây tổ, không có đàn, không có ong chúa. Thân thường đen hoặc đen vàng, eo cực dài và mảnh, dài khoảng 2–3 cm. Con cái lấy đất ướt ở bờ ao, chỗ đất ẩm, vê thành viên, mang về xây ống tổ trên chỗ khô ráo, có mái che.

Câu ca dao "tò vò mà nuôi con nhện" bắt nguồn từ chính thói quen này: ong tò vò bắt nhện, sâu non, chích cho tê liệt rồi nhét vào ống tổ, mỗi ống có khi tới khoảng 10 con nhện, đẻ một trứng lên trên. Ấu trùng nở ra ăn nhện, lớn lên trong ống đất, rồi đục ra thành ong. Người xưa tưởng tò vò nuôi con nhện thành con mình.

Ong tò vò làm tổ trong nhà có nguy hiểm không?

Ít nguy hiểm. Ong tò vò không bảo vệ tổ như ong sống đàn, gặp người thì bay đi. Chúng chỉ đốt khi bị bóp, bị kẹt trong quần áo. Vết đốt đau nhẹ, sưng đỏ tại chỗ. Người có tiền sử dị ứng nọc ong vẫn nên cẩn thận và đi khám ngay nếu khó thở, nổi mề đay sau khi bị đốt.

Ong vò vẽ thì khác hẳn: tổ có thể có hàng trăm con, đốt nhiều lần, rất nguy hiểm. Bài tổ ong vò vẽ trong nhà, làm gì nói cách giữ an toàn trong lúc chờ người tới.

Tổ ong tò vò có gì bên trong?

Mỗi ống đất thường có một ấu trùng ong và vài con nhện, sâu non bị chích tê để làm mồi. Ống cũ có lỗ tròn ở đầu là ong non đã ra. Ống còn nguyên, đầu bịt kín là bên trong còn ấu trùng. Tổ không có mật, không có đàn ong canh, nên gỡ ra khá an toàn.

Gỡ tổ ong tò vò thế nào cho sạch?

Gỡ khi không thấy ong bay ra vào, thường là buổi sáng sớm trước 7 giờ hoặc chiều tối. Đeo găng, dùng dao nhựa, cây cạo sơn cạo tổ rơi vào túi, buộc kín rồi bỏ ra ngoài. Lau vết đất còn bám bằng khăn ẩm. Tổ trên rèm vải thì gỡ ra rồi giặt rèm. Không cần phun thuốc.

• Kiểm thêm chỗ ong hay xây: góc trần hiên, trần giả, hộp kỹ thuật ngoài trời, chân tường hiên, sau khung tranh, nếp rèm ít kéo, trong ống, hộp điện ngoài trời, gầm bàn ghế ngoài hiên.
• Đóng lưới cửa sổ nếu ong hay bay vào phòng.
• Kéo rèm, lau góc tường 1 lần mỗi tháng; ong tò vò thích chỗ yên, ít động. Kiểm lại sau 2 tuần xem có ống tổ mới không.
• Không đập ong đang bay trong phòng; mở cửa để ong tự bay ra.

Ong tò vò có ích hay có hại?

Có ích nhiều hơn có hại. Ong tò vò bắt nhện, sâu non, góp phần giảm côn trùng quanh nhà, vườn. Phiền chủ yếu là vết đất bám tường, rèm, và cảm giác sợ khi thấy ong. Nếu tổ ở chỗ không vướng, như góc mái hiên ngoài, có thể để yên.

Ong vò vẽ, ong bắp cày làm tổ trong nhà thì khác gì?

Rất khác. Ong vò vẽ, ong bắp cày sống thành đàn hàng chục tới hàng trăm con, bảo vệ tổ rất hăng, có thể đuổi theo và đốt nhiều lần. Tổ vò vẽ là bầu xám bằng giấy dưới mái hiên, trong bụi cây; ong bắp cày có loài làm tổ dưới đất, trong hốc cây. Gặp tổ loại này thì không tự gỡ.

