Gián Mỹ bò lên từ cống: chặn đường lên thế nào?
Gián Mỹ dài khoảng 4 cm, sống trong cống và hố ga, ban đêm bò lên nhà qua thoát sàn có bẫy nước đã khô, cổ ống hở và nắp ga vỡ. Chặn bằng nắp thoát sàn có màng ngăn, đổ nước giữ bẫy mỗi tuần, trám cổ ống; phun trong bếp gần như không có tác dụng.

Vì sao gián Mỹ bò lên từ cống mà không ở trong nhà?
Vì ổ của gián Mỹ nằm trong cống, hố ga và rãnh thoát nước, nơi ẩm, tối và có chất hữu cơ quanh năm. Con trưởng thành dài khoảng 4 cm, nâu đỏ, ban đêm mới bò lên nhà tìm thức ăn rồi quay về. Chặn được đường lên là cắt được phần lớn số gián thấy trong nhà.
| Tiêu chí | Gián Mỹ | Gián Đức |
|---|---|---|
| Cỡ thân | Khoảng 4 cm, nâu đỏ bóng | 10–15 mm, nâu vàng, hai sọc |
| Ổ nằm ở | Cống, hố ga, phòng rác, hầm | Khe tủ bếp, thiết bị có mô-tơ |
| Vào nhà bằng | Thoát sàn, cổ ống, hố ga, khe cửa sau | Thùng carton, đồ cũ, khe cửa |
| Sinh sản | 14–16 trứng một bọc, dán vào khe ẩm | 30–40 trứng, mẹ mang theo |
| Trọng tâm phòng ngừa | Bịt đường lên từ cống | Kiểm hàng hoá, lau khô, trám khe tủ |

Gián Mỹ lên nhà theo những đường nào?
Đường lên dễ nhất là miệng thoát sàn có bẫy nước đã cạn, sau đó tới cổ ống xuyên sàn không trám, nắp hố ga vỡ ngoài sân và khe dưới cửa sau. Phòng tắm phụ ít dùng, sân phơi, thoát sàn ban công là những chỗ bẫy nước khô nhanh nhất trong nhà.
- Thoát sàn nhà tắm, sàn bếp, sân phơi có bẫy nước khô hoặc không có bẫy.
- Cổ ống thoát xuyên sàn, xuyên tường còn khe hở.
- Hố ga sân trước, sân sau có nắp vỡ, kênh hoặc lỗ cầm tay hở.
- Khe dưới cửa sau, cửa ra sân, nơi sát rãnh thoát nước.
- Ô thoáng nhà tắm, lỗ thông gió gần máng thoát không có lưới.
Bẫy nước là đoạn ống cong giữ lại một lớp nước, vừa chặn mùi vừa chặn gián. Nó cạn dần nếu lâu không có nước chảy qua, và lúc cạn là lúc gián Mỹ bò thẳng từ cống lên.
Giữ bẫy nước và chọn nắp thoát sàn thế nào?
Đổ một ca nước vào mọi thoát sàn ít dùng mỗi tuần một lần để bẫy nước luôn đầy. Thay nắp lỗ thưa bằng nắp có màng ngăn một chiều: nước chảy xuống được, gián không đẩy lên được. Đây là hai việc rẻ nhất mà chặn được đường lên phổ biến nhất của gián Mỹ.
| Vật liệu, dụng cụ | Chặn đường nào | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|
| Nắp thoát sàn có màng ngăn một chiều | Thoát sàn nhà tắm, bếp, ban công | Đo đúng đường kính ống, tháo rửa được |
| Ca nước hoặc xô nhỏ | Bẫy nước khô ở phòng ít dùng | Đổ mỗi tuần, đổ lại sau khi đi vắng dài ngày |
| Keo silicone, keo bọt nở | Cổ ống xuyên sàn, xuyên tường | Trám kín vòng quanh ống, cả hai mặt nếu được |
| Nắp hố ga có gioăng | Hố ga sân trước, sân sau | Thay nắp vỡ, trám mép nắp kênh |
| Nẹp chân cửa, lưới inox | Khe cửa sau, ô thoáng nhà tắm | Bắt vít cố định, không dán băng keo |

Hố ga, rãnh sân và cổ ống cần làm gì?
Hố ga ngoài sân là cửa ngõ nối thẳng với cống chung, nên nắp phải kín, không vỡ mép, không kênh. Rãnh thoát nước quanh nhà cần khơi thông để không đọng rác hữu cơ. Cổ ống thoát trong nhà thì trám kín, vì gián Mỹ leo dọc thành ống rất giỏi.
Dọn thêm chỗ trú ban ngày sát nhà: lá mục dồn góc sân, gỗ cũ kê sát tường, chậu vỡ úp ngửa. Đó là nơi gián Mỹ nấp gần miệng cống trước khi vào nhà. Nhà phố có sân sau sát hẻm thường cần làm phần này kỹ hơn căn hộ.

