Vì sao gián Đức kháng thuốc và xử lý sao?

Kháng thuốc ở gián Đức hình thành thế nào?

Kháng không xuất hiện ở một con mà ở cả đàn, qua nhiều lứa. Mỗi lần xử lý, con yếu chết, con chịu được sống sót và đẻ tiếp; sau vài lứa phần lớn đàn là con chịu được. Bảng dưới gom bốn cơ chế hay gặp và biểu hiện của từng cơ chế khi xử lý thực tế.

Vì sao gián Đức kháng nhanh hơn các loài gián khác?

Gián Đức khoảng 100 ngày là một đời, lại sống hẳn trong nhà nên tiếp xúc với thuốc xịt gần như liên tục. Đời ngắn nghĩa là nhiều lứa trong một năm, và mỗi lứa là một lần "chọn lọc" giữ lại con chịu thuốc. Gián Mỹ sống 1–2 năm ngoài cống thì ít lứa và ít bị xịt hơn.

Thói quen tự xịt thuốc mua ở tiệm làm việc này nhanh thêm. Thuốc mua lẻ thường cùng một nhóm cúc tổng hợp, xịt đi xịt lại vào con đang chạy mà không chạm tới ổ, nên đúng là đang "luyện" cho đàn chịu thuốc. Đặc điểm và chỗ trú của loài có ở trang gián Đức: hai sọc lưng, ổ trong tủ bếp, kháng thuốc.

Vì sao tăng liều lại làm mọi thứ tệ hơn?

Tăng liều giết nhanh nhóm yếu nhất, nhưng chính điều đó dọn chỗ cho nhóm chịu được hoạt chất sinh sản mà không còn cạnh tranh. Sau vài lứa, gần như cả đàn thuộc nhóm chịu được và liều cao thành vô ích, trong khi dư lượng trên bề mặt bếp ngày càng nhiều.

Liều cao còn để lại mùi và cặn khiến gián né bề mặt đã phun. Chúng dời sang khe khác trong cùng khu bếp, nên số nhìn thấy giảm vài ngày rồi bật lại. Với bếp nhà hàng, dư lượng hoá chất ở chỗ tiếp xúc thực phẩm là rủi ro mà không quán nào nên nhận.

Dấu hiệu nào cho thấy đàn đã kháng thuốc?

Kháng thuốc nhận ra được bằng quan sát, không cần xét nghiệm. Chỉ cần có một dấu hiệu dưới đây là nên dừng loại thuốc đang dùng; có từ hai dấu hiệu trở lên thì gần như chắc chắn đàn đã quen hoạt chất hoặc đã chán vị mồi đó.

• Gel đặt 3 ngày vẫn còn gần như nguyên khối, không có vết gặm.
• Số gián giảm trong tuần đầu rồi quay lại mức cũ ở tuần thứ ba.
• Gián bò qua bề mặt vừa phun mà không chậm chạp.
• Bẫy keo giám sát bắt nhiều gián non hơn gián trưởng thành.
• Cùng một loại thuốc đã dùng liên tiếp từ 3 lượt trở lên.

Đổi nhóm hoạt chất theo chu kỳ thế nào cho đúng?

Luân phiên nghĩa là đổi sang nhóm có cơ chế tác động khác, không phải đổi tên thương mại. Khi bả không hiệu quả sau 2–3 tuần, chuyển sang hoạt chất khác nhóm; gel bả có trong danh mục Bộ Y tế cho phép có nhiều nhóm, mỗi nhóm đánh vào một điểm khác nhau.

1. Ghi nhóm hoạt chất đã dùng ở từng lượt, không chỉ ghi tên sản phẩm.
2. Đổi sang nhóm có cơ chế khác sau 2–3 lượt, hoặc sớm hơn khi bẫy cho thấy mức giảm chậm lại.
3. Đổi cả vị nền của gel, vì đàn có thể chán mồi chứ không kháng hoạt chất.
4. Kết hợp bột trong khe kín với gel ở mép, để thuốc tới gián theo hai đường.
5. Đặt bẫy keo trước và sau mỗi lượt để đo bằng số, không đo bằng cảm giác.
6. Hai lượt liên tiếp không giảm thì dừng lại khảo sát ổ, không tăng liều.

Các nhóm hoạt chất khác nhau ở cơ chế nào được giải thích ở bài các nhóm hoạt chất diệt côn trùng theo cơ chế; bao lâu thì bả bắt đầu thấy kết quả, xem đặt bả gián trong bếp bao lâu thì thấy kết quả.

Vì sao vệ sinh và sổ ghi hoạt chất quyết định nửa kết quả?

Gel chỉ có tác dụng khi nó là thức ăn hấp dẫn nhất trong bếp. Một khay dầu mỡ đọng dưới bếp chiên đủ để gián bỏ qua mọi giọt gel quanh đó, và lúc ấy người ta lại tưởng đàn đã kháng thuốc. Vì vậy lượt xử lý nên đi sau tổng vệ sinh, không đi trước.

Sổ ghi là điều kiện để luân phiên: hai sản phẩm khác tên vẫn có thể cùng một nhóm hoạt chất. Sổ nên có ngày, khu vực, dạng chế phẩm và nhóm hoạt chất của từng lượt; với nhà hàng, đây còn là hồ sơ cần có khi đoàn kiểm tra hỏi về hoá chất đã dùng trong khu chế biến. Gián Đức hay trú ở đâu trong bếp quán, xem khoang mô-tơ bàn lạnh và các khe ổ gián.

Khi nào phải khảo sát lại từ đầu?

Khi bẫy giám sát không giảm sau hai lượt đã đổi hoạt chất, khả năng cao ổ chính nằm ngoài vùng đã xử lý: trong hộp điện, trần giả, gầm thiết bị cố định, hoặc ở cơ sở bên cạnh chung vách. Lúc đó đổi thêm một loại thuốc nữa không giúp được gì.

Việc cần làm là mở rộng vùng khảo sát, vẽ lại sơ đồ ổ và đặt bẫy theo lưới để khoanh vùng. Gián chỉ cần một khe 1,6 mm là chui qua, nên ổ có thể nằm sau tấm ốp tường hay trong chân tủ inox mà mắt thường không thấy. Đội kỹ thuật làm theo đúng trình tự đó ở trang diệt gián Đức đã quen thuốc. Gián Đức theo hàng hoá vào lại được bất cứ lúc nào, nên bếp quán cần lịch kiểm gián Đức ghi rõ hoạt chất đã dùng để giữ đàn ở mức thấp, thay vì mỗi lần bùng mới gọi.