Theo tài liệu của Đại học Florida về ong tò vò, loài này hầu như không đốt người trừ khi bị bắt, bị đè. Ong vò vẽ, ong bắp cày thì ngược lại; trong lúc chờ người tới xử lý, đóng cửa sổ phía có tổ, giữ trẻ và thú cưng trong nhà, không đốt lửa, không xịt thuốc lên tổ. Bài tổ ong vò vẽ trong nhà, làm gì có thêm hướng dẫn.

Bị ong tò vò đốt thì làm sao?

Rửa vết đốt bằng xà phòng và nước, chườm lạnh 10–15 phút, không gãi. Ong tò vò không để lại ngòi như ong mật, nên không cần nhổ ngòi. Vết đốt thường đỏ, sưng nhẹ, khỏi trong 1–2 ngày. Khó thở, sưng mặt môi, nổi mề đay toàn thân, choáng thì đi cấp cứu ngay.

Người từng bị dị ứng nặng với ong đốt nên được bác sĩ tư vấn kế hoạch xử lý khi bị đốt lại. Với trẻ nhỏ, theo dõi trẻ trong vài giờ sau khi bị đốt, nhất là khi bị đốt ở mặt, cổ.

Phác đồ điều trị ong đốt ở các bệnh viện nhấn mạnh số nốt đốt và phản ứng dị ứng là hai yếu tố quyết định mức nguy hiểm. Bài bị ong đốt phải làm sao có hướng dẫn kỹ hơn.

Tổ tò vò cũ trên tường có cần cạo bỏ không?

Nên cạo nếu tổ ở trong nhà, trên rèm, sau khung tranh, vì ống đất cũ bám bẩn và có thể còn ấu trùng chưa nở. Tổ có lỗ tròn ở đầu là ong non đã bay ra, cạo bỏ không có rủi ro. Tổ ngoài mái hiên không vướng thì để cũng được, ong tò vò hay quay lại chỗ cũ xây tổ mới.

Ong tò vò hay chọn lại chỗ cũ vì chỗ đó khô, có mái che. Sau khi cạo, lau sạch vết đất bằng khăn ẩm, có thể quét lớp sơn mới hay dán tấm che ở góc trần nếu không muốn ong quay lại. Kéo rèm, động vào góc nhà định kỳ cũng làm ong ít chọn chỗ đó.

Có nên xịt thuốc lên tổ ong tò vò không?

Không cần. Ong tò vò sống đơn độc, tổ nhỏ, cạo bỏ là đủ; xịt thuốc lên tổ không làm được gì hơn mà để lại hoá chất trên tường, rèm trong nhà. Ngược lại, tổ ong vò vẽ, ong bắp cày thì càng không tự xịt, vì xịt không hết sẽ làm cả đàn lao ra đốt.

Gặp chùm ong mật mới chia đàn bám trên cành, mái nhà thì để yên, giữ khoảng cách, vì đàn thường bay đi sau 1–2 ngày.

Cùng nhóm mẹo dân gian, anh chị có thể đọc thêm diệt bọ chét bằng muối có hiệu quả không và kén nhỏ bám trên tường nhà là con gì.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi tổ là bầu xám bằng giấy, có nhiều ong canh, ở mái hiên, trần, bụi cây sát lối đi; khi tổ ở chỗ cao, trong hốc tường; hoặc khi nhà có người dị ứng nọc ong. Gửi ảnh tổ trước để kỹ thuật viên xác định loài, giờ làm theo khách sắp xếp.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu xác định loài và vị trí tổ, khoanh vùng, mặc đồ bảo hộ, phun sương toàn bộ tổ rồi mới gỡ; cách làm chọn theo từng tổ. Xem trang dịch vụ diệt ong; bị ong đốt xem bài bị ong đốt phải làm sao.