Vì sao sau mưa lớn gián Mỹ lên nhiều hơn?
Vì nước dâng trong cống lấp chỗ trú, gián Mỹ phải bò lên theo hướng khô, và hướng đó thường dẫn thẳng vào thoát sàn trong nhà. Nhiều nhà thấy gián to xuất hiện dồn dập sau một trận mưa lớn rồi vài ngày sau thưa dần khi cống rút nước.
Trước mùa mưa nên kiểm lại toàn bộ nắp thoát sàn, nắp hố ga và cổ ống một lượt; nhà trũng nối cống chung của hẻm thì phải làm cùng hàng xóm. Các loài khác vào nhà mùa mưa theo đường nào có ở bài vì sao mùa mưa côn trùng vào nhà nhiều hơn.
Có nên đổ nước sôi hay hoá chất xuống cống không?
Không nên. Cống thông với cả khu, đổ nước sôi hay thuốc xuống một miệng không chạm tới ổ gián ở đoạn cống xa, còn làm hỏng gioăng và ống nhựa nếu làm thường xuyên. Phun thuốc trong bếp cũng không giúp gì, vì gián Mỹ không làm ổ ở đó.
Nếu cùng lúc có gián nhỏ hai sọc chạy trong tủ bếp ban ngày, đó là gián Đức, một việc khác hẳn và cần bả gel trong khe tủ. Trứng gián Mỹ nở sau 6–8 tuần và mất nhiều tháng mới thành con lớn, nên đàn dưới cống lớn chậm nhưng khó hết nếu cống chung không được xử lý. Đặc điểm loài có ở trang gián Mỹ: gián to nâu đỏ bò lên từ cống.
Khi nào cần người xử lý cống?
Khi đã chặn đủ các điểm trên mà gián Mỹ vẫn lên nhiều đêm liền, khi thấy ở nhiều phòng, hầm xe, phòng rác, hoặc khi nguồn nằm ở cống chung của cả dãy nhà. Lúc đó cần xử lý tại cống và hố ga, việc mà một hộ tự làm không tới.
Buổi khảo sát bắt đầu từ chỗ ít ai mở: kỹ thuật viên mở nắp thoát sàn và hố ga xem cống nối tới đâu, đếm từng thoát sàn, hố ga, khe chân tường hầm xe. Phạm vi báo theo số điểm cống, không theo diện tích nhà; ở chung cư, gián Mỹ đi theo cả toà nhà nên kết quả được báo cho ban quản lý.
Kỹ thuật viên phun tồn lưu cổ cống, chân tường hầm, rải hạt bả vào hố ga và lắp nắp thoát sàn có màng ngăn; cách làm có ở trang chặn gián Mỹ tại cống và hố ga. Gián bò qua cổ cống có thuốc thì chết từ từ, nên số con giảm dần sau khi bịt cống và phun; lượt kiểm lại rơi vào ngày 7–14. Chung cư có phòng rác và trục ống chung thì phần việc của ban quản lý ở gián trong chung cư: phòng rác, trục ống; chi phí xem bảng giá diệt gián theo mặt bằng. Đường vào của cả gián Mỹ lẫn gián Đức trong nhà ở có ở bài vì sao nhà sạch vẫn có gián.
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn, từ kinh nghiệm thi công tại TP.HCM và các tỉnh lân cận từ năm 2020.
Duyệt chuyên môn: Lê Thành Nhân, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Khử Trùng Toàn Cầu.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- UF/IFAS (Đại học Florida). American Cockroach — UF/IFAS Cockroach Photographs CD-ROM · American Cockroach, Periplaneta americana — Featured Creatures (EENY-141/IN298), EENY-141/IN298, 2024. Truy cập lần cuối 24/09/2026.

















