Con gì ăn gián: thằn lằn, tắc kè, nhện hay chuột?

Những con vật nào ăn gián?

Gián là mồi của rất nhiều loài. TS. Joseph Kunkel ở Đại học Massachusetts Amherst ghi rằng gián bị thằn lằn nhỏ, lưỡng cư, thú nhỏ và chim ăn; phần lớn gián ngoài tự nhiên chết vì bị chuột, chuột chù hay nhện bắt chứ không chết già. Quanh nhà thành phố hay gặp các loài dưới đây.

Bọ ngựa, bọ cạp, dơi, rắn, gà, mèo cũng ăn gián khi gặp, nhưng trong căn hộ và nhà phố chúng hầu như không có mặt đúng chỗ gián trú. Chó mèo lỡ ăn gián vừa dính thuốc là chuyện nên hỏi bác sĩ thú y, không nên coi là cách diệt gián. Dấu hiệu nào cần đưa thú đi khám có ở bài chó, mèo, gà ăn phải gián có sao không.

Thằn lằn có ăn gián không?

Có. Thạch sùng, loại thằn lằn bò trên tường nhà, ăn gián non và gián Đức nhỏ khi bắt gặp, cùng muỗi, thiêu thân bay quanh đèn. Nhưng thạch sùng săn trên tường, trần lúc tối, còn ổ gián Đức nằm trong khe bản lề, gầm tủ bếp, nên phần lớn đàn gián không chạm mặt nó.

Nuôi hay giữ thạch sùng để trị gián cũng đổi một phiền toái lấy phiền toái khác. Phân thạch sùng rơi trên bàn ăn, mặt bếp, và CDC Hoa Kỳ cảnh báo bò sát khoẻ mạnh vẫn có thể mang salmonella. Tìm hiểu thêm về thằn lằn trong nhà nếu nhà bạn đang có nhiều.

Tắc kè có ăn gián không?

Có, và tắc kè bắt được cả gián Mỹ trưởng thành vì thân to hơn thạch sùng nhiều, có con tới 40 cm tính cả đuôi. Tắc kè sống ở mái, hốc tường, cây lớn quanh nhà, săn ban đêm. Nó ăn gián Mỹ bò ngoài sân, ngoài hiên, ít khi vào bếp nơi gián Đức làm ổ.

Tắc kè kêu to về đêm và cắn đau khi bị bắt, nên hiếm nhà muốn giữ chúng trong nhà. Tắc kè hoa mà nhiều người hỏi là loài bò sát cảnh nhập về, không sống tự do trong nhà ở Việt Nam, nên không liên quan tới gián trong bếp.

Nhện và rết có ăn gián không?

Có, nhện chân dài săn mồi là một trong những con ăn gián giỏi nhất trong nhà. Tài liệu của Đại học Florida ghi loài nhện này có sải chân 7–12 cm, không giăng lưới mà rượt bắt mồi, và được quý ở các nước nhiệt đới vì bắt gián cùng côn trùng khác trong nhà.

Rết nhà thân mảnh, chân dài, cũng săn cá bạc, gián, nhện ở chỗ ẩm như nhà tắm, tầng trệt. Cả hai đều ăn gián thật, nhưng chúng là lý do khác khiến chủ nhà gọi thợ: nhện giăng tơ góc trần, rết cắn đau. Thấy nhiều nhện săn mồi trong nhà thường có nghĩa là có nhiều côn trùng cho chúng ăn.

Chuột có ăn gián không?

Có. Chuột ăn tạp nên gặp gián là ăn, nhất là gián non và gián yếu. Nhưng thấy chuột và gián cùng lúc trong bếp không phải chuyện tốt: cả hai cùng bị thu hút bởi thức ăn hở, rác, nước đọng, và chuột gây hại nặng hơn gián vì gặm dây điện, bao bì, mang nhiều mầm bệnh.

Nhà có chuột thì xử lý chuột riêng. Bên trong nhà, kỹ thuật viên đặt bẫy và hộp giám sát không thuốc cách nhau 6–12 m. Trạm bả có khoá đặt ở vành đai ngoài, cách nhau 15–30 m. Bả trong nhà chỉ đặt khi khách yêu cầu, vì chuột ăn bả rồi chết trong tường, trần sẽ bốc mùi.

Ong ký sinh có giúp giảm gián không?

Có giảm, nhưng không đủ. Ong ký sinh Evania appendigaster tìm bọc trứng gián Mỹ, mất 15 đến 30 phút để khoan thủng vỏ bọc rồi đẻ đúng một trứng vào trong. Ấu trùng ong nở ra ăn hết trứng gián trong bọc. Tài liệu của Đại học Florida ghi tỉ lệ ký sinh ngoài tự nhiên lên tới 29%.

Một loài ong ký sinh khác, Aprostocetus hagenowii, đạt tối đa 57% bọc trứng gián Mỹ. Nghĩa là dù ong làm tốt nhất, gần một nửa số bọc vẫn nở. Với gián Đức, con cái mang bọc trứng theo người tới gần lúc nở, nên ong khó tiếp cận hơn.

Vì sao thiên địch không thay được việc xử lý gián?

Vì gián sinh nhanh hơn tốc độ bị ăn. Gián Đức có 30–40 trứng trong một bọc, một con cái đẻ nhiều bọc, và đời 100 ngày là đủ để lứa mới trưởng thành. Kẻ săn mồi chỉ bắt được con bò ra chỗ trống, còn phần lớn đàn nằm trong khe, mà gián chỉ cần một khe 1,6 mm.

Trong khoảng 3.000 loài gián, chỉ khoảng 10 loài sống bám vào nhà người. Những loài đó sống tốt nhờ nguồn thức ăn, nước và chỗ trú mà nhà cung cấp, nên muốn giữ chúng ở mức thấp phải cắt ba thứ đó và đặt thuốc đúng chỗ, không trông vào thạch sùng hay nhện. Một bọc trứng nở ra bao nhiêu con và bao lâu thì nở có ở bài một ổ trứng gián Đức nở ra bao nhiêu con.

Kỹ thuật viên kết hợp gel có trong danh mục Bộ Y tế cho phép bơm vào khe tủ, thuốc bột rắc chân bàn rỗng, bả hạt đặt trong hộp và phun tồn lưu dọc chân tường, khe nứt, cống, chỗ ẩm tối. Gián bò qua lớp thuốc chết từ từ và mang thuốc về ổ; cách làm từng bước có ở trang dịch vụ diệt gián bơm gel trong tủ bếp, chặn cống.

Lượt đầu làm đàn giảm rõ, nhưng gián từ nhà bên, từ cống vẫn có thể vào lại, nên gói kiểm soát côn trùng định kỳ mỗi tháng kiểm lại và bổ sung thuốc 1 lần mỗi tháng. Muốn nhận mặt gián trong nhà, xem bốn loài gián hay gặp trong nhà; các bài sâu hơn về sinh học của gián nằm ở mục chuyên sâu về gián.