Gián sống được bao lâu và đẻ bao nhiêu?

Mỗi loài gián nhà sống bao lâu?

Gián càng to thì sống càng lâu nhưng đẻ càng chậm. Gián Mỹ, dài khoảng 4 cm, sống 1–2 năm, ngắn hơn khi trời nóng. Gián phương Đông sống khoảng 5–6 tháng ở giai đoạn trưởng thành. Gián Đức nhỏ nhất, khoảng 100 ngày là một đời, nhưng lại là loài nhân đàn nhanh nhất trong nhà.

Cách nhận ra từng loài bằng mắt và chỗ trú có ở trang gián: bốn loài hay gặp, nhận ra bằng mắt và chỗ trú. Bài này chỉ bàn chuyện thời gian: sống bao lâu, trứng nở khi nào, và điều đó đổi cách xử lý ra sao.

Vòng đời gián gồm những giai đoạn nào?

Gián không có giai đoạn nhộng như bướm hay ruồi. Trứng nằm trong một bọc cứng màu nâu; con non nở ra đã giống con trưởng thành thu nhỏ, chưa có cánh, rồi lớn dần qua nhiều lần lột xác. Gián Mỹ lột xác 10–13 lần, gián phương Đông 7–10 lần trước khi trưởng thành.

Mỗi lần lột xác, con non trắng nhạt trong vài giờ rồi sẫm lại, nên thỉnh thoảng người ta thấy "gián trắng" và tưởng là loài lạ. Vì trứng và con non chiếm phần lớn số cá thể mà lại khó thấy nhất, số gián nhìn thấy luôn nhỏ hơn nhiều so với số thật trong nhà. Thấy gián non chưa có cánh nghĩa là ổ ở ngay tại chỗ, không phải một con lạc vào.

Gián non chưa đẻ được. Chỉ con cái đã lột xác lần cuối, mọc đủ cánh mới bắt đầu mang bọc trứng, nên quãng lớn của lứa non là khoảng thời gian người xử lý có trong tay. Bả và lượt kiểm lại trúng lứa non trong quãng đó thì đàn không kịp bù số; để lứa non lớn lên thì mỗi con cái lại thêm một chuỗi bọc mới.

Vì sao tốc độ đẻ đáng lo hơn tuổi thọ?

Tuổi thọ chỉ quyết định một con sống bao lâu, còn tốc độ đẻ quyết định đàn lớn nhanh tới đâu. Gián Mỹ sống 1–2 năm nhưng mỗi bọc chỉ 14–16 trứng và trứng nở sau 6–8 tuần. Gián Đức sống khoảng 100 ngày nhưng mỗi bọc 30–40 trứng, nở chỉ sau khoảng 4 tuần.

Vì vậy trong bếp, đàn gián Đức vượt xa gián Mỹ chỉ sau vài tháng, dù từng con sống ngắn hơn nhiều. Riêng chuyện một ổ trứng gián Đức nở bao nhiêu con và một cặp thành đàn theo những mốc nào, xem bài một ổ trứng gián Đức nở ra bao nhiêu con.

Bọc trứng gián thường nằm ở đâu?

Gián Đức mang bọc ở cuối bụng tới gần lúc nở, rồi thả vào khe gần chỗ trú. Gián Mỹ và gián phương Đông dán bọc vào khe từ sớm và bỏ đi. Cả hai kiểu đều chọn khe kín, tối, gần nước, nên danh sách chỗ có bọc cũng là chỗ cần đặt bả.

• Khe bản lề tủ bếp và góc trong của khoang tủ.
• Mặt sau và gầm tủ lạnh, lò vi sóng, máy pha cà phê.
• Khe giữa bếp và tường, khe chân tường sau kệ.
• Hộp điện âm tường và hộp kỹ thuật.
• Giữa các lớp giấy sóng của thùng carton.
• Khe quanh miệng thoát sàn, hố ga và chân bồn cầu (chỗ quen của gián Mỹ).

Vì sao phải có lượt kiểm lại, và cách bao lâu?

Bọc trứng che phôi khỏi phần lớn hoạt chất, nên lứa nở sau lượt xử lý đầu là lứa mà lượt đầu không chạm tới. Khoảng cách tới lượt kiểm lại phải dựa vào thời gian trứng nở của đúng loài đang gặp, không thể dùng một con số chung cho mọi loại gián.

1. Gián Đức: trứng nở khoảng 4 tuần, mẹ mang bọc theo nên bọc hay sót trong khe; kiểm lại vào ngày 7–14, bếp nhà hàng thêm lượt ngày 21–30 để bắt lứa mới khi còn non.
2. Gián Mỹ: trứng nở sau 6–8 tuần, bọc dán trong cống, hố ga; kiểm lại theo tháng và duy trì ít nhất 2 tháng.
3. Gián phương Đông: trứng ấp khoảng 60 ngày, sống ở chỗ ẩm mát dưới thấp; lịch kiểm giống gián Mỹ.

Bỏ lượt kiểm lại là lý do phổ biến nhất khiến số gián giảm mạnh rồi quay lại sau 3–4 tuần. Đây cũng là mục nên hỏi rõ khi so báo giá: bên xử lý có quay lại không, sau bao lâu, và kiểm bằng gì; báo giá không có lượt kiểm lại là dấu rẻ vì cắt việc.

Điều kiện nào làm đàn gián lớn nhanh hơn?

Ba thứ quyết định: nhiệt ấm ổn định, nước sẵn có và khe trú không bị động tới. Bếp và khu quanh thiết bị toả nhiệt có đủ cả ba, nên đàn ở đó lớn nhanh nhất. Ở TP.HCM nóng quanh năm, vòng đời chạy ở mức nhanh gần như suốt 12 tháng, không có mùa chững lại.

Cắt nước là cách làm chậm đàn rẻ nhất: lau khô bồn rửa và mặt bếp trước khi ngủ, sửa chỗ rò rỉ dưới lavabo và quanh máy giặt. Gián nhịn ăn được khá lâu nhưng thiếu nước thì không, nên cắt nước thường cho kết quả nhanh hơn cắt thức ăn. Vì sao gián vẫn khó diệt dù đã dọn, xem vì sao gián khó diệt và cần xử lý thế nào.

Khi nào nên gọi người xử lý gián?

Nên gọi khi thấy gián chạy ban ngày, khi thấy gián non chưa có cánh trong tủ bếp, hoặc khi số gián quay lại sau 3–4 tuần dù đã tự xử lý. Ba dấu hiệu này cho thấy đàn đã đẻ tại chỗ nhiều lứa và bọc trứng đang nằm rải trong khe.

Đội kỹ thuật bơm gel vào đúng khe trú rồi quay lại theo lịch nở của loài, như mô tả ở trang xử lý đàn gián đã đẻ nhiều lứa. Lượt đầu làm số gián giảm rõ; giữ ở mức thấp là việc của các lượt sau, nhất là ở bếp quán và căn hộ chung tường, nơi gián có thể theo hàng hoá hay từ nhà bên sang. Nhu cầu kéo dài như vậy hợp với gói kiểm gián cho bếp quán, căn hộ chung tường đi 1 lần mỗi tháng.