Bị ong đốt phải làm sao, khi nào cần đi viện ngay?

Bị ong đốt, làm gì ngay trong vài phút đầu?

Việc đầu tiên là ra khỏi chỗ có tổ, vì ong vò vẽ và ong đất đốt được nhiều phát và đuổi theo người. Đi vào nhà hoặc chỗ kín, đóng cửa, rồi mới xem vết. Luôn có một người ở cạnh người bị đốt trong giờ đầu để kịp thấy dấu hiệu dị ứng.

1. Chạy khỏi khu tổ vào nhà hoặc chỗ kín, che đầu và cổ bằng áo.
2. Soi đèn pin nghiêng lên nốt xem có ngòi còn cắm không; ngòi ong mật thì gạt ra càng sớm càng tốt.
3. Tháo nhẫn, vòng, đồng hồ ở tay bị đốt trước khi sưng lên.
4. Rửa vết bằng xà phòng và nước sạch.
5. Chườm đá bọc khăn: chườm 10 phút, bỏ ra 10 phút, lặp lại vài lượt.
6. Nếu bị đốt ở tay hoặc chân, kê cao chỗ đó cho đỡ sưng; giữ yên, không chạy nhảy.
7. Không gãi; gãi làm sưng ngứa hơn và dễ nhiễm trùng.

Lấy ngòi ong ra thế nào cho đúng?

Chỉ ong mật để lại ngòi trên da, vì ngòi có răng cưa và đứt cùng túi nọc; ong vò vẽ, ong đất có ngòi trơn nên rút ra và đốt tiếp. Thấy một chấm đen nhỏ ở giữa nốt thì gạt ngang bằng cạnh thẻ, móng tay hoặc vật mỏng có cạnh thẳng, không bóp.

Hướng dẫn của Đại học Rochester ghi rõ không dùng nhíp, vì kẹp vào ngòi là bóp túi nọc, đẩy thêm nọc vào da. Tài liệu hướng dẫn xử trí ngộ độc của Bộ Y tế, ban hành kèm Quyết định 3610/QĐ-BYT, ghi ngòi ong mật nên lấy ra sớm. Không thấy ngòi thì đừng nặn tìm.

Cách nhận ra loài này ở trang ong mật để lại ngòi trên da.

Vết ong đốt sưng bao lâu thì hết?

Với phần lớn người, vết đau buốt vài phút đầu rồi chuyển sang rát, sưng đỏ và dịu dần sau khoảng một ngày; có người sưng tới một tuần. Tài liệu Bộ Y tế ghi triệu chứng tại chỗ nặng nhất vào 48–72 giờ sau khi bị đốt, vết có thể còn vài ngày tới vài tuần.

Đi khám vì phản ứng muộn thì nhớ nói với bác sĩ là đã bị ong đốt; nhiều người không nghĩ tới chuyện hai tuần trước.

Dấu hiệu nào phải đi viện ngay?

Đi viện ngay khi có dấu hiệu dị ứng toàn thân, bị nhiều nốt, bị đốt trong miệng họng, hoặc người bị đốt là trẻ nhỏ hay người từng dị ứng nọc côn trùng. Sốc phản vệ đến sau vài phút tới vài giờ; tài liệu Bộ Y tế ghi tử vong thường xảy ra trong giờ đầu.

Về số nốt, tài liệu Bộ Y tế xếp người lớn bị ong vò vẽ đốt trên 30 vết, trẻ em trên 10 nốt, là ca nặng; người bị trên 10 nốt đã thuộc nhóm cần điều trị thải độc tích cực. Hướng dẫn của Đại học Rochester thêm người bị đốt vào miệng hoặc mũi. Khoảng 3% người lớn có phản ứng dị ứng đe doạ tính mạng với nọc côn trùng. Có dấu hiệu nào ở trên thì gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất, không chờ xem có đỡ không.

Vì sao bị nhiều nốt phải để ý nước tiểu 1–2 ngày sau?

Vì nọc ong vò vẽ, ong đất gây tiêu cơ vân: cơ bị phá, chất từ cơ xuống thận làm tắc ống thận. Tài liệu Bộ Y tế ghi tiêu cơ vân xuất hiện sau 24–48 giờ. Người bị đốt có thể thấy khoẻ lúc đầu, rồi mới đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu.

Nước tiểu chuyển từ hồng sang đỏ sẫm hoặc nâu đỏ, tiểu ít dần là phải vào viện ngay, kể cả khi vết đốt đã bớt sưng. Tài liệu Bộ Y tế coi việc cho người bị đốt còn tỉnh uống nhiều nước ngay từ đầu là một phần của việc giữ thận. Cách nhận ra hai loài hay gây ca nhiều nốt có ở trang ong vò vẽ đốt nhiều phát và ong đất làm tổ dưới đất.

Ong đốt bôi gì, có nên đắp vôi hay kem đánh răng?

Không cần bôi gì ngoài rửa xà phòng, nước sạch và chườm lạnh. Hướng dẫn của Bộ Y tế và các cơ quan y tế Hoa Kỳ nêu trên không có mục nào về đắp vôi, kem đánh răng, nước tiểu hay lá cây. Đắp thứ không sạch lên nốt đốt chỉ thêm nguy cơ nhiễm trùng.

Thuốc bôi hay thuốc uống là việc của bác sĩ, dược sĩ sau khi xem vết, nhất là với trẻ nhỏ; bài này không thay cho lời khám. Tổ ong trong nhà, hộp kỹ thuật hay mái trường thì đừng tự phá sau khi bị đốt, để kỹ thuật viên xử lý theo giờ gia đình hẹn. Trong lúc chờ, nên khoanh vùng quanh tổ vò vẽ sát nhà và giữ trẻ nhỏ trong phòng. Trường có sân cây nên đưa việc rà mái hiên, tán cây vào kế hoạch kiểm soát côn trùng trường học; nhận ra loài đang làm tổ gần nhà ở trang ba loài ong hay gặp quanh nhà.